Gotham şahri ostidagi kanalizatsiya quvurlarida yaşaydigan bahaybat Pingvin korrupsiyaga botgan şahar hokimligi nomzodi Max Shreck bilan ittifoq tuzadi. Ularning maqsadi Batmanni bir marta va butunlay yöq qiliş. Şahar yangi tahdid ostida qoladi, Batman esa bir vaqtning özida ikki kuçli raqib bilan töqnaş keladi.
Filmni Tim Burton rejissyor qildi va prodyuserlik qildi, ssenariysi Daniel Waters yozgan. Rollarda Michael Keaton, Danny DeVito va Michelle Pfeiffer, musiqasini Danny Elfman yaratgan. Janri — komediya, boevik va supergeroy. «Batman» (1989) filmining davomi sifatida 1992-yil 19-iyunda ekranlarga çiqqan bu lenta dunyo böylab 266,9 mln $ yiğdi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Michael Keaton, Danny DeVito, Michelle Pfeiffer
·Ensiklopediyadan
«Batman Returns» (ingl. Batman Returns) — 1992-yilda çiqqan amerikalik supergeroy filmi. Uni Tim Burton rejissyor qildi va prodyuserlik qildi, ssenariysi Daniel Waters yozdi. Film DC Comics naşriyotining Batman haqidagi komikslari asosida yaratilgan. U «Batman» (1989) filmining davomi hamda Batman haqidagi tetralogiyaning (1989–1997) ikkinçi qismi. Boş rollarni Michael Keaton, Danny DeVito va Michelle Pfeiffer ijro etgan.
Dastlab Tim Burton muvaffaqiyatli «Batman» filmining davomini suratga olişga qiziqmagan edi. U ijodiy nazoratning katta qismi berilişi şarti bilan rozi böldi. Şartlar orasida dastlabki ssenariy muallifi Sam Hamm örniga Daniel Watersni taklif qiliş va ilgari u bilan birga işlagan hamkasblarini jalb etiş bor edi. Rejissyor, şuningdek, Wesley Strickni taklif qildi. U ssenariyni yakunladi va asosiy yovuz qahramon — Pingvin rejasini işlab çiqdi. Filmni suratga oliş 1991-yil sentabridan 1992-yil fevraligaça Warner Bros. va Universal Pictures studiyalarining suratga oliş maydonçalarida davom etdi. Işlab çiqariş byudjeti 50–90 mln $ ni taşkil etdi.
Filmning reklama kampaniyasi keng miqyosli böldi. Studiya maşhur brendlar bilan hamkorlik qildi va oldingi film muvaffaqiyatini takrorlaş uçun turli mahsulotlar çiqardi. «Batman Returns» 1992-yil 19-iyunda ekranlarga çiqdi va bir neça kassa rekordini yangiladi. Dunyo böylab 266,9 mln $ yiğdi. Davom filmi «Batman» (411,6 mln $) muvaffaqiyatini takrorlay olmadi. Tomoşabinlar buni yanada qoronği ohang, zöravonlik va jinsiy işoralar elementlari bilan izohladi. Bu oilaviy auditoriyani çetlaştirdi va McDonaldʼs kabi reklama hamkorlarining noroziligiga sabab böldi. Kinotanqidçilar filmni ijobiy baholadi, jang sahnalarini, rejissurani, Danny Elfmanning musiqasini, effektlarni va yovuz qahramonlarni maqtaşdi. Film ikkita «Oskar» mukofotiga — «Eng yaxşi vizual effektlar» va «Eng yaxşi grim» nominatsiyalariga, şuningdek, ikkita BAFTA mukofotiga nomzod böldi.
Warner Bros. studiyasi franşizani oilaviy tomoşa uçun mos qilmoqçi edi. Seriyaning uçinçi filmi «Batman Forever» (1995) uçun u Joel Sçumaçerni taklif qildi. Michael Keaton Sçumaçerning qaraşlariga rozi bölmagani uçun Batman rolini takrorlamaslikka qaror qildi. «Batman Forever» moliyaviy jihatdan muvaffaqiyatli böldi, lekin tanqidçilar uni kamroq qabul qilişdi. Seriyaning törtinçi filmi «Batman & Robin» (1997) butunlay muvaffaqiyatsiz çiqdi va eng yomon supergeroy filmlaridan biri hisoblanadi. «Batman & Robin» muvaffaqiyatsizligidan söng franşiza «Batman Begins» (2005) bilan qayta işga tuşirildi. «Batman Returns» çiqqanidan keyingi ön yilliklarda film Batman haqidagi eng yaxşi filmlardan biri deb tan olindi. Muşuk ayol va Pingvin obrazlari esa kultga aylangan.
