Dr. Strangelove

Amerika harbiy-havo bazasining qömondoni, brigada generali Jek D. Riper (ismi Jack-the-Ripper, yaʼni Jek Qassob bilan jarangdoş: ingl. Jack D. Ripper — Jack-The-Ripper) («R rejasi»ga amal qilib) — harbiy oliy qömondonlikka Vaşingtondagi qömondonlik (şu jumladan prezidentning özi) sovet «kallasini uzuvçi» zarbasi bilan yöq qilingan taqdirda, yadroviy qasos buyruqlarini beriş imkonini beruvçi favqulodda harbiy reja — (Sterling Heyden) yadro qurolini taşuvçi B-52 bombardimonçilari bilan SSSRga keng kölamli hujumni boşlaydi.

Riper bazadagi barça radiopriyomniklarni musodara qilişni buyuradi, lekin ulardan biri — qörqoq Britaniya Harbiy-havo kuçlari polkovnigi Lionel Mandrayk (Piter Sellers) aldovni payqaydi, çunki radioda fuqarolik mudofaasi signallari örniga musiqa eşitiladi. U samolyotlarni qaytarib çaqiriş kodini bilgan yagona odam bölgan Riperdan keçikmasdan samolyotlarni qaytarişni söraydi, ammo befoyda: general qurolni işlatiş imkoniyatiga işora qilib, Mandrayk bilan birga öz kabinetiga qamalib oladi.

Şu orada bombardimonçilardan birining bortida, Texasdan kelgan mayor Dj. T. Kong, laqabi «King» (Slim Pickens) boşçiligidagi ekipaj vaziyatning qançalik jiddiy ekanini muhokama qiladi. «R rejasi»ni bajariş tasdiqlaş kodini olgaç, ekipaj radioaloqani tösadi va bombardimonçi SSSRga hujum qiliş uçun yölga çiqadi.

Şu payt Pentagonning «Harbiy xona»sida favqulodda majlis yiğiladi. Unda AQŞ prezidenti Merkin Maffli (Piter Sellers), general Bak Terjidson (Jorj K. Skott) va boşqa oliy mansabdor şaxslar iştirok etadi. Prezident uruşdan har qanday yöl bilan qoçiş kerak deb hisoblaydi, ammo general Terjidson vaziyatdan foydalanib, SSSR bilan bir marta va umuman hal qilişni taklif qiladi. U Amerikaning birinçi zarbasi sovet raketalarining 90 foizini hatto SSSR raketa qöşinlari javob bera olişidan oldin yöq qilişiga işonadi, qolgan raketalar esa «atigi ön, yigirma million» kişini öldiradi, deydi.

Maffli bunday heç narsaga qatʼiyan rozi bölmaydi va örniga şoşilinç ravişda sovet elçisi Aleksey Desadetskiyni (marquis de Sadʼga işora) (Piter Bull) çaqiradi. Öz samolyotlarini qaytara olmagan prezident «Issiq çiziq» orqali SSSR Vazirlar Kengaşi raisi Dmitriy Kisov bilan boğlanadi, özaro hazil-mutoyibalardan söng unga yadroviy hujumdagi «kiçik noxuşlik» haqida xabar beradi. Maffli samolyotlarni qaytara olmasligi sababli, sovet hamkasbiga ularni urib tuşirişni taklif qiladi. Mastlik holatida bölgan SSSR Boş vaziri bu masalaning «unga emas, balki Omskdagi havo mudofaasining markaziy ştabiga tegişli» ekanini aytadi va Amerika prezidentiga öşa yerga özi qönğiroq qilişni taklif qiladi, söng Aleksey bilan nimalarnidir gaplaşadi, şundan keyin u yuzini tundlaştiradi. Sovet elçisi AQŞ prezidentiga SSSRda boşqariladigan «Qiyomat kuni maşinasi» EHM qurilganini xabar beradi. Agar sovet hududida bitta atom bombasi portlasa, u avtomatik ravişda işga tuşib, «kobalt-toriy» bombasi portlaşi orqali sayyoradagi barça hayotni ön oy içida yöq qiladi. Maşinani öçirib bölmaydi. Aleksey maşinani quriş sababini SSSRning qurollaniş poygasiga köp pul sarflaganligi bilan izohlaydi. Maşinaning narxi esa mamlakat mudofaasini saqlaş va yangilaş uçun ajratilgan mablağdan ança kam bölgan. Hal qiluvçi omil AQŞda şunday maşina yaratilayotgani haqidagi miş-mişlar bölgan. Biroq maşina allaqaçon jangovor navbatçilikka turgani haqida faqat keyingi duşanba kuni, tantanali şaroitda eʼlon qiliş rejalaştirilgan edi. Majlisda iştirok etayotgan strategiya böyiça ekspert, nogironlar aravaçasiga mixlangan doktor Strenjlav (Piter Sellersning uçinçi roli) bunday qurilmaning qançalik qulay va samarali ekanini tuşuntiradi hamda uni işga tuşirilgan taqdirda unga qarşi turişning iloji yöqligini aytadi.

