Hollow Man

«Yulduzlar desanti» (1997) köp qatlamli va ziddiyatli bölganidan keyin Paul Verhoeven keyingi filmida seks va zöravonlik darajasini pasaytirişni, «anʼanaviy tijorat bloklbasteri» yaratişni istadi. Film 95 million dollarlik byudjetining taxminan 50 million dollari vizual effektlarga ajratildi, ularda asosan Sony Pictures Imageworks (SPI) va Tippett Studio işladi. Filmdagi 560 ta vizual effektli kadrning taxminan uç qismi SPI tomonidan, qolgan uçdan bir qismi esa Tippett Studio tomonidan yaratildi. Verhoeven filmning köp qismini raskadrovka qilişda ham iştirok etdi, u «Tana va qon» (1985) filmida harakatli sahnalarni muvofiqlaştirişda qiyinçiliklarga duç kelganidan keyin Amerikadagi barça filmlarida şunday qilgan. U filmning 90 foizdan ortiği aynan u raskadrovka qilgandek bölganini taʼkidlaydi, çunki kamera harakatidagi har qanday özgariş qimmatga tuşgan bölar va byudjetga jiddiy taʼsir qilgan bölardi (har bir kadr uçun 300 000 dollargaça).

William Goldman aytişiça, unga yuborilgan ssenariy uni «dahşatli…» deb öylatgan. «Lekin men öyladimki, agar spetseffektlar işlasa, juda qiziqarli va noodatiy film çiqişi mumkin, va men heç qaçon spetseffektlar bilan şuğullanmaganim uçun, bu qiziq bölişi mumkin deb öyladim». U Verhoeven bilan uçraşdi va rejissyorga ssenariy yoqqanini, lekin studiya Goldmanning uni qayta yozişini xohlaganini tuşundi; Verhoeven qatʼiy qarşi bölib, Goldman qayta yozgan hamma narsani eʼtiborsiz qoldirişini aytdi. «Şuning uçun men rejissyor uçun ssenariyni qayta yoza boşladim, u men qayta yozgan narsalarning heç biri yoqmasligini bilgan holda», — dedi Goldman 2000-yilda. «Men filmni körmadim, lekin tuşunganimça, u dahşatli, garçi spetseffektlar ajoyib bölsa ham. Uni qutqariş mumkin bölganmi, buni heç qaçon bilmayman».

Film xronologik tartibda suratga olindi, qisman laboratoriya dekoratsiyalari hikoyaning oxiriga yaqin portlatilişi kerak bölgani uçun, va aynan bu sahna 14 ta kamera bilan turli rakurslardan bitta dublda olingan. Asosiy suratga oliş 1999-yil 16-aprelda boşlandi. Suratga oliş boşlanganidan olti hafta ötgaç, 25-iyunda Elisabeth Shue ahill payini uzib oldi, bu esa suratga oliş jarayonini yetti haftadan ortiq töxtatib qöydi. Bir payt prodyuserlar uning örniga boşqa aktrisani oliş imkoniyatini körib çiqdilar; biroq suratga oliş 1999-yil 18-avgustda davom ettirildi va uning tiklaniş davrida, 2000-yil 4-fevralgaça davom etdi.

«Hollow Man» Pentagon binosi oldida suratga olişga ruxsat berilgan kam sonli filmlardan biri böldi, va Verhoeven hayratda qolganini bildirdi, çunki ssenariy, AQŞ hukumati tirik körinmas mavjudotlarni yaratiş böyiça ilmiy tajribalar buyurtma qilayotgani mavzusini hisobga olganda, u yerda maʼqullangan edi. Köplab natura sahnalari Vaşington va uning atrofida suratga olindi, restoran dekoratsiyalari ham AQŞ Kapitoliy tepaligiga qaragan binoda qurilgan edi. Laboratoriya sahnalari Kaliforniyaning Culver City şahridagi Sony Pictures Studios studiyasida suratga olindi; filmning kulminatsiyasida işlatilgan lift şaxtasi studiyaga tegişli köp qavatli avtoturargohning taşqi devorida qurilgan edi.

Körinmas hayvonlar sahnalari uçun (xususan, Isabelle nomli goril) va Sebastianning özgarişidan keyin hamda körinadigan holatga qaytişga urinişi muvaffaqiyatsiz tugagan paytini körsatiş uçun issiqlik kamerasi işlatildi; xuddi şu texnologiya personajlar issiqlik közoynaklari orqali qaraşganda ham qöllanildi. Isabelle rolini asosan gorilla kostyumidagi odam ijro etgani sababli, syomka guruhi aʼzolari kostyumni oldindan fen bilan isitişga va kadr uçun haroratini uşlab turişga majbur bölişdi, şunda issiqlik kamerasi haqiqiy goril siluetini aniq tasvirlay olsin.

Dastlab Bacon faqat uning personaji Sebastian körinadigan bölganida syomka maydonçasida bölişi kerak deb taxmin qilingan bölsa-da; sinov kadrlari suratga olingaç, Verhoeven Baconning boşqa aktyorlar bilan özaro taʼsir qilişi uçun ham hozir bölişi kerakligini aniqladi, çunki «boşqa aktyorlar böşliqda qolib ketişardi va sahnalar uning iştirokisiz qotib qolgan, sunʼiy va işonarsiz körinardi». Sebastian rolini Guy Pearce va Edward Norton ham körib çiqişgan, şundan söng Bacon tanlangan, qisman uning «bir vaqtning özida jozibali va şaytoniy böliş qobiliyati» tufayli. «Hollow Man» çiqqan paytda Bacon «yomon tong» haqida gapirib berdi: boşqa noqulayliklar orasida u gazetada Robert Downey Jr.ga bu filmda boş rol taklif qilinganini yozgan maqolani öqidi.