Michael Keaton «The Flash» (2023) filmida DC kengaytirilgan olamining Brus Ueyn / Batman rolini yana ijro etdi. Voqealar «Batman Returns» filmidan keyin boşlanadi, «Batman Forever» va «Batman & Robin» filmlaridagi voqealar esa eʼtiborga olinmaydi.
3Syujet
Boy oilada tuğilgan bola qöllari örniga suzgiç panjalar bilan dunyoga keladi. Çaqaloq uy muşugini öldiradi va…
Boy oilada tuğilgan bola qöllari örniga suzgiç panjalar bilan dunyoga keladi. Çaqaloq uy muşugini öldiradi va ota-ona bu tajovuzkor bolani özlaridan qutulişga qaror qiladi. Bolali aravaçani Gotham hayvonot boğidagi parkdagi köprikdan suvga taşlaşadi. Bola pingvinlar orasida tarbiyalanadi.
33 yil ötgaç, Gothamda Rojdestvo daraxtini yoqiş marosimida klounlar kiyimidagi bandalar tartibsizlik tuğdiradi. Batman jinoyatçilarni yengayotganda, korrupsiyaga botgan biznesmen Max Sçreck tuzoqqa tuşadi va Cobblepotning yer osti maskaniga tuşib qoladi. Endi u Pingvin nomi bilan tanilgan. Sirkdagi sobiq xunuk odam Cobblepot Sçreckni şantaj qiladi va unga obröli fuqaro bölişda yordam berişni talab qiladi.
Sçreckning kotibasi Selina Kyle tasodifan uning Gotham elektr energiyasini monopoliyalaştiriş rejasini topib qoladi. Şunda Sçreck uni ofisining derazasidan itarib yuboradi. Selina xuşini yöqotib xiyobonda yotganda, muşuklar guruhi uning atrofiga töplanadi va u huşiga keladi. Selinada dissotsial şaxsiyat buzilişi rivojlanadi. Uyiga qaytgaç, avval kvartirasida buzğunçilik qiladi, keyin esa qamçi bilan birga qora lateks kostyum tikib, Muşuk ayolga aylanadi. Sçreck meri kenja öğlini öğirlaş sahnasini uyuştiradi va Cobblpotga uni «qutqariş» imkonini beradi. Mukofot tariqasida Cobblpot Gotham arxivlariga kiriş huquqini oladi. U u yerda özining haqiqiy ismini va oilasining sönggi vakili ekanini bilib oladi. Şundan söng u jurnalistlar hamrohligida ota-onasining qabriga boradi va ularni ölimidan keyin keçirayotganini eʼlon qiladi.
Brus Ueyn meri bilan suhbatlaşgandan keyin Sçreckning elektr stansiyasi qurilişi xavf ostida qoladi. Şunda Cobblpot bandalariga Gotham markaziga hujum qilişni buyuradi. Bu şahar merining obrösiga putur yetkazadi va Sçreckka Cobblpotni örniga taklif qiliş imkonini beradi. Batman unga qarşi turadi, lekin Muşuk ayol Sçreckning dökonini portlatadi va Cobblpot yaşirinib qoladi. Batman va Muşuk ayol jangga kirişadi. Jang davomida Batman Muşuk ayolni deyarli öldiradi, lekin şu zahoti uni qutqaradi. Keyin Muşuk ayol Batmanni öziga jalb qiladi va ötkir tirnoqlari bilan uning qornidan urib yaralaydi. Şundan söng Batman uni binoning tomidan itarib yuboradi, lekin Muşuk qum töla yuk maşinasiga tuşib tirik qoladi.
Kyle Ueyn bilan romantik munosabatga kirişadi. Muşuk ayol sifatida u Cobblpotga Gothamning Muz Malikasini öğirlaşda yordam berişga rozi böladi. Batman malikani qidirib tomga çiqqanda, Cobblpotning yordamçilari Ueyn yöqligidan foydalanib Batmobilni oçadi (avval himoya tizimini buzgan holda) va unga masofadan boşqariladigan qurilma örnatadi. Muşuk ayol Batmanni çalğitadi. Şu tufayli u Cobblpotning malikaga hujumini töxtata olmaydi. Cobblpot malikani siçqonlar bilan tomdan itarib yuboradi. Malika qiçqirib yiqiladi va Batman uni qutqarişga ulgurmay halok böladi. Bu hammani Batman uning ölimida aybdor deb öylaşga majbur qiladi.