Şu bilan birga general Riper qarorgohi joylaşgan harbiy bazaga hujum boşlanadi. Baza xodimlari qattiq qarşilik körsatadi, çunki Riper öz qaraşidagilarni oldindan «ogohlantirgan»: kelayotgan Amerika qöşinlari «aslida» kiyinib olgan ruslar ekan. Baza bosib olingaç, Riper öz joniga qasd qiladi va maxfiy kodni aytmay ketadi. Telbanamo boşliğining hujjatlarini közdan keçirgan Mandrayk qaytariş kodi qanday bölişi kerakligiga oid işoralarni topadi. Şunga qaramay, uni hibsga olişadi («Riperga qarşi isyonçi buzuqlar» boşliği sifatida) va u polkovnik «Bet» Guano (Kinan Vinn) dan ruxsat berişni uzoq yalinadi, şunda u Vaşingtonga kodni («POE») aytişi mumkin böladi. Telefon liniyasi uzilgani sababli Mandrayk avtomatik telefondan qönğiroq qilişga majbur böladi va şu maqsadda polkovnik Guanodan «Coca-Cola» avtomatining qulfini otib, içidagi mayda pullarni olişni söraydi. «Bet» Guano avtomatni buzişda iştirok etişni istamaydi, çunki xususiy mulkni daxlsiz deb hisoblaydi, lekin baribir qulfni otadi va general yordamçisini «Coca-Cola» kompaniyasi bilan sudlaşişiga töğri kelişidan ogohlantiradi.

Şu paytda sovet havo mudofaasi radarda köringan Amerika samolyotlarini urib tuşirişga urinadi. Uçta bombardimonçi urib tuşiriladi, Dj. T. Kong boşqarayotgan samolyot jiddiy şikastlanadi, uning aloqa vositalari töliq işdan çiqadi va yoqilğisi oqa boşlaydi. Kiriş kodi kelgaç, qolgan öttiz samolyot bazalarga qaytadi, faqat qaytariş signali olmagan mayor Kongning samolyoti qöşimça nişon tomon qatʼiyat bilan yölini davom ettiradi. U sovet radarlari köriş zonasidan pastroqda uçadi, şuning uçun Amerika va sovet kuçlarining uni töxtatişga urinişlari muvaffaqiyatsizlikka uçraydi.

Yoqilği oqişi sababli mayor Kongning samolyoti na asosiy, öylab topilgan «Laputa» bazasiga (D. Svift «Gulliverning sayohatlari» romanidagi uçuvçi orolga işora), na uçiş yölining ikkinçi darajali nişoniga (haqiqatda mavjud bölgan, Ternopol viloyatidagi Borşçev şahri yaqinidagi raketa bazasi) yeta oladi, şuning uçun ekipaj eng yaqin sovet raketa majmuasi — Kotlasga zarba berişga qaror qiladi. Bu rejalaştirilmagan marşrut özgarişi amerikaliklar va ruslarning bu oxirgi samolyotni tutib oliş rejalarini butunlay çalkaştirib yuboradi. Nişonga yetib kelgaç, u bombalarni taşlaşga urinadi, ammo bomba eşiklari tiqilib qoladi. Mayor Kong bombalar oldiga şaxsan tuşadi, ulardan birini kovboy kabi minib oladi, taşlaş mexanizmini tuzatadi va bomba bilan birga pastga uçib ketadi. Yadroviy portlaş bulutlari kötariladi.

