Downfall

«Downfall» (nemisça: Der Untergang — qulaş, halokat, parokandalik) — nemis rejissyori Oliver Hirsçbiegelning nemis faşizmining sönggi kunlari haqidagi filmi. U Adolf Gitlerning şaxsiy kotibi Traudl Junge xotiralariga hamda tarixçi Joachim Festning şu nomli kitobiga («Der Untergang. Hitler und das Ende des Dritten Reiçes» — rus. «Падение. Гитлер и крах Третьего рейха») asoslangan. Натурал suratga oliş Berlin, Myunxen va şuningdek Sankt-Peterburgda ötkazilgan, uning bir mahallasi 1945-yil Berlinini eslatgan.

Film 2005-yilda «Eng yaxşi çet el filmi» nominatsiyasida «Oskar» mukofotiga nomzod bölgan.

Filmning çiqişi Germaniyada keng jamoatçilik muhokamasiga sabab böldi.

2005 — Britaniya mustaqil kino mukofoti

Eng yaxşi çet el filmi

2005 — Mar-del-Plata kinofestivali

Eng yaxşi ssenariy — Bernd Eiçinger

2005 — «Oskar» mukofoti

Eng yaxşi çet el tilidagi film

2004 — European Film Awards mukofoti

Eng yaxşi aktyor — Bruno Ganz

2005 — German Film Awards mukofoti

Eng yaxşi erkak roli — Bruno Ganz

Eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli — Korinna Harfauh

Eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli — Juliane Köhler

2006 — «Goya» mukofoti

Eng yaxşi Yevropa filmi — Oliver Hirsçbiegel

2005 — Mar-del-Plata kinofestivali

Eng yaxşi film — Oliver Hirsçbiegel

Sankt-Peterburgda 1945-yil Berlin köçalari sifatida quyidagilar suratga olingan:

Moskovskiy prospekti, 212-uy manzilidagi binoning içki hovlisi va xonalarning bir qismi

Angliyskiy prospekti

Şkapina köçasi

Moyka daryosi va Poçtamt köprisi

Sankt-Peterburgning suv toşqinlaridan himoya inşootlari majmui

«Vulkan» zavodi (demontaj işlari paytida suratga olingan, ularni «Binolarni buziş assotsiatsiyasi» amalga oşirgan)

Tarix fanlari nomzodi, RANXiGS umumiy tarix kafedrasi dotsenti Ilya Jenin şunday deydi: «Filmda urğular qanday qöyilgani ham katta bahslarga sabab böldi, bu ayrim tomoşabinlarda fyurer obrazining hamdardlik uyğotişiga olib kelişi mumkin. Bu, masalan, Gitlerning Fridrix Buyukning portretiga uzoq qarab, „Brandenburg möjizasi“ takrorlanişiga umid qilgan sahnasiga tegişli.

Men uçun filmdagi eng muhim fikr — bu filmning boşida va oxirida haqiqiy Traudl Jungening hujjatli kadrlari, u fyurerning sönggi kotibasi edi. U şaxsiy muloqotda Gitlerning mehribon va xuşmuomala inson bölganini aytgan. Uning haqiqatda qanday hayvon ekanini esa u faqat Nurnberg sudidan keyin, konslagerlar, olti million qiynalgan yahudiy va nosist rejimning boşqa jinoyatlari haqida bilgaç tuşungan».

Film uning quyidagi sözlari bilan yakunlanadi: «Men xursand edim, çunki şaxsan özimni heç narsada ayblay olmasdim, men buning haqida heç narsa bilmasdim… [Lekin keyin] tuşundimki, yoşlik heç qaçon oqlov böla olmaydi. Faqat xohlasangiz, hamma narsani aniqlaş mumkin edi».

Gitlerning Şteyner qarşi hujumni boşlaşdan boş tortgani haqida bilib, kuçlar yetişmasligi sababli Berlin yaqinida tajovuzkor qarşi hujumni amalga oşirmaslikni xabar qilgandan söng, uruş yutqazilganini anglab, ğazabli nutq sözlaydigan sahnasi köplab virusli videolarning asosi böldi. Köpgina roliklarda asl replikalar saqlab qolingan va yangi subtitrlar qöşilgan, şunda fyurer zamonaviy dunyoda — siyosat, sport yoki fanda biror muvaffaqiyatsizlikka javob berayotgandek körinadi.

Bir parodiyada Gitler Xbox Live xizmatidan foydalaniş taqiqlanganiga ğazablanadi. Aynan şu parodiya YouTube saytida köplab körişlar töplagani va öyin saytlarida keng yoritilgani bilan maşhur böldi. 2010-yilga kelib minglab parodiyalar yaratildi, ularning orasida parodiyalarning özi yaratilişiga norozilik bildirilganlari ham bor.

Filmning rejissyori parodiyalarni umuman olganda maʼqulladi, lekin Constantin Film studiyasi bundan jahli çiqdi va 2010-yil 21-aprelda prodyuserlar YouTube va uning analoglaridan parodiyalarni ommaviy öçirişni boşladilar. Biroq Electronic Frontier Foundation nuqtai nazaridan parodiyalarni öçiriş uçun asos yöq edi, çunki ular adolatli foydalaniş doirasiga kiradi va ularda heç qanday qonunbuzarlik yöq.

Şuningdek, bu sahnaning parodiyasini «Temir osmon» komediya-fantastik filmida köriş mumkin, u yerda şunga öxşaş ğazab hujumi AQŞ prezidentining saylov ştabi boşliği va siyosiy texnologi Vivian Vagnerda — uni Peta Sergeant ijro etadi — yuz beradi, u reklama kampaniyasi rejasi hali tayyor emasligini bilganda. Töplangan kişilarning imo-işoralari va yuz ifodalari juda aniq takrorlanadi.

Bundan taşqari, ğazab sahnasi «U yana qaytib keldi» satirik filmida ham parodiya qilinadi, bu film ölidan tirilgan Gitler haqida. Film ham Constantin Film kompaniyasi tomonidan suratga olingan va şu sababli «Downfall» filmi syujetda bir neça marta eslatiladi. Şuningdek, personajlardan biri nega Bruno Ganz suratga olişga taklif qilinmaganini söraydi.

2012-yilda YouTubeʼga Bruno Ganzning intervyu yozuvi yuklandi, unda u göyo öz personajining viral roliklarda parodiya qilinişiga nisbatan şaxsiy pozitsiyasini bildirgan (biroq köp ötmay «tarjima»ning subtitrlari aktyor aytayotgan narsaga mos kelmasligi aniqlandi). Şunga qaramay, aktyorning muxlislari uning ölimi kuni boşqa sahnaning yozuvini YouTubeʼga yukladilar, unga ingliz tilidagi subtitrlar qöyilgan bölib, ular Bruno ölganini xabar qilgan.

Uşbu sahnaga oid parodiyalar çiqarilgan eng samarali YouTube kanali «Hitler Rants Parodies» böldi. Arxiv nusxasi: 2021-yil 8-may, Wayback Machine.

Eng maşhurlari 2009-yil yozida Skype ovozli va video aloqa dasturiga taqiq solinişi, 2010-yil fevralda torrents.ru domeni yopilişi bilan boğliq parodiyalar böldi. Andrey Boçarovning Skype taqiqlanişi mavzusidagi parodiyasi, unda nemis nutqiga öxşatilgan nopok sözlar ovozlantirilgan, maşhur rus hitiga aylandi.