Muşuk ayol Cobblpotning nikoh taklifini rad etganida, u unga hujum qiladi. Cobblpot Batmobil boşqaruvini qölga kiritib, Batmanni tuzoqqa ilintiradi. Batman qurilmani topadi. U politsiya taʼqibidan zörğa qoçadi va şu paytda Cobblpotning Gothamning işonuvçan aholisini öz maqsadlari uçun qanday işlatayotgani haqidagi kinoya dolzarb sözlarini yozib oladi. Şundan söng qurilmani öçiradi.
Cobblpotning saylovçilar oldidagi çiqişi paytida Ueyn masofadan turib yozuvlarni karnayga qöyadi. Bu Osvaldni jamoatçilik oldida obrösizlantiradi va ğazablangan olomon unga çirigan pomidorlar otadi. Ğazablangan Cobblpot kanalizatsiyaga qoçadi va bandalariga Gothamning birinçi tuğilgan bolalarini öğirlaşni buyuradi. Sçreck uyuştirgan niqobli bolda Ueyn va Kyle bir-birining şaxsiy sirlarini bilib qoladi. Cobblpot ziyofatga bostirib kiradi va öğirlangan bolalarni, şu jumladan Sçreckning öğli Çipni kanalizatsiyada çöktiriş niyatini namoyon qiladi. Bu Sçreckni bolalar örniga özini taklif qilişga undaydi. Batman öğrilarni yengadi. Cobblpot esa Gothamni vayron qiliş uçun raketali öz-özini öldiruvçi pingvinlar armiyasini işga soladi. Kanalizatsiya orqali suzib borgan Batman pingvinlarni Cobblpotning panohgohiga yönaltiradi. Cobblpot Batmanga hujum qiladi, lekin uning ustiga Batmanning qanotli siçqonlari uçib keladi va Cobblpot zaharli suvga yiqiladi.
Muşuk ayol Sçreckni öldiriş uçun uşlab oladi, lekin Batman uni töxtatadi va öz niqobini yeçadi. Muşuk ayol ham niqobini yeçadi, lekin Ueynning uni öziga keltirişga urinişlarini rad etadi. Sçreck Selinaga işdan böşatilganini aytib qiçqiradi, keyin esa Ueyn va Kylega revolverdan öq uzib, ularni yarador qiladi. Kyle Sçreckni öpadi. Şu paytda u elektr kabelini uşlab turadi va elektr şokerni uning lablariga tekkizadi. Kuçli tok urişi natijasida Sçreck halok böladi. Ueyn Selinani qidirib vayronalar orasida qaziş paytida Sçreckning kuygan jasadini topadi. Cobblpot sönggi kuçini töplab, soyaboni bilan Ueynni öldirişga urinadi, lekin olgan jarohatlaridan öladi. Uning pingvinlar oilasi şoşilinç dafn marosimi ötkazadi.
Ueynlarning xizmatkori Alfred Bryusni uyga olib ketayotganda Ueyn Muşuk ayolga öxşaş soyani köradi. U soyaga ergaşadi va Selinaning uy hayvoni Miss Kiskani topadi. U uni uyiga olib ketişga qaror qiladi. Tunda osmonda Bat-signal yonadi, uni esa möjiza bilan tirik qolgan Muşuk ayol tomoşa qiladi.
4Işlab çiqiş
«Batman» (1989) filmi muvaffaqiyatga erişib, öz davrining eng köp daromad keltirgan filmlari orasida beşinçi…

«Batman» (1989) filmi muvaffaqiyatga erişib, öz davrining eng köp daromad keltirgan filmlari orasida beşinçi örinni egalladi. Şu sababli davomni yaratiş muqarrar deb hisoblandi. Işlab çiqaruvçi studiya Warner Bros. Pictures muvaffaqiyatga işonç bilan qaradi va 1989-yil oxirida ikkinçi film ğoyalarini muhokama qila boşladi. Ular suratga olişni keyingi yilning mayida boşlaşni rejalaştirgan edi. Studiya Angliyadagi Pinewood Studiosʼdan Gotham şahri dekoratsiyalarini 2 mln $ evaziga sotib oldi. Kamida ikkita davom uçun ular kerak edi. Warner Bros. dekoratsiyalarni keçayu kunduz qöriqlaş uçun ham pul tölagan va mavjud dekoratsiyalarni saqlaş yangilarini qurişdan arzonroq böladi, deb hisoblagan. Boş rol yovuzlari sifatida Robin Williams va Danny DeVito Riddler va Pingvin uçun körib çiqilgan edi.