«Harbiy xona»da doktor Strenjlav prezidentga bir neça yuz ming «insoniyat zotining eng yaxşi vakillarini» er osti boşpanalariga yiğişni qatʼiyat bilan tavsiya qiladi. Ular «har bir erkakka önta ayol» nisbatida tanlanadi, şunda ular u yerda heç qanday tösiqsiz va jadal köpayişlari, bir neça ön yildan söng boşqa hayotdan tozalangan Yer yuzasiga qaytişlari mumkin böladi. General Terjidson ogohlantiradi: agar bularning hammasi ruslarning puxta öylangan harakati bölsa, u holda amerikaliklar yuz yilga bunkerlarga yaşirinib, ularga ulkan ustunlik berib qöyadi. Şu lahzada hamma bunday ehtimol haqida muhokama qilişga berilgan paytda, elçi Desadetskiy sezdirmasdan Amerika mudofaa rejalarining josuslik suratlarini oladi, bu esa generalning haq bölişi mumkinligiga bilvosita işora qiladi.

Doktor mö‘jizaviy tarzda nogironlar aravaçasidan turadi, bir neça qadam taşlaydi va quvonib baqiradi: «Mening fyurerim, men yura olaman!». Ikkinçi jahon uruşi davrining «Weʼll Meet Again» lirik qöşiği ostida töğridan-töğri montaj bilan, butun sayyora böylab yadro zaryadlari birin-ketin portlaydi.

Bunday xavfli loyihaning kassa muvaffaqiyatini faqat Sellersning iştiroki taʼminlaşi mumkin, deb hisoblagan Columbia Pictures unga filmda bir vaqtning özida bir neçta rol berişni talab qildi, xuddi 1959-yilgi «Siçqonning gurillaşi» filmida bölgani kabi. Kubrik bu talabga rozi böldi, çunki «bunday qöpol va grotesk vaziyat tijoriy muvaffaqiyat uçun zaruriy şart» deb hisobladi.

Natijada Sellers unga yozilgan törtta rolning faqat uçtasini ijro etdi. U aviatsiya mayori Dj. T. «King» Kong, B-52 Stratofortress bombardimonçisining qömondoni rolini öynaşi kerak edi, ammo Sellers bu rolga dastlabdan iştiyoqsiz qaragan edi. U öz yukining juda oğir bölişini his qildi va personajning texas aksentini töğri ifoda eta olmasligidan xavotirlanardi. Kubrik filmning ssenariy muallifi, Texasda ösgan Terri Sauternʼdan Kongning ovozini tegişli şevada kassetaga yozib berişni söradi. Sautern kassetasini tinglaş Sellersga töğri aksent bilan gapirişga yordam berdi va şundan söng samolyot içidagi sahnalarni suratga oliş boşlandi. Biroq köp ötmay Sellers töpiğini şikastladi va tor kabinada işlay olmadi.

Sellers suratga olişdan oldin Kubrik bilan dialoglarning köp qismini improvizatsiya qilardi, şunda öylab topilgan replikalar yakuniy ssenariyga kirardi (bu usul Retroscripting deb ataladi).

Polkovnik Lionel Mandrayk

Sellersning biografiyalarini yozgan kinotanqidçi Aleksandr Uoker, Lionel Mandrayk (ingl. Mandrake — mandragora) roli Sellers uçun eng oddiysi bölgan, çunki u Ikkinçi jahon uruşi yillarida Britaniya Harbiy-havo kuçlarida xizmat qilgan tajribaga ega edi, deydi. Şuningdek, personajning Sellersning dösti, komik Terri-Tomas va Britaniya Harbiy-havo kuçlari polkovnigi, asi Duglas Bader bilan maʼlum öxşaşligi ham bor.

