Federal agent Dag Karlin Yangi Orleandagi dengiz paromidagi dahşatli portlaş oqibatlarini tekşirib, dalillarni qayta tiklaş uçun çaqiriladi. Lekin u deyarli darhol voqea joyidan olib ketilib, davlatning maxfiy laboratoriyasiga keltiriladi. U yerda vaqt siljişi bilan işlaydigan kuzatuv qurilmasi qöllaniladi, bu esa jinoyatlarning oldini olişga yordam beradi.
Filmni Toni Skott suratga oldi, ssenariy muallifi Terri Rossio, musiqasini Garri Gregson-Uilyams yozgan. Boş rollarni Densel Vaşington, Pola Patton va Jeyms Kavizel ijro etgan. Bu ilmiy-fantastik triller va jangovar film bölib, studiyasi Touchstone Pictures. Suratga oliş Katrina böronidan keyin Yangi Orleanda ötkazilgan. Premyera 2006-yil 20-noyabrda Nyu-Yorkda bölib ötgan, AQŞ va Kanadada prokatga 22-noyabrda çiqqan. Film aralaş tanqidiy baholarga sazovor bölgan, 75 million dollarlik byudjet evaziga butun dunyo böyiça 180 million dollar yiğgan. Film 6 ta mukofotga nomzod bölgan va xalqaro Gold Reel Award mukofotini qölga kiritgan.
1Rollarda
Denzel Washington, Paula Patton, Val Kilmer
Tony Scottrejissyor·Ensiklopediyadan
«Déjà Vu» (fr. Déjà Vu) — Toni Skottning amerikalik ilmiy-fantastik jangovar filmi. Boş rollarni Densel Vaşington, Jeyms Kavizel va Pola Patton ijro etgan.
Filmda ATF agenti iştirok etadi. U Yangi Orleanda sodir böladigan maişiy terakt oldini oliş va özi sevib qolgan ayolni qutqariş uçun vaqt böylab orqaga sayohat qiladi.
Suratga oliş işlari Katrina böronidan keyin Yangi Orleanda ötkazilgan. Filmning premyerasi 2006-yil 20-noyabrda Nyu-Yorkda bölib ötgan, AQŞ va Kanadada prokatga esa 2006-yil 22-noyabrda çiqqan. Film aralaş tanqidiy baholarga sazovor bölgan va butun dunyo böyiça 75 million dollarlik işlab çiqariş byudjeti evaziga 180 million dollar yiğgan. Bu 2006-yildagi dunyodagi eng muvaffaqiyatli filmlarning 23-örni bölgan. Film 6 ta mukofotga nomzod bölgan va xalqaro Gold Reel Award mukofotini qölga kiritgan.
2Syujet
Mardi Gras bayrami kuni Yangi Orleandagi dengiz paromida portlaş sodir böladi, natijada 543 kişi halok…
Mardi Gras bayrami kuni Yangi Orleandagi dengiz paromida portlaş sodir böladi, natijada 543 kişi halok böladi. Tergovni FQB, politsiya hamda ATO byurosi olib boradi. Byuro agenti Dag Karlin portlovçi modda qanday işlatilganini aniqlaşi kerak. Tergov davomida u, birinçidan, halok bölganlar orasida şerigi Larri Minutti borligini, ikkinçidan, portlaşdan taxminan bir soat oldin bir ayol qönğiroq qilib, Dagning taşqi körinişini söragani va öz telefon raqamini qoldirganini bilib oladi. Karlin şu raqamga qayta qönğiroq qiladi, ammo heç kim javob bermaydi va u avtojavob apparatiga xabar qoldiradi.