Warner Bros. ssenariyni yakunlaş va suratga olişni boşlaş uçun bosim ötkazgan bölsa-da, «Batman» rejissyori Tim Burton davom filmini suratga oliş qaroriga şubha bilan qaragan. U bu ğoyani oçiqdan-oçiq «hayratlanarli» deb atagan. Burton umuman davomlarga qarşi edi. U şunday degan: «Davomlar faqat sizga yangi va qiziqarli narsa qiliş imkonini bersa, maʼnoga ega. Aslida, ular çegaradan çiqişi kerak, çunki birinçi filmni siz nomaʼlumlik hayajoni uçun yaratasiz. Davom esa bularning hammasini yöq qiladi, şuning uçun keyingi darajani izlaşingiz kerak». «Batman» ssenariyçisi Sam Hammning dastlabki ğoyasi — Pingvin va Muşuk ayol birgalikda yaşirin xazinalarni topişi haqidagi syujet ham Burtonni qiziqtirmadi. Batman haqidagi ikkinçi qism örniga Tim «Edward Scissorhands» (1990) filmini rejissyor qilişga va «The Nightmare Before Christmas» (1993) multfilmi ssenariysini yozişga eʼtibor qaratdi.
1991-yil yanvarida Burton davom filmining rejissyori etib tasdiqlandi. Suratga oliş öşa yilning oxirida boşlanişi, premyera esa 1992-yilda bölişi rejalaştirildi. U ijodiy nazoratning katta qismi özida qolişi şarti bilan rozi böldi. Burton 1989-yildagi filmni öz filmografiyasidagi eng kam yoqtirgan asari deb hisoblagan va uni «baʼzan biroz zerikarli» deb taʼriflagan. Burton filmlarining uzoq yillik prodyuseri Denise Di Novi şunday degan: «„Batman“ filmining atigi 50 foizi Burtonga tegişli edi», şu sababli ular «„Batman Returns“ köproq Tim Burton filmi bölişini, [köproq] ğalati, lekin şu bilan birga quvnoqroq va qiziqarliroq bölişini» xohlaşgan.
Öz qaraşlariga mos keliş uçun Burton «Batman» jamoasining asosiy aʼzolarini özining sobiq hamkasblari bilan almaştirdi. Ular orasida operator Stefan Czapsky, badiiy rassom Bo Welch, effektlar supervayzeri Stan Winston, grimyor Ve Neill va badiiy rassomlar Tom Duffield va Rick Heinriçs bor edi. Daniel Waters Sam Hammning örniga ssenariy muallifi böldi. Burtonga Batmanga hissiy boğlanmagan odam kerak edi. Rejissyor Watersning «Heathers» (1988) qora komediyasi ssenariysining muxlisi edi. Bu ssenariy Burton közlagan ohang va ijodiy yönalişga mos kelardi. Maʼlumotlarga köra, Burton «Batman» filmining prodyuseri John Petersʼga yoqmagan, uni ijro etuvçi prodyuser darajasiga tuşirgan va u suratga oliş maydonçasida bölişini amalda taqiqlagan. Warner Bros. işlab çiqariş kompaniyasi va tarqatuvçi sifatida ijro etuvçi prodyuser Peter Guber hamda John Petersʼning Polygram Pictures kompaniyasi kömagida ish olib bordi.
