Fatal Attraction

Film ssenariysi James Dearden tomonidan (Nicholas Meyer iştirokida) özining 1980-yildagi «Distraction» qisqa metrajli filmi asosida yozilgan. Meyer özining «A View from the Bridge: Memories of Star Trek and Life in Hollywood» kitobida yozişiça, 1986-yil oxirida prodyuser Stanley Richard Jaffe undan Dearden işlab çiqqan ssenariy bilan tanişib çiqişni söragan; javoban Meyer tört sahifali xizmat xatini tayyorlagan, unda öz takliflarini, jumladan yangi yakun variantini bayon etgan. Filmning rejissurasi John Carpenter ga taklif qilingan, lekin u syujet 1971-yildagi «Play Misty for Me» filmiga juda öxşaş deb hisoblab rad etgan. Bir neça hafta ötgaç, Meyer rejissyor Adrian Lyne bilan uçraşib, unga bir qator qöşimça takliflar bergan. Oxir-oqibat Meyerdan suratga oliş uçun möljallangan yakuniy variantni tayyorlaş uçun ssenariyni qayta işlaş söralgan.

Prodyuserlar Şerry Lansing va Stanley R. Jaffe Glenn Close ni rolga tasdiqlaş borasida jiddiy şubhada edilar, çunki ular uning yetarliça seksual körinişi mumkinligiga işonç hosil qilmagan edilar. Uning örniga ular köplab boşqa aktrisalarni körib çiqdilar. Dastlab rolga Barbara Herşey daʼvogarlik qilgan; u bu işni olişni xohlagan, lekin boşqa loyihalarda band edi. Bir neçta aktrisalar rol uçun proba topşirdilar, lekin ularning deyarli hammasiga rad javobi berildi. Adrian Lyne esa bu rolda frantsuz aktrisasi Isabelle Adjani ni körgan. Rolni Tracey Ullman ga ham taklif qilişgan, lekin u ssenariydagi quyonni qaynatiş sahnasi tufayli rad etgan; xuddi şu sabab bilan Olivia Hussey ham rollardan voz keçgan. Miranda Richardson ham taklifni rad etib, rolni «dahşatli» deb atagan. Rol uçun Ellen Barkin, Debra Winger, Susan Sarandon, Jessica Lange, Judy Davis, Melanie Griffith va Michelle Pfeiffer ham körib çiqilgan. Rol uçun Kirsty Ally ham proba topşirgan. Clos sabr-matonat körsatdi va Jaffe bilan Nyu-Yorkda bir neça uçraşuvdan söng, uni Los-Anjelesga uçib kelib, Adrian Lyne va Şerry Lansing oldida Michael Douglas bilan sahnani ijro etişga taklif qilişdi. Probadan oldin u tabiiy jingalak soçlarini yoyib yubordi va ularni «tarang» qoldirdi, çunki soçini taranglaştirişga vaqt sarflaşni istamadi; şuningdek, probaga u özini «ajoyib» his qilgan tor qora libos kiydi. Bu Lansingda katta taassurot qoldirdi, çunki Close «xonaga mutlaqo boşqaça qiyofada kirdi... u bir zumda rolga kirib ketdi». Close va Douglas filmning boşidagi, Alex kafede Dan bilan flirt qiladigan sahnani öynadilar; şundan söng Close qatʼiy işonç bilan ketdi: «Mening karyeram tugadi, men tugadim, imkoniyatimni butunlay boy berdim». Biroq Lansing va Lyne uning bu rolga juda mos kelişiga işonç hosil qildilar; Lyne şunday dedi: «Ajoyib erotik özgariş yuz berdi. U fojiali, çalkaştiruvçi seksuallik va ğazabning aralaşmasiga aylandi — men Alexning jonlanişini kuzatdim».

Rolga tayyorgarlik körayotib, Close öz qahramoni Alexning psixologiyasi va motivlarini tuşuniş uçun bir neça psixologlar bilan maslahatlaşdi. Quyonni qaynatiş sahnasi unga juda şafqatsiz tuyulgani uçun uni bezovta qildi; lekin psixologlar bilan maslahatlaşgandan söng, u bunday harakatning mumkinligi va Alexning xatti-harakati bolalikda inses xarakteridagi jinsiy zöravonlikni boşdan keçirgan odamning xatti-harakatiga mos kelişiga işonç hosil qildi. Qahramonining ölimi sahnasini suratga oliş paytida Close miya çayqalişi oldi va kasalxonaga yotqizildi. Keyinroq u suratga oliş paytida homilador ekanini bildi.

Dastlabki ssenariyga köra, filmning finalida Alex Dan qoldirgan oşxona tokçasidagi piçoq bilan öz böğzini kesadi; bu hammasi xuddi uni Dan öldirgandek körinişi uçun qilingan. Eri politsiya tomonidan olib ketilayotganini körgan Beth Alex Danga yuborgan kassetani topadi: unda Alex öz joniga qasd qiliş bilan tahdid qiladi. Beth yozuvni politsiyaga topşiradi va Dan qotillik ayblovidan oqlanadi. Oxirgi sahna flesh-bek körinişida körsatiladi: Alex «Madam Butterfly» operasi musiqasi ostida böğzini kesib, öz hayotiga çek qöyadi.