Köp ötmay uni morgga çaqirişadi. Sohilda yoniş izlari bor yoş ayolning jasadi topilgan. U teraktning qurboni bölişi mumkin edi, lekin uning jasadi oldinroq topilgan. Köplab kuyişlardan taşqari, uning öng qölining barmoqlari kesilgan, lablarida esa yopişqoq lenta izlari bor. Politsiya bölimida u qizining yöqolganini eʼlon qilgan otasi bilan uçraşadi va qizning ismini — Kler Kuçiverni biladi. Uning uyida u köp qiziq narsalarni topadi: çiqindi qutisida qonli bint va paxta töplamlari yotadi, bolalar öyinçoğidagi harflar devorda «Sen uni qutqara olasan» (U CAN SAVE HER) degan yozuvni hosil qilgan, avtojavob apparatidagi yozuvlar orasida esa uning yaqinda qilgan qönğiroği ham bor.
Tez orada ekspertlar terrorist portlovçi moddani paromga olib kelgan maşinaning turi va rangini aniqlaşadi. Xuddi şunday maşinani Kler Kuçiver sotmoqçi bölgan va hatto gazetaga eʼlon ham bergan edi. Dag Karlin asosiy versiyani şunday deb qabul qiladi: terrorist maşina uçun Klerni öğirlagan, izlarni yaşiriş uçun esa uni öldirib, göyo u ham teraktning qurboni bölgandek körsatmoqçi bölgan. Karlinni faqat uyda topilgan öz barmoq izlari hayratga soladi. Boşqa tergovçilar uning birinçi tintuvda ehtiyotsizlik bilan iz qoldirganini deb hisoblaşadi, ammo Dagning özi juda ehtiyotkor ish tutganini aniq eslaydi.
Keçqurun agent Karlinni maxfiy laboratoriyaga taklif qilişadi. Kompyuter ekranida u ertalabki quyoş bilan yoritilgan qöltiqni köradi, ammo tasvir şunday körinadiki, kamera buyruqlarga böysunib havoda suzib yurgandek. Unga bu «Snow White» deb nomlangan maxfiy loyiha ekanini tuşuntirişadi. Yettita «mitti» — kuzatuv sunʼiy yöldoşlari hudud böylab barça mumkin bölgan usullar bilan skanerlaydi, kompyuter esa real dunyoning töliq nusxasini yaratib, operatorga istalgan nuqtadagi tasvir va tovuşni, hatto yopiq xonaning içidagini ham uzatadi. Ammo hisoblaş juda murakkab va 4,5 kun vaqt oladi, «kompleks kadr» esa şu qadar katta böladiki, uni saqlab bölmaydi. Şuning uçun ularga malakali mutaxassis kerak — Dag qayerga qaraş kerakligini aytib berişi lozim.
Dag Kler uyini kuzatişni buyuradi, u, baxtga qarşi, tizim qamrovi içida ekan. Şuningdek, Dag Klerning barça yozuv daftarlari va boşqa şaxsiy buyumlarini laboratoriyaga olib kelişni buyuradi. Köp soatlik kuzatuvdan söng u Kler uçun endi oddiy jinoyat qurboni bölib qolmaydi.
Bundan taşqari, u «Snow White» işidagi köplab ğalatiliklarni payqaydi va olimlarni sirni oçişga majbur qiladi. Maʼlum böladiki, uning oldida kompyuter simulyatsiyasi emas, balki Kler tirik va soğ bölgan ötmişga oçiq kanal ekan. Dag yangi hamkasblarini ötmişni özgartirişga — jinoyatçini töxtatiş va teraktning oldini olişga köndiradi. Baʼzi olimlar ötmiş özgarmas deyişadi, boşqalari esa aralaşuv natijasida parallel dunyo paydo bölişini taxmin qilişadi. Tez orada hamma Dag istagan işni qilişga rozi böladi.
Aynan şu paytda terrorist telefon orqali Klerdan maşina haqida söraydi. Telefon qönğiroqlari maʼlumotlar bazasi orqali kuzatuv guruhi joyni aniqlaydi va u yerga «Snow White»ni yönaltiradi. Dag yozuv yozib, uni öz stoliga yuborişni söraydi — u öşa kuni ofisda keç qolganini eslaydi. Ammo olimlar buni qilayotgan paytda Dag allaqaçon işdan ketadi va yozuvni uning şerigi öqiydi.