Prezident Merkin Maffli

Bu personajni işonarli ijro etiş uçun, familiyasi «gluşitel» (ingl. Muffley — «muffler») söziga jarangdoş bölgan Sellers ingliz aksentini yumşatib, uni Ğarbiy örta hudud amerikaliklari şevasiga öxşatdi. U rol uçun ilhomni Illinoys ştati sobiq gubernatori, 1952 va 1956-yillarda demokratlardan AQŞ Prezidentligiga nomzod, Karib inqirozi davrida BMTdagi AQŞ doimiy vakili Edlay Stivensondan oldi.

Filmni suratga oliş vaqtida Sellers personajining irodasizligini taʼkidlaş uçun şamollaş alomatlarini öynadi. Bu butun suratga oliş guruhida kulgi uyğotib, bir neça dublni buzdi. Oxir-oqibat Kubrik bu detaldan voz keçişga qaror qildi, çunki AQŞ Prezidenti jiddiy körinişi kerak deb hisobladi, şuning uçun Maffli juda qatʼiy çiqdi, garçi baʼzi sahnalarda prezidentning kiçik zaifligi körsatilgan.

Doktor Strenjlav

Filmning boş qahramoni (aytiş joizki, u kitobda bölmagan) — Natsistlar Germaniyasida işlagan va Ikkinçi jahon uruşidan söng AQŞga köçib kelgan ekssentrik nemis olimi. General Terjidson Strenjlavning «ğalati» familiyasi haqida söraganida, janob Steynis bu nemisça familiya ekanini aytadi: Amerika fuqaroligini olişdan oldin u Merkvyurdixlibe (nem. — Merkwurdigliebe) bölgan, ammo tarjimasi öşa-öşa — «ğalati sevgi» ekanini tuşuntirmaydi. Strenjlav uçun prototip bölib xizmat qilgan: RAND korporatsiyasining strategi Herman Kan, matematik va Manxetten loyihasining yetakçi işlab çiquvçilaridan biri Jon fon Neyman, nemis olimi Verner fon Braun, «termoyadro qurolining otasi» Edvard Teller, şuningdek, Kubrikning oldingi filmi «Lolita»dagi qahramon doktor Zempf, uni ham öşa Sellers öynagan. Aksentga avstriyalik-amerikalik fotograf Uidji taʼsir qilgan, u Kubrik uçun fotografik effektlar böyiça maxsus maslahatçi bölib işlagan. Şuningdek, personaj prototipi Genri Kissinjer bölgan degan keng tarqalgan fikr ham bor, ammo Kubrik va Sellers buni rad etişgan. Haqiqatda Kissinjer Prezident maslahatçisi bölib faqat 1969-yilda işlay boşlagan.

Strenjlavning taşqi körinişi Frits Lang filmi «Metropolis»dagi telba ixtiroçi Rotvangni eslatadi: bir qölida qora qölqop va şoşilgan soçlar. Strenjlavning qora qölqopini Kubrik taklif qildi, ammo Sellers qölqopni öz hayoti bilan yaşaşga majbur qildi.

Kinotanqidçi Aleksandr Uokerning sözlariga köra, Doktorning qöli goh özi-özidan natsistça salomga kötarilib, goh öz egasining böğziga yopişişi apraksiya yoki «begona qöl sindromi» (filmning premyerasidan keyin «Doktor Strenjlav sindromi» deb ham atalgan) haqida dalolat beradi.

Terri Sauternning biografi Li Xill, Sellers oyoğini şikastlaganidan söng, bu rol JonUeynga taklif qilinganini, ammo u darhol rad etganini taʼkidlagan. Şuningdek, bu rol uçun öşa paytda maşhur televizion aktyor Dan Blokerni ham körib çiqişgan, ammo Sauternning sözlariga köra, Blokerning agenti ssenariyni «juda kommunistik» (ingl. — «too pinko» — AQŞda Sovuq uruş yillarida: kommunizmga xayrixoh şaxs) deb rad etgan. Oxir-oqibat rolni ковбой qiyofasi allaqaçon mustahkamlangan Slim Piken oldi, ayniqsa u Kubrik bilan «Bir közli valetlar» filmida birga işlagan edi — bu filmning rejissyori Kubrik tayyorgarlik bosqiçida bölgan.

