Fargo

«Fargo» (ingl. Fargo) — Koen birodarlarning filmi, 1996-yil martida ekranga çiqqan. Boşlanğiç titrlarda film 1987-yilda Minnesota ştatida sodir bölgan haqiqiy odam öğirlaş va bir neça qotillik voqeasiga asoslangani aytiladi, biroq yakuniy titrlarda filmdagi barça voqealar töqima ekani körsatilgan. Suratga oliş Minnesota ştatida ötkazilgan. Çeklangan premyera namoyişi 1996-yil bahorida AQŞning ayrim kinoteatrlarida bölib ötgan.

«Fargo» katta tijorat muvaffaqiyatiga erişdi, ilgari kam tanilgan aktyorlar Frances McDormand va William H. Macyni yulduzga aylantirdi hamda Koen birodarlarning eng yaxşi filmi sifatida qayta-qayta e‘tirof etildi. Lenta köplab kinomukofotlar (taxminan 60 ta) oldi, jumladan ikkita «Oskar»ni: Frances McDormand eng yaxşi ayollar roli uçun, Koen birodarlar esa eng yaxşi original ssenariy uçun.

2006-yilda kartina AQŞ Milliy kinoreestriga kiritildi — u «madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega» filmlar qatoriga kirdi. 2014-yilda xuddi şu nomdagi teleserial işga tuşirildi. Serialning syujeti original bölib, ammo uslubi öxşaş. Serialning prodyuserlari bevosita Koen birodarlarning özi böldi.

Film çiqişidan oldin Koen birodarlar barça intervyularda uning haqiqiy voqealarga asoslangani haqida gapirdilar. Ularning sözlariga köra, 1987-yilda ular gazetada Konnektikut ştatida bir erkak öz xotinini daraxt çiqindilarini maydalagiç maşinaga solib yuborgani haqida maqola öqigan. «Bu yaxşi», — deb rozi böldilar birodarlar va ğalati kulişdi. Şunga qaramay, matnda avtomobil savdogari, öğirlaş yoki yollangan jinoyatçilar haqida heç narsa yöq edi. Boşqa intervyuda birodarlar bu voqeani Minnesotadagi döstlaridan eşitganini aytişdi.

Çop etilgan ssenariy kiriş qismida Ethan yozadiki, bu hikoya baribir haqiqiy bölib, uni akasining buvisi aytib bergan. Joel buni şunday tuşuntirgan:

Eski dösti va yordamçisi William Preston Robertsonga Ethan keyinçalik, filmning katta qismi öylab topilgan ekanini va «Katta Lebovski»da «Fargo»dagiga qaraganda köproq haqiqiy elementlar borligini tan olgan.

«Hudsucker xizmatkori» kassada muvaffaqiyatsizlikka uçragaç, birodarlar iloji boriça kam byudjetli film yaratiş haqida öylay boşladilar. Ular yozgan ssenariy «Katta Lebovski» deb nomlangan edi. Ular darhol Jeff Bridges boş rol uçun ideal nomzod ekanini hal qilişdi. Yagona muammo şu ediki, Bridges boşqa loyihalarda band edi, şuning uçun birodarlar bu ssenariyni çetga surib, boşqasiga ötişga majbur böldilar.

Ssenariy yozişda urğu va şevalar alohida örin tutadi. Koenlarda bu sohada tajriba bor edi: ularning filmlarida texaslik («Oddiy qon»), intellektual yahudiylar («Bartan Fink») va janubiy afroamerikaliklar («Hudsucker xizmatkori») bölgan. Bu qahramonlarning barçasi real odamlarning karikaturasi sifatida yozilgan edi. «Fargo»da esa birodarlar bolaligida eşitgan şevada gapirişga qaror qildilar — Şimoliy-Ğarbiy örta qismga xos iboralar töplami, unga skandinav şodon qöşiği ohangi qöşilgan, bu esa u yerda köp sonli şved muhojirlar tufayli paydo bölgan. Koenlar faqat xotiraga tayanmadilar, balki Howard Mohrning «Minnesotaça qanday gapiriş kerak» kitobidan ham foydalandilar. Şu kitob tufayli filmda «you betça» (ha, albatta), «oh geez» (voy, Xudoyim), «yah sure» (ha, albatta) va «yah think?» (sen şunday deb öylaysanmi?) kabi iboralar paydo böldi.