Kuzatuvçilar şerigining terroristni yolğiz özi hibsga olişga urinişini va bir neça öq uning kökragiga tegib yiqilişini körişadi. Terrorist jasadni öz furgoniga ortadi. Tez orada uning maşinasi «Snow White» qamrovidan çiqib ketişi kerak, şuning uçun Dag «xammer»ga ötirib quvğinga kirişadi. «Xammer»da videokameraga öxşaş, ötmişni körsatadigan «kiberköz» qurilmasi bor. Maşinani haydab borarkan, Dag «kiberköz» yordamida bir vaqtning özida hozirgi yölni va 4,5 kun oldingi öşa yölni köradi. Jinoyatçini kuzatib, Dag şaharça çetidagi uyga yetib keladi, u katta portlaş natijasida vayron bölgan — ötmişda uy hali butun edi. Dag yerda kuçli olov izlarini köradi: aynan şu joyda terrorist uning döstini öldirgan, jasadni esa yonuvçi aralaşma bilan tökib yöq qilgan.
Endi tergovda jinoyatçini uşlaş uçun yetarli maʼlumot bor. Söroq paytida u qilmişini samimiy tan oladi va Dagga öz sabablarini aytib beradi. Terrorist tarixda qolişiga işonadi, ammo Dag buning aksini öylaydi. Guruh rahbarining jim roziligi bilan, tirik organizmlarni ötmişga yuborişdagi avvalgi muvaffaqiyatsiz tajribalarga qaramay, olimlardan biri uni ötmişga jönatadi.
Ötmişga ötkaziş paytida kuçli elektromagnit impuls Dagning yurak faoliyatini töxtatadi, u klinik ölim holatida eng yaqin şifoxonaga olib boriladi, ammo u yerda uni qayta tiriltirişadi. Hujjatlari yöq Dag qöriqçini zararsizlantiradi va «Tez yordam» maşinasini öğirlaydi. U terroristning uyiga boradi va Klerni qutqarişga ulguradi. Jinoyatçi ularga öq uzadi, Dagning yelkasini yaralaydi va gaz ballonlarini portlatadi. Duşmanlari halok bölgan deb öylagan terrorist paromni portlatişga ketadi.
Dag Klerni uning uyiga olib boradi va yarasini boğlaydi. Dag devorda harflardan «Sen uni qutqara olasan» degan yozuvni tuzadi. U Klerga maxsus qurilma yordamida kelajakni körganini va uni oldini olişi kerakligini tuşuntirişga urinadi. Kler dastlab işonmaydi, ammo ATO ga qönğiroq qilib, agentning taşqi körinişini söraydi va navbatçi operatorga öz raqamini aytadi. Çiqindi qutisidagi qonli bintlarni körib, Dag tuşunadiki, uning harakatlari tufayli xona aynan u tintuv paytida körgan holatga kelgan — yaʼni u hali heç narsani özgartira olmagan. Klerni himoya qiliş uçun u uni özi bilan paromga olib boradi.
Ammo qirğoqqa tuşgan terrorist kutilmaganda taniş maşinani köradi, u причalda bölişi kerak emas edi, şuning uçun paromga qaytadi. Buni körgan Kler ham Dagga yordam beriş uçun paromga sakraydi. Ammo terrorist uni qölga oladi va portlovçi maşinaga ötqazadi, söng qöriqçilar bilan otişma boşlaydi. Dagning iltimosiga köra Kler maşinani işga tuşiradi. Rulda ötirgan Kler terroristni uradi, Dag esa şu fursatdan foydalanib uni otib öldiradi. Dag va Kler portlaşni paromdan uzoqlaştiriş uçun maşinani tezlaştiradi, u suvga tuşib ketadi. Dag Klerni ozod qiladi, ammo özi maşina portlaşi natijasida halok böladi.
Yuz bergan voqeadan hayratda qolgan Kler qirğoqda ötiradi. Politsiya xodimi unga hammasini tergovçiga aytib berişi kerakligini aytadi, bu tergovçi esa «haqiqiy» agent Dag Karlin bölib çiqadi. Ular maşinaga ötirişadi. Bir munça vaqt ötgaç Dag öylanib qoladi va göyo nimanidir eslagandek böladi. Şunda Kler Dagga bir neça soat oldin unga bergan savolini beradi, Dag esa jilmayib (aynan şu dejavyu: taniş musiqa çalinadi) unga öşa sözlari bilan javob beradi.