5Ssenariy
Hammning dastlabki syujet ğoyalari «Batman» filmida Billy Dee Williams ijro etgan Harvey Dent obrazini…

Hammning dastlabki syujet ğoyalari «Batman» filmida Billy Dee Williams ijro etgan Harvey Dent obrazini rivojlantiriş va uning Two-Face nomli super yovuzga aylanişini nazarda tutgan edi. Biroq Warner Bros. boş yovuz qahramon sifatida Pingvinni körişni xohlardi. Hammning fikriça, studiya uni Jokerdan keyingi Batmanning asosiy duşmani deb hisoblagan. Burton va Hammni Muşuk ayol ham qiziqtirdi, şu sababli ular uni ham qöşişga qaror qilişdi. Hammning qoralamalarida ikkinçi qism birinçi filmning töğridan-töğri davomi edi va Brus Ueyn bilan Vicki Vale (Kim Basinger) örtasidagi munosabatga eʼtibor qaratilgan edi, ular turmuş qurişga qaror qilişgan edi. Pingvin quşlardan qurol sifatida foydalanadigan jinoyatçi sifatida tasavvur qilingan edi. Muşuk ayol esa ança oçiq jinsiy körinişga ega bölib, «bondaj» uskunalarini kiyib yurar va erkaklar guruhlarini şafqatsiz öldirar edi. Hammning qoralama syujetiga köra, Pingvin va Muşuk ayol Batmanni Gothamning eng boy aholisini öldirişda ayblaş uçun birlaşgan, şuningdek yaşirin xazinalarni qidirişgan. Qidiruv ularni Ueynlar konagiga olib boradi va u yerda yovuzlar Bryusning oilasi haqidagi yaşirin tarixni oçadi. Hamm Rojdestvo muhitini yaratdi va Batmanning yordamçisi Robinni kiritdi. Sam, şuningdek, syujetga avtomat bilan qurollangan Rojdestvo Otalarini kiritmoqçi edi, lekin bu ğoya rad etildi. Hamm Batman heç kimni öldirmasligiga ahamiyat berdi va Gothamning uysizlarini himoya qilişga alohida eʼtibor qaratdi. Hamm ikki variant ssenariy yozdi, lekin Burton ularni qiziqarli deb hisoblamadi.
Daniel Waters 1990-yil örtalarida ssenariyning birinçi variantini yozişni boşladi. Burtonning yagona körsatmasi şu edi: Muşuk ayol «seksual tulki»dan köra kattaroq bölişi kerak va ssenariy «Batman» filmining birinçi qismi bilan boğliq bölmasligi kerak. Yagona murosa Brus Ueyn Vicki Vale bilan ajraşgani haqidagi eslatma böldi. Waters «Batman» filmini yoqtirmasligini va uning davomi bilan qiziqmasligini tan oldi. U şunday degan: «[Burton] va men heç qaçon „komiks muxlislari nima deb öylaydi?“ degan savolni muhokama qilmaganmiz… biz ular haqida heç qaçon öylamaganmiz. Biz faqat sanʼat bilan şuğullandik». Daniel «Batman odamlarni öldirmaydi» qoidasiga qarşi çiqadi va qahramon qoronği tomonini namoyon etişi kerak deb hisoblaydi. Ssenariyçi, şuningdek, qahramon uşlangan yovuzlarni hokimiyatga topşirişi ğoyasini eskirgan deb biladi. Uolters fikriça, Batman faqat zarur bölganda öldirişi kerak. Bu maʼnoli bölişi lozim, deb hisoblagan va ekranda «Qizil uçburçak» aʼzosini portlatiş uçun Batman bomba işlatişi kabi qöşimça ölimlardan norozi bölgan.
Waters yozgan Batmanning «aççiq va kinoya» aralaş iboralarining köpi olib taşlandi. Ular Gothamning himoyaga loyiq emasligi haqida edi. Sabab şu ediki, Batman rolini ijro etgan Michael Keaton Batman kostyumida kam gapirişi kerak deb hisoblagan, Tim Burton esa Batman «yarador ruh» bölişini, nigilist emas, bölişini xohlagan. Natijada davom ssenariysi köproq yovuz qahramonlarga eʼtibor qaratdi. Burtonning aytişiça, dastlab komikslardagi Pingvinning maşhurligini tuşuniş qiyin bölgan. Rejissyorning fikriça, Batman, Muşuk ayol va Joker kabi boşqa qahramonlar aniq psixologik xususiyatlarga ega, Pingvin esa «sigareta va şlyapali oddiy yigit». Dastlabki ssenariyda Pingvin tajovuzkor gangsterga öxşar edi. Ammo Waters va Burton uni köproq «hayvonga öxşaş» qilişga qaror qilişdi. Şuningdek, ular Pingvinni ota-onasi çaqaloqligidayoq taşlab ketgan tragik qahramon qilib körsatişni tanlaşdi. Şunday qilib, u Batmanning ota-onasini yöqotişi bilan boğliq bolalik travmasining inʼikosiga aylandi. Pingvinning siyosiy va ijtimoiy jihati 1960-yillardagi «Batman» teleserialining ikki epizodi — «Hizzoner the Penguin» («Pingvin – janob meri») va «Dizzoner the Penguin» («Boş aylantiruvçi Pingvin») taʼsiri ostida qöşilgan. Ularda Pingvin meriga saylaniş uçun nomzod bölişi tasvirlangan.
