Frankenweenie

«Frankenweenie» — Tim Burtonning 3D formatida suratga olingan töliq metrajli multfilmi. Film Disney studiyasida 1984-yilda Burton tomonidan yaratilgan, öşa nomdagi qisqa badiiy filmga asoslangan. Multfilm, öz manbai singari, monoxrom tasvirda suratga olingan. Bu rejissyorning stop motion texnologiyasidan foydalangan uçinçi multfilmidir. U eng kassali kukla multfilmlar röyxatida 10-örinni egallaydi.

«Disney» studiyasi bu loyihani 2007-yil oxirida, Tim Burton rejissyorligidagi «Alice in Wonderland» filmi suratga olinişi haqidagi eʼlon bilan bir vaqtda eʼlon qildi. Suratga olişga tayyorgarlik 2008-yil 27-martda boşlandi. 2009-yil boşida işlab çiqaruvçi studiya filmning çiqiş muddatini 2012-yilga köçirişini eʼlon qildi.

Sparky — bulterer. Sparkyning butun hayoti Victor va uning ota-onasining uyida ötdi. Ölimigaça it kinotasvirga olinişda iştirok etdi, qöşnining pudeli bilan döst böldi, qöşnini jahldor qildi, töpçasi ortidan yugurdi.

Baxtsiz hodisa natijasida Sparkyni maşina urib ketadi. Itining vaqtsiz ölimidan qayğurgan Victor elektr zaryadi yordamida döstini tirilitirişga qaror qiladi. Bola itni qabridan qazib oladi, ignа va ip yordamida pesning barça qismlarini bir butunga birlaştiradi, uni televizor, tostер va elektr öyinçoğiga ulaydi, şaharçalarida momaqaldiroq boşlanişini kutadi va Sparkyga kuçli elektr zaryadi tuşişiga erişadi, şundan söng it jonlanadi.

It tirik paytidagidek xuşçaqçaq va şöx bölib qoladi. Victor oddiy odamlar uni tuşunmasligini anglab, itni uyning şerdonida yaşiradi. Biroq Victorning sinfdoşi Edgar ölik itning sirini bilib qoladi va uni şahar tanlovida ğalaba qozoniş uçun işlatişga qaror qiladi. U Victorni şantaj qilib, unga birovni tiriltirişni majburlaydi. Victor uning uçun ölgan baliqçani tiriltiradi, lekin baliq qandaydir sababga köra körinmas bölib qoladi. Kaşfiyotdan xursand bölgan Edgar baliq va it haqida sinfdoşlari — Toşiaki, Weird Girl, Bob va Nassorʼga gapirib beradi.

Bolalar birgalikda hayvonlar qabristoniga boradilar, har biri bittadan hayvonni qazib oladi va öz tajribasi uçun tarqalib ketadi.

Sparky yolğizlikdan juda azob çekadi. Unga tegilganda elektr zaryadi urgan qöşnining pudeli esa çakkalari oqarib ketadi. Victor Sparkyni faqat elektr zaryadlari bilan oziqlantiradi, itning içgan suvi tikuvlardan taşqariga oqib çiqadi. Victorning onasi itni tasodifan şerdonda körib qoladi va qiçqirib uni qörqitadi. It muammo özida ekanini anglab, oğir qalb yuki bilan uydan qoçib ketadi. Sparky hayvonlar qabristoniga keladi, u yerda öz qabrini körib juda hayron böladi, ammo şahar böylab yugurib çarçagan va boşidan ötgan stressdan horigan it uxlab qoladi. Victor yagona döstining ruhiy holatidan juda xavotirda. Bundan taşqari, u odamlarga ölik dunyodan qaytgan it yoqmasligini tuşunadi va ota-onasini ham jalb qilib, Sparkyni izlaşga otlanadi.

Şu orada tirilgan hayvon-taqlidlar — ulkan toşbaqa, körinişi kalamuş-böri bölgan kalamuş, dengiz maymunlari tödasi, mumiyo hamster va uçuvçi yarim muşuk-yarim siçqon, Weird Girlning sobiq uy hayvoni Mister Whiskers şaharni dahşatga soladi.