Ssenariy uç oyda tugallandi. Birodarlarning sözlariga köra, ular filmga şunçaki bu sözning jarangi yoqqani uçun şunday nom berişgan.

Marj Gunderson roli aynan Joelning rafiqasi, aktrisa Frances McDormand uçun yozilgan edi. Birodarlar «Oddiy qon»dan beri unga boş rol bermagan edilar, garçi u deyarli har bir filmida suratga tuşgan bölsa ham. McDormand juda ehtiyotkor edi va bu holatdan ğazablanardi. U ssenariy nusxasini uzatib: «Mana, marhamat. Mana Marj», — deganlarida hayron qoldi. Keyinroq u şunday degan edi: «Bu 12 yil içida birinçi marta böldiki, men rejissyor bilan yotdim va rolni heç qanday savolsiz oldim». Rolga tayyorlaniş uçun aktrisa ayol politsiyaçilarning xulq-atvorini örganmadi va öz instinktlariga işonişga qaror qildi.

Jerri Lundegaard rolini ijro etgan William H. Macy ssenariyni öqib, qiçqirdi: «„Fargo“ — sönggi uzoq vaqt içida öqigan narsalarimning eng yaxşisi!». U birodarlarga bu rolga olişlari uçun yolvorgan edi.

Yana bir muhim qahramon — Karl Şoualter edi. Koenlar aktyor Steve Buscemi bilan uzoq vaqtdan beri taniş edilar, şuning uçun uni darhol bu rolga tasdiqladilar. Uning jinoiy şerigi rolini şved aktyori Peter Stormare öynadi. Birodarlar unga bu rolni uning öziga xos taşqi körinişi uçun berişdi: baland böyli, oqargan dabdabali soçli va çözinçoq yuzli. Deyarli epizodik qahramon bölgan Marjning eri Norm rolini teatr aktyori John Carroll Lynch ijro etdi. Koenlar uni sodda öyini va befarq yuzi uçun tanlaşgan edi.

Suratga oliş maydonçasida Koenlar barça asosiy aktyorlarga Morning «Minnesotaça qanday gapiriş kerak» kitobining nusxalarini berdilar, şunda ular bu ştat aholisining obrazini iloji boriça aniqroq ifodalaşsin.

«Hudsucker xizmatkori» suratga olinayotgan paytda ham Koenlar prodyuserlar Tim Bevan va Eric Fellner bilan kelajakdagi loyihalarini prodyuserlik qiliş böyiça kelişib olgan edilar. Hamkorlarga ssenariy yoqdi va ular Working Title Films kinokompaniyasi bilan birga loyihaga qöşildilar.

2003-yilda filmga asoslangan serial uçun pilot epizod suratga olindi. Rejissyor Kathy Bates böldi, Marj Gunderson rolida Edie Falco suratga tuşdi. Koen birodarlar telesериalni yaratişda iştirok etmadilar.

2014-yil aprelida FX kanalida yangi serial boşlandi, Koenlar ijro etuvçi prodyuser sifatida iştirok etdilar. Asosiy rollarni Billy Bob Thornton va Martin Freeman ijro etadi. Dastlabki epizodlar ijobiy şarhlar oldi. Serial boşqa qahramonlar bilan yangi hikoyani aytib beradi va filmga faqat törtinçi seriyadagi bitta töğridan-töğri syujet işorasi bor.

«Fargo» hayratlanarli darajada yaxşi şarhlar oldi, köplab tanqidçilar uni barça vaqtlarning eng yaxşi filmlaridan biri deb atadilar. Taniqli va nufuzli tanqidçi Roger Ebert filmni özining «Buyuk filmlar» röyxatiga kiritdi va şarhida şunday yozdi:

«Bu filmni tomoşa qiliş montajdan zavqlaniş demak, va siz tuşunganingizdek, kinematografçilar katta xavf oldilar, ammo ular butunlay original, şu bilan birga eski etik kabi taniş film yarata oldilar»

Köplab tanqidçilar boş qahramonga qoyil qolişdi. Masalan, Washington Post gazetasidan Rita Kempley yozdi: «Gunderson (Frances McDormand) — „Thelma & Louise“dan beri eng yoqimli, eng quvnoq va töla ayolona qahramon», Los Angeles Times gazetasidan Kenneth Turan esa: «Marj Gunderson Koenlar tomonidan aynan Frances McDormand uçun yaratilgan … va ular aktrisaning yorqin va hayajonli öyini uçun mukofotlandilar».