Daniel Waters Sam Hammning Selina Kyle (Muşuk ayol) talqinini özgartirdi. U «fetişistik jinsiy fantaziya»dan norozi kotibaga aylantirildi va personaj zamonaviy psixologik va jinsiy feminizm timsoli sifatida körsatildi. Selina muşuklar mifologiyasidan taʼsirlangan bölsa-da (masalan, muşuklarning töqqiz hayoti borligi), Waters va Burton uni ğayritabiiy kuç sifatida tasvirlamagan. Ular rejalaştirgan edi, Muşuk ayol filmning oxirida Max Sçreck bilan birga portlaşda halok böladi. Ssenariy muallifi Max Sçreck obrazini aktyor Max Sçreck şarafiga nomladi. U Two-Face örnini bosuvçi sifatida yaratilgan. Sçreck yomon sanoatçi sifatida tasavvur qilingan bölib, Pingvinning saylovlarini uyuştiradi. Waters «dunyodagi haqiqiy yovuzlar har doim kostyum kiyib yurmaydi» degan fikrni körsatmoqçi edi. Ssenariyning bir variantida Sçreck Pingvinning ukasi edi. Köplab asosiy qahramonlar tufayli syujetdan Robin olib taşlandi. U ulğaygan odam bölib, garajda mexanik bölib işlardi va Pingvin Batmobilni buzgandan keyin Batmanga yordam berardi. Burton va Waters Robinni ssenariyda saqlab qolişga intilmadi. Daniel uni «dunyodagi eng foydasiz qahramon» deb atadi. Dastlab tomoşa qiluvçilar uçun sanʼatkorlar truppasi sifatida möljallangan «Qizil uçburçak» guruhi Burtonning iltimosiga köra sirk klounlariga aylantirildi. Waters özining birinçi, 160 sahifalik ssenariy variantini juda ğayrioddiy deb atagan va u 400 mln $ turişini aytgan. Beşinçi va yakuniy variant esa umumiy syujetdan köra qahramonlarning xarakteri va özaro munosabatlariga köproq eʼtibor qaratgan.
Burton va Waters ssenariydagi kelişmovçiliklar tufayli janjallaşib qolişdi. Waters zarur özgartirişlarni kiritişdan boş tortdi. Burton ssenariyni tugatiş, dialoglarni soddalaştiriş va ohangni yumşatiş uçun Wesley Strick ismli boşqa ssenariy muallifini yolladi. Warner Bros. rahbariyati Strickdan Pingvin rejasini işlab çiqişni söradi. Natijada Wesley Pingvinning Gothamning birinçi tuğilgan bolalarini öğirlaş va şaharni raketalar bilan tahdid qiliş rejasini qöşdi. Waters özi, uning işidagi özgarişlar unçalik katta bölmaganini aytdi. Strick suratga oliş maydonçasida tört oy davomida bölib, ssenariyga özgartirişlar kiritgan bölsa-da, mualliflik huquqi faqat Watersʼga berilgan.
6Kasting
Michael Keaton davomda Brus Ueyn / Batman rolini yana ijro etdi va 10 mln $ gaça haq oldi. Oldingi «Batman»…

Michael Keaton davomda Brus Ueyn / Batman rolini yana ijro etdi va 10 mln $ gaça haq oldi. Oldingi «Batman» filmi uçun aktyor 5 mln $ olgan edi. Tim Burton Pingvin rolini Marlon Brandoga berişni niyat qilgan edi, ammo Warner Bros. uning nomzodini rad etib, Dustin Hoffmanni afzal kördi. Şuningdek, Christopher Lloyd va Robert De Niro ham körib çiqilgan edi. Ammo Waters personajni odam va quş örtasidagi xunuk gibrid sifatida qayta talqin qilgandan keyin, rol Danny DeVitoga berildi. Dastlab De Vito filmda iştirok etişni xohlamagan. Uni dösti Jack Niçolson, «Batman» filmida Jokerni ijro etgan aktyor köndirgan. Burton özining qaraşini namoyiş etiş uçun De Vitoga kiçik bir personaj tasvirlangan rasm berdi. Rasmda personaj qizil-oq çiziqli töp ustida ötirgan va «my name is Jimmy, but my friends call me the hideous penguin boy» deb yozilgan (ingl. — «Mening ismim Jimmi, lekin döstlarim meni xunuk pingvin bola deb çaqirişadi»).