Kubrikning biografi Jon Bakster «Inside the Making of Dr. Strangelove» hujjatli filmida şunday hikoya qilgan:

Maʼlum bölişiça, Piken AQŞ hududidan heç qaçon çiqmagan. Unga birinçi marta pasport oliş uçun şoşilişga töğri kelgan. U suratga oliş maydoniga kelganda kimdir: «Xudoyim, u [kovboy] kostyumida kelibdi!» deb aytgan, ammo u doim şunday kiyinişini, yaʼni kovboy şlyapasi, qirrali kurtka va kovboy etigida yurişini tuşunmagan — va u personajni öynaşga urinmagan, u şunday gapirardi.

Suratga oliş vaqtida Kubrik va Skott baʼzi sahnalar haqida turliça fikrda bölişgan, şuning uçun janjallar ham tez-tez bölgan. Ish tugagaç Skott Kubrik bilan boşqa ish qilmaslikka qasam içgan. Şunga qaramay, tajribali şaxmatçi bölgan Skott rejissyorni şaxmat mahoratiga çeksiz hurmat qilgan, ular suratga oliş maydonida tez-tez şaxmat öynaşgan.

Kubrik Britaniyadan AQŞga, «Lolita» filmini suratga olgandan söng qaytgaç, yadro uruşi mavzusi uni tobora köproq band qila boşladi. U qurollaniş haqidagi jurnallarga obuna böla boşladi va 1963-yilga kelib yadro strategiyasi haqida taxminan sakson kitob töplagan edi. Şu vaqtda Xalqaro strategik tadqiqotlar institutining prezidenti Alastar Baken unga Piter Jorjning «Qizil ogohlantiriş» kitobini tavsiya qiladi. Öyinlar nazariyasi mutaxassisi va kelajakdagi iqtisod böyiça Nobel mukofoti sovrindori Tomas Şelling yuqori baho bergan bu roman Kubrikni şunçalik hayratga soldiki, u darhol ekranlaştiriş huquqini sotib oldi.

Rejissyor Jorj bilan birgalikda kitob asosida ssenariy yozişni boşlaydi. Ish boşida loyiha bilan Kubrikning uzoq yillik dösti Jeyms B. Xarris ham qiziqqan edi, u filmdagi anarxistik hazilning xato bölişini öylardi. Köp ötmay ular kelişgan holda biznes ittifoqini tugatişga qaror qilişdi. Dastlabdanoq Kubrik romanning qatʼiy jiddiy ohangini qabul qilib bölmas deb topgan edi. «Biz ahmoqona hazillaşa boşladik, — deb eslagan Xarris. — „Agar ular oç qolib, ovqatxonaga qönğiroq qilib, buyruqlar markaziga fartuk kiygan ofitsiant kelib, kim qanday sendviç xohlaşini sörasa-chi?“ Va hamma, albatta, kulib yuborgan». Komediya qiliş haqida qaror qabul qilingaç, Kubrik hammualliflik uçun suratga olişga Terri Sauternni taklif qildi, u satirik «Sehrli nasroniy» qissasi muallifi edi — bu kitobni Kubrikka Piter Sellers sovğa qilgan edi. Ish davomida Kubrik va Jorj Tomas Şelling bilan, keyinroq esa Herman Kan bilan qisqaça maslahatlaşib turişgan.

Kartina uçun işçi nomlar orasida «Qiyomat doktori yoki Uçinçi jahon uruşini heç narsa qilmasdan qanday boşlaş» (ingl. Dr. Doomsday or: How to Start World War III Without Even Trying) ham, «Doktor Strenjlavning uran böyiça maxfiy foydalaniş usullari va möjizaviy bomba» (ingl. Dr. Strangeloveʼs Secret Uses of Uranus, and Wonderful Bomb) ham bölgan. Oxirgi tanlangan nom Dejl Karnegining «Qanday qilib xavotirlanişni töxtatib, hayotdan bahramand böliş kerak» kitobi nomini parodiya qiladi.