Film test-tomoşalarda körsatilganda, tomoşabinlar bu yakunni keskin salbiy qabul qildilar: ularga finalda ğalaba Alexda qolişi ğoyasi yoqmadi. Test-tomoşalarni taşkil etiş uçun masʼul bölgan Jozef Farrell Paramount studiyasiga yangi yakun suratga olişni tavsiya qildi. Dougles özgarişni maʼqullagan bölsa-da, bu filmga «foyda keltiradi» deb öylagan, aktyorlar va suratga oliş guruhining köpçiligi bu ğoyani iştiyoqsiz qabul qildilar. Arçer bu qaror bilan «hayratga tuşgan» edi va bu xabarni eşitib yiğlab yubordi. Close ham şubhalar bildirdi: u Alex «özini özi yöq qilişi va tabiiy ravişda öz joniga qasd qilişi» kerak deb hisoblardi. Lyne dastlab yakunni özgartirişdan boş tortdi, Lansing unga 1,5 million dollarlik qöşimça haq taklif qilmagunça. Dirden esa yangi yakunni yozişga istamay rozi böldi, çunki bunday özgariş bilan film muvaffaqiyatliroq bölişiga işongan edi.

Close ssenariyning özgarişiga qarşi ikki hafta kuraşdi, lekin oxir-oqibat taslim bölib, William Hurt uni bu qadam zarurligiga işontirgandan söng yangi sahnada suratga tuşişga rozi böldi. Garçi bu yakun u afzal körgan variant bölmasa-da, aktrisa uning bölmasa, film bunçalik muvaffaqiyatli bölmasligini tan oldi, çunki yangi final tomoşabinlarga «katarsis hissini — oila qandaydir yöl bilan bu dahşatni engib ötişi mumkinligi umidini» berdi.

Lyne yangilangan yakunni «yaxşi ğoya» deb hisoblab, uni himoya qilişda davom etgan bölsa-da, Dearden va Close öz norozilklarini bildirişda davom etdilar. 2010-yilda film aktyorlari iştirokidagi intervyu çoğida Close «[öz qahramonini] heç qaçon yovuz odam sifatida qabul qilmaganini» aytdi va qöşimça qildi: «Men umumlaştirilgan obrazni öynamadim. Men klişe öynamadim. Men aniq, çuqur ruhiy jarohat olgan, nozik odamni öynadim — oxir-oqibat sevib qolgan odamimni». Close şuningdek, uning fikriça, film «yangi» yakunsiz hit bölmasdi, deb taʼkidladi. 2014-yilda Dearden The Guardian gazetasida maqola çop etib, u bu hikoyani yozganidan puşaymon emasligini, lekin kinoprokatda körsatilgan yakun variantidan afsuslanişini, uni seksist deb hisoblaşini va Alexning tasvirlanişi borasida ham puşaymonligini bildirdi. Dearden ning sözlariga köra, u uni yirtqiç hayvonga aylantirişni istamagan; uning niyati «şafqatsiz şaharda oğir mehnat qilişga majbur bölgan qayğuli, fojiali, yolğiz ayolni» körsatiş edi. Ssenariyni teatr spektakli uçun moslaştirganda, u yovuz ayol obrazidan ongli ravişda uzoqlaşib, uning fojiali mohiyatiga urğu berdi.

«Fatal Attraction» filmi AQŞda 1987-yil 18-sentabrda Paramount Pictures kompaniyasi tomonidan prokatga çiqarildi.

1988-yil 24-sentabrda u Janubiy Koreyada töğridan-töğri amerikalik kompaniya tomonidan (United International Pictures orqali) tarqatilgan birinçi film böldi. Filmning prokat huquqlari royalti tölaş şartlari asosida sotildi. Koreyalik kinorejissyorlar, prodyuserlar va distribyutorlar bu yangilikka qarşi norozilik bildirdilar, çunki UIP barça çipta sotuvidan tuşgan daromadni AQŞga ötkazmoqçi bölişidan xavotirda edilar; bu esa koreys filmlarini işlab çiqariş va tarğib qilişga salbiy taʼsir qilişi mumkin edi. Norozi çiquvçilar kinozallarga ilonlar çiqariş, öt qöyiş va kino ekranlarini yirtib taşlaş bilan tahdid qildilar.

Alternativ (dastlabki) yakunli versiya 1988-yil oktabrida Yaponiyaning (Yaponiya) Tokio şahridagi uçta kinoteatrda prokatga çiqarildi — oldingi versiya çiqqanidan sakkiz oy ötgaç. Muqobil yakunli versiya ikki daqiqaga qisqa edi.

Paramount kompaniyasi tomonidan 1992-yilda çiqarilgan VHS va LaserDisc maxsus naşrida muqobil, asl yakun mavjud edi.