Selina Kyle / Muşuk ayol rolini tanlaş qiyin böldi. Dastlab rol Annette Beninğga berilgan edi, lekin u homiladorligi tufayli iştirok etişdan voz keçişga majbur böldi. Rol uçun köplab aktrisalar, jumladan Ellen Barkin, Çer, Bridget Fonda, Jennifer Jason Leigh, Madonna, Julie Newmar, Lena Olin, Susan Sarandon, Raquel Welch va Kim Basinger tanlovga qatnaşdi. Eng şovqinli murojaat Shawn Younğdan keldi. U «Batman» filmida Vicki Vale rolini olgan edi, ammo jarohat tufayli iştirok eta olmadi. Young Warner Bros. studiyasiga uy şaroitida tikilgan Muşuk ayol kostyumida tinglovga keldi. Burton, maʼlumotlarga köra, uning közidan yaşiriniş uçun stoli ostiga yaşirindi. Young öz harakatlari videosini Entertainment Tonight dasturiga berdi, Warner Bros. esa Youngning Muşuk ayol haqidagi qaraşlariga mos kelmasligini eʼlon qildi. Rol Michelle Pfeifferga berildi. U tajribali aktrisa deb hisoblangan va Burton bilan yaxşi til topişa olgan edi. Ammo baʼzi naşrlar bu uning aktyorlik qobiliyatlari uçun juda katta yuk bölişini yozdi. Pfeiffer 1989-yil filmida Vicki Vale rolini sinab körgan edi, lekin Michael Keaton uning iştirokiga qarşi çiqqan edi, çunki ular avval romantik munosabatda bölişgan. Keaton Miçellening iştiroki xotini bilan yaraşuviga tösqinlik qiladi deb hisoblagan. Pfeiffer Selina rolini ijro etgani uçun, şu jumladan filmning kassa tuşumidan foiz olgani uçun 3 mln $ oldi. Aktrisa bir neça oy davomida dublyori, kaskadyor Kathy Long bilan kikboksing örgandi, qamçi bilan işlaşni özlaştirdi va tryuklarni özi bajarişga yetarli tajriba orttirdi.
Max Sçreck obrazi aktyor Vincent Price asosida yaratilgan. Rolni ijro etgan Christopher Walken Sol Yurok va Samuel Goldwyn kabi magnatlarga öxşaşga harakat qilgan. Walken şunday degan: «Men asosan yovuzlar va ğayritabiiy odamlarni öynaşga moyilman. Yoqimsiz yigitlar. Menimça, gap yuzimda, körinişimda. Agar sen samarali narsa qilsang, prodyuserlar uni yana va yana qilişingni xohlaşadi». Burgess Meredith, 1960-yillardagi «Batman» teleserialida Pingvinni ijro etgan aktyor, Pingvinning otasi Tucker Cobblpot rolida kameo sifatida iştirok etişi kerak edi. Biroq suratga oliş vaqtida u kasal bölib qoldi. Uning örniga Paul Reubens keldi, Tuckerʼning xotini Esther rolini esa Diane Salinger ijro etdi. Reubens va Salinger ilgari Tim Burtonning «Pee-weeʼs Big Adventure» (1985) filmida rol öynagan edi.
Robin ssenariydan olib taşlangan bölsa-da, personajning işlab çiqiş jarayoni ança ilgarilab ketgan edi. Şu sababli Robin rolini Marlon Wayansʼga taklif qilişdi, çunki Burton Robinni afroamerikalik sifatida körsatmoqçi edi. Kostyumlar, dekoratsiyalar va figuralar tayyorlangan edi. 1998-yildagi intervyuda Wayans ikki filmda iştirok etiş uçun imzolagan şartnomasi böyiça hozirgaça qoldiq tölovlar olayotganini aytgan. Jack Niçolsonʼga Jokerning rolini qaytarişni taklif qilganliklari haqida xabarlar tarqaldi, ammo aktyor Angliyada suratga tuşişdan boş tortgan. Niçolson bu maʼlumotni rad etib, Warner Bros. «Batman» filmidagi rol uçun u olgan yuqori haqni tölaşni xohlamasligini aytgan.