Victor va Sparky yana birlaşadilar va şaharni hamda aholisini qutqarişga tayyor böladilar. Ular qöpol va boşqarib bölmaydigan, uçuvçi Mister Whiskersdan taşqari barça monstrlardan qutulişga muvaffaq böladilar. Barça tirilgan va takomillaştirilgan uy hayvonlari yana yöqlikka qaytgaç, Mister Whiskers qoronğudan çiqib, Victorning qöşnisi, burgomistrning jiyani Elsa van Helsingni öğirlaydi. Şahar aholisi bu öğirlikda Sparky aybdor deb hisoblaydi va uni kuydiriş maqsadida quvğin qila boşlaydi. Victor döstlarini qutqarişga qaror qiladi. Bola uçuvçi yarim siçqon öljasini olib borgan eski şamol tegirmoniga yetib boradi. Victor zinalardan yugurib kötariladi, ammo şahar hokimi tasodifan tomni yondirib yuboradi. Döstlar Elsani qutqarişga muvaffaq böladilar, lekin Victor huşini yöqotib yonayotgan tegirmonda qoladi va Sparky uni qutqariş uçun yana halok böladi.

Victor itini yana yöqotişni istamaydi, şahar aholisi esa it öldirişga uringanlari uçun puşaymon bölib, bolalarni qutqargani uçun minnatdorçilik bildiradi. Şu sababli Victor Sparkyni avtomobillarga ulaydi, mahalliy aholi motorlarni işga tuşiradi va Sparky yana jonlanadi.

Catherine ÖHara — Missis Frankenstein / Weird Girl / jismoniy tarbiya öqituvçisi

Martin Short — Mister Frankenstein / burgomistr / Nassor

Charles Tahan — Victor Frankenstein

Robert Capron — Bob

Winona Ryder — Elsa van Helsing

Martin Landau — Rzykruski

Atticus Şaffer — Edgar

Conçata Ferrell — Bobning onasi

Tom Kenny — şahar aholisi

James Hiroyuki Liao — Toşiaki

Christopher Lee — Dracula (ayni nomdagi filmdan kadrlarda)

Jeff Bennett — ulkan dengiz maymunlari (titrlarda körsatilmagan)

Film asosan ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoes saytida 224 ta şarh asosida film 88 % reyting oldi, örtaça bahosi 10 balldan 7,6 ball.

Roger Ebert filmga 4 yulduzdan 3 yulduz berdi va film Burtonning eng yaxşi asari bölmasa-da, ehtirosli energiya va jozibaga ega ekanini qayd etdi. Varietyʼdan Justin Chang ijobiy şarh yozib, film «ijodiy intizom va badiiy uyğunlikning yuqori darajasini namoyiş etadi» deb taʼkidladi.

The Hollywood Reporterʼdan Todd McCarthy filmni «örtaça» deb atadi va yozdi: «Turli ijodiy elementlar hamma sevgan eski kinoişlab çiqariş uslubiga hurmat bildirsa-da, film asosan Burtonning dastlabki asarlarining ikkinçi avlod nusxalaridek taassurot qoldiradi». Chicago Tribuneʼdan Michael Phillips filmga 4 yulduzdan 2,5 yulduz berib, quyidagilarni qayd etdi: «Multfilmning asosiy arxetiplari eng maşhur klassik Frankenşteyn filmlari — 1931-yilgi James Whale asari va 1935-yilgi «Frankenşteynning kelini» bilan çambarças boğliq».

2012 — Nyu-York kino tanqidçilari tögaragining eng yaxşi animatsion film mukofoti.

2013 — «Golden Globe» mukofotiga eng yaxşi animatsion film nominatsiyasi.

2013 — «Annie» mukofotiga 5 ta nominatsiya: eng yaxşi animatsion film, eng yaxşi ssenariy (John August), eng yaxşi rassomlik ishi (Rick Heinriçs), eng yaxşi ovoz beriş (Catherine ÖHara va Atticus Şaffer).

2013 — BAFTA mukofotiga eng yaxşi animatsion film nominatsiyasi.

2013 — «Oskar» mukofotiga «Animatsion film» nominatsiyasi.

Multfilmning jahon premyerasi 2012-yil 20-sentabrda AQŞning Texas ştatida bölib ötgan Fantastic Fest kinofestivalida bölib ötdi.

2012-yil 10-oktabrdagi namoyiş bilan 56-London kinofestivali oçildi.