3Ssenariy
Vaqt böylab sayohat haqidagi triller ğoyasi döst bölgan ssenariyçilar Bill Marsili va Terri Rossioda paydo…

Vaqt böylab sayohat haqidagi triller ğoyasi döst bölgan ssenariyçilar Bill Marsili va Terri Rossioda paydo bölgan. Rossioda «Oldingi hukm» deb nomlangan bir sahifalik film ğoyasi bor edi: politsiyaçi öz sevgilisining qotilligini tergov qiliş uçun yetti kun oldingiga qaraş imkonini beruvçi «Vaqt derazasi»dan foydalanadi. Ular bu haqda gaplaşayotganda Marsili şunday degan: «Menda portlovçi ilhom kabi bir narsa paydo böldi: „YÖQ! U unga oxirgi kunlarini kuzatayotganda, *aynan* şu paytda oşiq bölişi kerak. Birinçi marta u uni jasadni yoriş paytida körişi kerak!“
Keyinroq Rossio şunday yozgan: «Birinçi ğoya yaxşi edi, ikkinçisi ham, ular birga esa ajoyib böldi. Ğoyalar, muammolar va mavzular bir-biri bilan uyğunlaşib ketgandek edi va natijada ssenariy yagona kuçli hikoyani aks ettirayotgandek taassurot qoldirdi».
Marsili va Rossio ssenariyni birgalikda yozişgan. Muloqotdagi qiyinçiliklar tufayli ular syujetni rivojlantiriş uçun elektron poçta orqali gaplaşişgan.
Ammo «Dejavyu» filmining oldingi loyihasini yaratiş 2001-yil 11-sentabr hujumlari tufayli keçiktirildi. Bu hujumlar Nyu-Yorkda tuğilgan Marsilining hayotini izdan çiqardi. 2003-yilda «Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl» filmi çiqdi, u esa Rossioning vatani Los-Anjelesni egallab oldi. Şunga qaramay, 2004-yilga kelib ikki ssenariyçi ham konsepsiya ustidagi işni yakunladilar. Ssenariyning ilmiy asoslangan qiyofasini yaratiş uçun Kolumbiya universitetidan Brayan Grin maslahatçi sifatida jalb qilindi. Grin şunday degan: «Men qurtlar teşiklarini qoğozni bukiş va burçaklarni birlaştiriş orqali tuşuntirişga harakat qilaman — bu filmda bor va uning filmga qanday kiritilganini köriş qiziq edi».
Ssenariy rekord darajadagi 5 million dollarga sotilgan.
Uni Jerri Bruckheymer sotib olgan, u Densel Vaşingtonni boş rolni öynaşga, Toni Skottni esa rejissyor bölişga köndirgan. Keyinroq Rossio yozişiça, Skott «mutlaqo notöğri tanlov bölgan, çunki Toni ilmiy-fantastik film suratga oliş unga qiziq emasligini aytgan va vaqt böylab sayohat tomonini olib taşlaşni taklif qilgan. … Men bizda «Oltinçi sezgi»dan keyingi film bölişi mumkin bölgan ssenariy borligiga umid qilgandim. Toni esa yana bir örtaça kuzatuv filmi suratga olişni xohlardi».
Rossio aytişiça, bir payt Skott loyihani tark etgan va Densel ketib qolmasligi uçun u va Marsilida ssenariy ustida işlaşga töğri kelgan. Ular ssenariyni ikki hafta qayta işlaşgan va «qayta işlaş şu qadar muvaffaqiyatli bölganki, Densel nafaqat rozi bölgan, balki Toniga qönğiroq qilib, uni qaytişga köndirgan». Xabar berilişiça, Densel Toniga közlariga qarab, filmdan boşqa heç qaçon ketmasligiga qasamyod qildirgan. Toni rozi bölgan, ammo bir şart qöygan: u öz ssenariyçilarini jalb qilmoqçi bölgan.