7Suratga oliş
Suratga oliş davri 1991-yil 3-sentabrda boşlandi. Burton AQŞ da amerikalik aktyorlar bilan suratga olişni…

Suratga oliş davri 1991-yil 3-sentabrda boşlandi. Burton AQŞ da amerikalik aktyorlar bilan suratga olişni xohlagan, çunki uning fikriça, 1989-yildagi «Batman» «Britaniya ostida qolgan kayfiyatdan aziyat çekkan». Iqtisodiy vaziyat ham özgargan edi. Şu sababli Qöşma Ştatlarda suratga oliş ança foydali bölib qoldi. Bu «Batman» filmining ingliz dekoratsiyalaridan voz keçiş va Burtonning yangi dizayn tamoyillariga ötiş degani edi. «Batman Returns» Burbankdagi (Kaliforniya) Warner Bros. studiyasining 7–8 ta suratga oliş maydonçasida töliq suratga olindi. Bu maydonçalar orasida Gotham maydonining keng dekoratsiyasi joylaşgan 16-sahna ham bor edi. Pingvinning yaşirin maskani sahnalari Universal Studios Lot studiyasida suratga olingan.
Baʼzi xonalarda tirik imperator, közoynakli va qirollik pingvinlari uçun qulay harorat saqlanardi. Quşlar uçun sovutilgan hudud bor edi, unda havzaga har kuni yarim tonna muz va yangi baliq keltirilardi. Danny DeVito suratga oliş jarayonini yoqtirardi, ammo sovuq şaroit unga yoqmasdi. U kostyumining oğir töldirilgani tufayli nisbatan qulay bölgan yagona odam edi. Pingvinlar armiyasini yaratiş uçun tirik pingvinlar qöğirçoqlar bilan töldirildi. Şuningdek, imperator pingvinlar kostyumidagi past böyli odamlar va kompyuter grafikasi işlatildi. Odamlarga muomala qiliş böyiça taşkilot «Hayvonlarga etik munosabat uçun odamlar» (PETA) filmda haqiqiy pingvinlardan foydalanişga qarşi çiqdi. Ular quşlarni tabiiy yaşaş muhitidan olib kelingani sababli eʼtiroz bildirdi. PETA suratga oliş paytida quşlarga şafqatsiz munosabatda bölmaganini tan oldi, ammo pingvinlarga toza içimlik suvi berilmagani haqida aytdi. Taşkilot pingvinlarni qurol va gadjetlarga öxşaş amaliy asboblar bilan jihozlaşga ham qarşi çiqdi. Warner Bros. studiyasi esa asboblarning engil plastikdan yasalganini eʼlon qildi. Tim Burton tirik hayvonlardan suratga olişda foydalanişni yoqtirmasligini aytdi, çunki u ularni yaxşi köradi, şuning uçun pingvinlarga ehtiyot bilan munosabatda bölişga eʼtibor berdi.
Christopher Walken suratga oliş jarayonini jamoaviy ish sifatida tasvirlab berdi. Şuningdek, u Max Sçreckning elektr stansiyasi çizmasini qöşiş taklifi kiritganini eslatdi. Şundan söng bir soat içida uning stoli yonida elektr stansiyasi modeli paydo bölgan. Muşuk ayol tirik quşni oğziga solgan sahna kompyuter grafikasi işlatilmasdan bajarildi. Michelle Pfeiffer, orqaga qarab, bu tryukni bajarmagan bölardi, çunki u jarohat yoki kasallik xavfini hisobga olmagan, deb aytdi. Maymun Pingvinga xabar olib kelgan sahnada yuqoridan va pastdan maymunni boşqargan dressirovçilar iştirok etdi. Maymun Danny DeVitöni kostyum va grim bilan körib, unga hujum qildi. Aktyor şunday dedi: «Maymun menga qaradi, qotib qoldi, keyin töğri mening tuxumlarimga sakradi… Xudoga şukur, bu töldirilgan kostyum edi». Max Sçreckning supermarketi portlaş sahnasida tört kaskadyor yengil jarohat oldi.
Suratga oliş 1992-yil 20-fevralda yakunlandi.
8Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDB9Franşiza tartibida
7 film
10Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Бэтмен возвращается» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.