Filmni suratga oliş 1962-yil oktabrida boşlandi. Piter Sellersning bu vaqtda uzoq davom etgan ajraşiş jarayoni bölgani uçun, filmni Londonning çekkasidagi Şepperton Studiosʼda suratga olişdi va bu uning talabiga binoan amalga oşirildi. Kubrik bu şartga quvonç bilan rozi böldi, çunki u filmni AQŞda suratga olişni istamasdi va u yerda Angliyadagidek suratga oliş bazasini topa olmasligini hisobladi. Dekoratsiyalar uçta asosiy pavilonni egalladi: Pentagondagi Harbiy xona, B-52 Stratofortress bombardimonçisining bort qismi va Riperning kabineti, harbiy baza sahnalari uçun esa studiya binosi işlatildi.

«Harbiy xona» dizayni ustida işlagan Ken Adam, Jeyms Bond haqidagi bir neça filmning badiiy rassomi edi. Ekspressionizm ruhidagi juda katta xona çiqdi (uzunligi 40 m, kengligi 30 m, şiftining balandligi 11 m), bu esa uçburçak şaklidagi bomba boşpanasini eslatadi (Kubrik fikriça, bunday bunker şakli portlaşlarga eng çidamlisi edi). Xonaning bir tomonida yaltiroq qora polda aks etadigan ulkan strategik xaritalar joylaşgan edi, markazida esa diametri 7 metr bölgan dumaloq stol bor edi, uning ustidan çiroqlar yoritib turardi va u poker öyini stoliga öxşardi. Kubrik «ular dunyo taqdiri uçun öynayotgani» taassurotini kuçaytiriş uçun stolni yaşil mato bilan qoplaşni talab qildi, ammo bu ötkir yeçim qora-oq filmda deyarli sezilmasdi. Ulkan xaritalar badiiy bölimda çizildi, 3 ga 4 fut ölçamgaça kattalaştirildi, söng fotografik usulda yana kattalaştirilib, fanera qalqonlarga yopiştirildi va ustidan pleksiglas bilan qoplandi. Fanera ustiga yopiştirilgan xaritalardagi belgilar uçun teşiklar kesildi, orqaga esa avtomatik aylanma almaştirgiçli 75 vattli yoritgiç lampoçkalar qöyildi.

Pentagonning filmni yaratişda hamkorlik qilmagani sababli, dizaynerlar aviatsiya jurnallari yordamida bombardimonçining içki qismini öz imkoniyatlari darajasida qayta yaratişga majbur böldi. Hamma narsa şu qadar aniq köpaytirilgan ediki, Harbiy-havo kuçlari film yaratuvçilari bombardimonçi haqidagi maxfiy maʼlumotni josuslik yöli bilan olgan deb qörqdi. Qadrlarning bir qismida, qutbiy muzliklar ustidan Rossiyaga yöl olayotgan bombardimonçi uçişi körsatilgan (oldindan suratga olingan video fonidagi model), qorda orqa fonni suratga olayotgan B-17 samolyotining soyasi körinib turadi.

Havoda yoqilği töldiriş sahnasida (filmning eng boşida) Boeing KC-135A Stratotanker havo tankeri, 55-3144 bortida köriş mumkin. 1962-yil 8-avgustda bu samolyot Massaçusets ştatidagi Xanskom aviabazasida qöniş vaqtida halokatga uçrab, 3 kişi halok bölgan.

Suratga oliş 1963-yil 23-aprelda tugadi, ammo filmning dastlabki montaji suratga oliş guruhini hayratga soldi. Natijada qariyb 2 million dollarlik byudjetning katta qismi Kubrik 8 oy davomida şuğullangan montajga ketdi.