Şundan söng Roger Deakins eng ajoyib kinooperatorlardan biri sifatida tan olindi. Bu haqda Janet Maslin yozadi:

«„Fargo“ Roger Deakins tomonidan ajoyib tarzda suratga olingan, yoruğlik va soyaning ifodali qöllanişi bilan, şu tufayli qahramonlar göyo tuşdan çiqqandek körinadi».

Orlando Sentinel gazetasining kinotanqidçisi Jay Boyar premyera kuni, 1996-yil 22-martda şunday yozgan edi: Ssenarist-rejissyor Joel va ssenarist-prodyuser Ethan qaraşingizga qarab ya‘ni ajoyib kulgili jinoiy drama yoki juda qoronğu komediya bölgan, hayratlanarli «Fargo»ni taqdim etişdi (uning premyerasi bugun bölib ötdi).

1996 — Kann kinofestivalida eng yaxşi rejissyorlik uçun mukofot (Joel Coen)

1996 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining ikkita mukofoti: eng yaxşi rejissyor (Joel Coen) va eng yaxşi aktrisa (Frances McDormand)

1997 — ikkita «Oskar» mukofoti: eng yaxşi original ssenariy uçun (Ethan Coen, Joel Coen) va eng yaxşi ayollar roli uçun (Frances McDormand); şuningdek 5 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Ethan Coen), eng yaxşi rejissyor (Joel Coen), eng yaxşi operatorlik ishi (Roger Deakins), eng yaxşi ikkinçi plan aktyori (William H. Macy), eng yaxşi montaj (Joel Coen, Ethan Coen)

1997 — «Saturn» mukofoti eng yaxşi action / sarguzaşt / triller janridagi film uçun, şuningdek ikkita nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Joel Coen) va eng yaxşi aktrisa (Frances McDormand)

1997 — BAFTA mukofoti eng yaxşi rejissyorlik uçun (Joel Coen), şuningdek 5 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Ethan Coen, Joel Coen), eng yaxşi aktrisa (Frances McDormand), eng yaxşi original ssenariy (Ethan Coen, Joel Coen), eng yaxşi operatorlik ishi (Roger Deakins), eng yaxşi montaj (Joel Coen, Ethan Coen)

1997 — «Bodil» mukofoti eng yaxşi amerikalik film uçun (Joel Coen)

1997 — «Mustaqil ruh» mukofotlarining 6 tasi: eng yaxşi film (Ethan Coen), eng yaxşi rejissyor (Joel Coen), eng yaxşi aktyor (William H. Macy), eng yaxşi aktrisa (Frances McDormand), eng yaxşi ssenariy (Ethan Coen, Joel Coen), eng yaxşi operatorlik ishi (Roger Deakins)

1997 — AQŞ Kinoaktyorlar gildiyasining eng yaxşi ayollar roli uçun mukofoti (Frances McDormand), şuningdek eng yaxşi ikkinçi plan erkak roli uçun nominatsiya (William H. Macy)

1997 — AQŞ Ssenaristlar gildiyasining eng yaxşi original ssenariy uçun mukofoti (Ethan Coen, Joel Coen)

1997 — «Sezar» mukofotiga eng yaxşi xorijiy film uçun nominatsiya (Joel Coen, Ethan Coen)

1997 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining eng yaxşi rejissyorlik — badiiy film uçun nominatsiyasi (Joel Coen)

1997 — «Oltin globus»ga 4 ta nominatsiya: eng yaxşi film — komediya yoki myuzikl, eng yaxşi rejissyor (Joel Coen), komediya yoki myuzikldagi eng yaxşi aktrisa (Frances McDormand), eng yaxşi ssenariy (Ethan Coen, Joel Coen)

2006 — film AQŞ Kinoreestriga kiritildi