2002-yilda DVDʼda filmning «Maxsus kollektsion naşri» çiqdi, unda ham asl yakun kiritilgan edi. 2009-yil 9-iyunda Paramount kompaniyasi «Fatal Attraction» filmini Blu-ray disklarida çiqardi. Blu-ray naşri 2002-yilgi DVD naşrida avval kiritilgan bir qator qöşimça materiallarni öz içiga oldi: rejissyor Adrian Lyne ning şarhlari, aktyorlar va suratga oliş guruhi aʼzolari bilan intervyular, filmning madaniy hodisasiga bağişlangan materiallar, suratga oliş maydonçasidan kadrlar, maşq yozuvlari, muqobil yakun va asl kinoteatr treyleri. 2020-yil aprel oyida Paramount Home Entertainment bölimi Paramount Presents seriyasi doirasida remastered qilingan Blu-ray naşrini çiqardi. Unga rejissyor bilan yangi intervyu, «Filmmaker Focus» nomi bilan, va maşq yozuvlari kiritilgan, lekin oldingi naşrlardagi baʼzi qöşimça materiallar çiqarib taşlangan edi. 2022-yil 13-sentabrda Paramount kompaniyasi filmni AQŞ hududida 4K Ultra HD Blu-ray körinişida çiqardi.

«Fatal Attraction» filmi AQŞ va Kanadada 156,6 million dollar, boşqa hududlarda 163,5–187,3 million dollar yiğdi; şunday qilib, uning umumiy jahon kassa yiğimi 320 dan 344 million dollargaça böldi.

Film AQŞ prokatida sakkiz hafta davomida birinçi örinni egalladi va 1987-yilda AQŞda eng köp kassa yiğgan ikkinçi film böldi, faqat «Three Men and a Baby» filmiga yöl qöydi. Buyuk Britaniyada prokatning birinçi haftasida film rekord darajadagi £2 048 421 yiğdi va ön hafta davomida birinçi örinda turdi. Avstraliyada u birinçi haftasi kassasi 2 million avstraliya dollaridan oşgan birinçi xorijiy film böldi (bu körsatkiç böyiça faqat «Crocodile Dundee» filmiga yöl qöydi). Oxir-oqibat «Fatal Attraction» 1987-yilda jahon prokatida eng köp kassa yiğgan film böldi.

«Fatal Attraction» filmi 60-chi «Oskar» mukofoti marosimida 6 ta nominatsiyaga sazovor böldi, jumladan «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissura» (Lyne), «Eng yaxşi ayol roli» (Close) va «Eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli» (Arçer) nominatsiyalarida, lekin ulardan birortasida ham ğolib çiqmadi. Britaniya kino akademiyasining 42-chi marosimida film «Eng yaxşi montaj» uçun mukofot oldi, şuningdek «Eng yaxşi erkak roli» (Douglas) va «Eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli» (Arçer) nominatsiyalarida tanlangan edi. Bundan taşqari, film 45-chi «Golden Globe» mukofoti marosimida törtta nominatsiyaga sazovor böldi, jumladan «Eng yaxşi film — drama», «Eng yaxşi rejissyorlik ishi» (Lyne), «Eng yaxşi ayol roli — drama» (Close) va «Eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli — badiiy film» (Arçer) nominatsiyalarida.

1987 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşi tomonidan yil eng yaxşi filmlarining önliklariga kirişi.

1988 — «Oskar» mukofotiga 6 ta nominatsiya: eng yaxşi film (Stanley R. Jaffe, Şerry Lansing), eng yaxşi ayol roli (Glenn Close), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Anne Arçer), eng yaxşi rejissyor (Adrian Lyne), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (James Dearden), eng yaxşi montaj (Michael Kahn, Peter Berger).

1988 — «Golden Globe» mukofotiga 4 ta nominatsiya: eng yaxşi film (drama), dramatik filmdagi eng yaxşi ayol roli (Glenn Close), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Anne Arçer), eng yaxşi rejissyor (Adrian Lyne).

1988 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasi mukofotiga badiiy film uçun eng yaxşi rejissura nominatsiyasi (Adrian Lyne).

1988 — AQŞ Ssenariyçilar gildiyasi mukofotiga eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy nominatsiyasi (James Dearden).

1988 — «Saturn» mukofotiga eng yaxşi ssenariy nominatsiyasi (James Dearden).

1988 — «David di Donatello» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi xorijiy aktyor (Michael Douglas), eng yaxşi xorijiy aktrisa (Glenn Close).

1989 — BAFTA mukofoti eng yaxşi montaj uçun (Michael Kahn, Peter Berger), şuningdek ikkita nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Michael Douglas), eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Anne Arçer).

1989 — Yaponiya kino akademiyasi mukofotiga eng yaxşi xorijiy tildagi film nominatsiyasi.

1989 — «Grammy» mukofotiga kino yoki televideniye uçun yozilgan eng yaxşi original instrumental musiqa albomi nominatsiyasi (Maurice Jarre).