Suratga oliş vaqtida Kubrik öz loyihasiga parallel ravişda xuddi şunday mavzudagi, ammo yanada qoronği va realistik boşqa film — Sidni Lyumetning «Xavfsizlik tizimi» suratga olinayotganini bilib qoldi, şu sababli u kassa tuşumlari, ayniqsa uning filmi ikkinçi bölib ekranga çiqsa, xavotirlanardi. Kubrikni eng köp bezovta qilgani şu ediki, öşa paytgaça «Oltita ğazablangan erkak»ni suratga olgan Lyumetning filmidagi boş rollarda birinçi toifali aktyorlar — AQŞ Prezidenti rolida Genri Fonda, uning maslahatçisi, professor Grotşil rolida esa Valter Matto öynagan edi. Yuqori darajadagi yozuvçi Yevgeniy Bërdik va Xarvi Uiler tomonidan 1962-yilda yozilgan «Xavfsizlik tizimi» romani, şu nom bilan suratga olingan film asosida, «Qizil ogohlantiriş»ga şunçalik öxşaş ediki, Piter Jorj yaratuvçilarni plagiatda ayblab sudga bergan, ammo ish sudsiz tartibda hal qilingan edi. Oxir-oqibat «Xavfsizlik tizimi» «Strenjlav»dan sakkiz oy keyin ekranga çiqdi, tanqidçilarning ijobiy şarhlarini oldi, ammo yaratuvçilarga katta foyda keltirmadi.

Boşlangan yadro uruşini körsatuvçi filmning oxirida Xirosima va Nagasakiga atom bombasi taşlanişi, Trinity yadro bombasi sinovi, Bikini atolidagi «Crossroads» operatsiyasi, «Sandstone» operatsiyasi, «Redwing» operatsiyasi va «Ivy» operatsiyasidan hujjatli kadrlar işlatilgan. Baʼzi kadrlarda nişon sifatida işlatilgan harbiy kemalar aniq körinib turadi, ular orasida oğir nemis kreyseri «Prints Eugen» ham bor. Apokalipsis kadrlari ostida «Weʼll Meet Again» qöşiğidan foydalaniş ğoyasi Piter Sellersning dösti Spayk Milliganga tegişli.

Asl finali

Dastlab film sahnasi bilan tugagan edi: unda Harbiy xonadagi barça odamlar tort bilan jang qilişadi, ammo oldindan körsatuvdan söng Kubrik bu fragmentni kesib taşladi. 1969-yilgi intervyusida u şunday izohlagan edi: «Men bunday farsni filmning satirik xarakteriga mos kelmaydi deb qaror qildim». Aleksandr Uoker şunday deb taʼkidlagan: «Havoda krem bilan töldirilgan piroglar şunçalik köp ediki, odamlarning yuz tuzilişi xiralaşib, kim qayerda ekani tuşunib bölmasdi». Bu kadrlar Britaniya kino institutining arxivlarida saqlanib qolgan.

Filmning birinçi oldindan körsatuvi 1963-yil 22-noyabrga, yaʼni Kennedi öldirilgan kunga belgilangan edi, premyera esa dekabrda bölişi kerak edi, ammo reliz yanvar oxiriga köçirildi, çunki tomoşabinlar bunday filmni tomoşa qiliş uçun öşa vaqtgaça kayfiyatda bölmaydi, deb qaror qilindi. Şuningdek, mayor Kong zaxira töplamning mazmunini tekşirgan sahnada u dastlab «Xudoyim, bunday jihozlarga ega yigit Dallasda yaxşi dam olişi mumkin!» deb gapirgan edi, ammo Dallas — prezident Kennedi öldirilgan şahar bölgani uçun sahna «Vegas» deb qayta dublyaj qilindi, garçi asl replika baʼzi xorijiy variantlarda, masalan, frantsuzçada saqlanib qolgan. Tortli jang sahnasi olib taşlanişining mumkin bölgan sabablaridan yana biri — Terjidsonning tort AQŞ Prezidentiga tegib, «Janoblar! Bizning dovyurak prezidentimiz kuçga tölgan paytida zarba olди!» deb baqirgan lahzasidir. Montajçi Entoni Xarvi, agar sahna qolganda, Columbia Pictures dahşatga tuşib, buni AQŞ prezidenti va uning oilasini haqorat qiliş deb hisoblagan bölardi, deb taʼkidlagan.