4Vizual effektlar
Vizual effektlar muharriri Mark Variskо, avval 2005-yilgi «Domino» filmida rejissyor Skott bilan hamkorlik…

Vizual effektlar muharriri Mark Variskо, avval 2005-yilgi «Domino» filmida rejissyor Skott bilan hamkorlik qilgan, «Dejavyu» töliq metrajli filmi ustida yana Skott bilan birga işlagan. «Dejavyu» suratga oliş jarayonida jami 400 ga yaqin vizual effektli sahna olingan. «Domino» suratga olinayotganda ular kiçik hududni kartografiya qiliş uçun lazerlardan foydalanib yoruğlikni tarqatadigan LIDAR qurilmasini sotib olgan edilar. Skott va Variskо «Dejavyu» suratga olişda ham şu qurilmadan foydalanişga qaror qilişdi. Şuningdek, ular «Snow White» jamoasi butun film davomida qaraydigan ötmişni, şuningdek, turli tungi sahnalarni suratga oliş uçun Panavision Genesis yuqori aniqlikdagi kameradan foydalanişgan. Qurilmani boşqarayotgan, uni işlab çiqişga ixtisoslaşgan, Texasdan yollangan kompaniya LIDAR apparati Kler Kuçever kvartirasi, parom, ATF ofisi va aktrisa Pola Pattonni boşqa obyektlar qatorida skanerlagan. Effektlar muharriri Zakari Taker Texas kompaniyasi LIDAR bilan yaratilgan elementlarni kompyuter grafikasi bilan birlaştirib, filmda körsatilgan vaqt böylab sayohat sahnalarini yaratgan.
«Ştumpf» paromining portlaşi haqiqiy Yangi Orlean paromida Missisipi daryosining şu maqsad uçun ajratilgan qismida suratga olingan. Voqeaga tayyorgarlik tört soatdan köproq vaqt olgan. Pirotexnika böyiça ekspert Jon Freyzer rahbarligida parom töliq olovga çidamli tarkib bilan qoplangan va har biri beş soniya içida portlaşi kerak bölgan qora loy va dizel yoqilğisi aralaşmali ellikta benzin bombasi bilan jihozlangan. Odamlar va avtomobillar keyinroq kompyuter grafikasi elementlari sifatida qöşilgan. Kris Lebenzon portlaş sahnasining uzoq davom etgandek taassurot qoldirişi uçun ön oltita kameradan olingan kadrlarni köçiriş işiga katta masʼul bölgan. Közga taşlanadigan portlaş paromga sezilarli zarar yetkazmagan; qum bilan tozalaş va qayta böyaşdan keyin parom avvalgi körinişiga juda öxşab qolgan. Parom sahna suratga olinib bölingandan tört kun ötgaç qayta işga tuşirilgan. Avtomobillar bilan suv ostidagi sahnalarni suratga oliş paytida haqiqiy maşinalar suvga taşlangan; keyinroq jonzotlar portlaşini taqlid qiluvçi kompyuter effektlari qöşilgan. Kompozit ishi Autodesk Inferno maxsus effektlar dasturida bajarilgan.
5Tanqid
Rotten Tomatoes saytida film 156 ta şarhga asoslangan 55 foiz reytingga…
Rotten Tomatoes saytida film 156 ta şarhga asoslangan 55 foiz reytingga ega.
6Mukofotlar
Film 6 ta nomzodlikka sazovor bölib, ulardan birida ğolib…
Film 6 ta nomzodlikka sazovor bölib, ulardan birida ğolib çiqqan.
7Saundtrek
Radioda çalinayotgan qöşiqni The Beach Boys guruhi ijro etadi. Qöşiq nomi esa — «Donʼt worry…
Radioda çalinayotgan qöşiqni The Beach Boys guruhi ijro etadi. Qöşiq nomi esa — «Donʼt worry baby».
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Дежа вю (фильм, 2006)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