Sebastianning körinmasligi effektini yaratiş uçun Bacon raqamli usulda videoqatordan olib taşlandi va har bir sahna ikki marta suratga olindi: bir marta aktyorlar bilan, ikkinçi marta ularsiz, şunda orqa fon Sebastianning tanasi orqali körinişi mumkin edi. Syomka guruhi bir xil harakatlarni taʼminlaş uçun harakat boşqaruvi kamerasidan foydalandi, söngra aktyorlar bilan va ularsiz olingan kadrlar post-prodakşen bosqiçida birlaştirildi. Tutun, suv va qon bilan çizilgan Sebastian sahnalarida Bacon lateks kostyum, yuz niqobi, kontakt linzalar va tişli protez kiydi, bularning barçasi bir xil rangda edi; qon uçun yaşil, tutun uçun kök va suv uçun qora rang işlatildi. Keyin vizual effektlar supervayzeri Craig Hayes Baconni raqamli klon bilan almaştirib, uning figurasi konturini yaratdi. Raqamli modelni Baconga köproq öxşatiş uçun uning tanasining «har bir jihati» haqidagi maʼlumotlar yozib olindi, şuningdek uning butun tanasi, jumladan jinsiy aʼzolari ham raqamlaştirildi. Bu filmdagi ish Hayes va spetseffektlar mutaxassislari jamoasiga eng yaxşi vizual effektlar uçun «Oskar» mukofotiga nomzodlik keltirdi, ammo ular bu nominatsiyada «Gladiator» filmiga yutqazdilar.

Qizi Florensiyadagi La Specola muzeyidan unga anatomiya böyiça kitoblar sotib olgani ilhomlantirgan Verhoeven spetseffektlar bölimi rahbari Scott Andersonni Baconning tanasi içki tuzilişining uç ölçamli raqamli modelini yaratişga jalb qildi, bu «özgariş sahnasi» uçun kerak edi, unda Sebastian körinmas böladi. Baconning tana içki tuzilişini takrorlaş uçun hajmiy renderlaş böyiça yangi dasturiy taʼminot kerak böldi. Sahnada Sebastianning yöqolişi bosqiçma-bosqiç tasvirlandi: avval terisi, söng muşaklari, aʼzolari (jumladan, öpka va yurak) va nihoyat skeleti yöqolardi. Bacon syomka davomida yuritgan kundaligida öz rolining qiyinçiliklarini batafsil yozdi va niqob hamda kostyum kiyib yurganda his qilgan «izolyatsiya, ğazab va azob tuyğusi» unga rolni yaxşiroq ijro etişga yordam berganini taʼkidladi.

Sebastian körinmas holda qöşni xonadonda ayolni zörlaydigan sahna ikki versiyada suratga olindi, ikkinçi versiyada ayol zörlaş paytida qiçqirardi. Birinçi versiya işlatildi, çunki oldindan körsatuvda tomoşabinlar munosabat bildirib, uni «oğriqli» deb baholadilar va bu ularni Sebastiandan juda erta uzoqlaştirgan deb hisobladilar. Verhoeven özi «Sebastian Caine uçun yanada kuçli, qattiqroq va şu bilan birga dolzarbroq» deb atagan versiyadan baʼzi kadrlarni olib taşlagan bölsa-da, aslida u zörlaşni körsatişni niyat qilmagan edi, u «körinmas erkak tomonidan zörlangan ayol ahmoqona körinardi, bu esa biz eng oxirgi qilişni xohlagan narsa bölardi. […] Bu öşa paytda sodir bölayotgan zöravonlikning jiddiyligini heç qanday tarzda ifodalamagan bölardi». Şunga qaramay, bu Verhoeven filmi bölib, uni qayta montaj qiliş va Amerika kinoprodyuserlari assotsiatsiyasiga (MPAA) R reytingini oliş uçun qayta yuboriş kerak bölmagan birinçi film edi.

Kaliforniya politexnika davlat universitetining kino va adabiyot professori Douglas Keesey Paul Verhoevenning hayoti va filmlari haqidagi illyustratsiyali kitobida yozişiça, filmdagi kamera köpinça Sebastianning nuqtai nazarini oladi, «bizni u bilan birga vouyerist bölişga, bizning köriş qobiliyatimizdan, heç kim sezmasdan qarab turişdan zavqlanişga undaydi». Elisabeth Shue filmni «yovuzlikning qoronğu, vasvasali tabiati haqidagi hikoyalar» toifasiga kiritdi va şuningdek rasmning vouyeristik xususiyatlarini ham körsatdi. Verhoeven buni şunday izohladi: «„Hollow Man“ sizni qölingizdan uşlab, Sebastian bilan birga öynoqi xatti-harakatlarga, itoatsiz xatti-harakatlarga, keyin esa haqiqatan ham yomon va oxir-oqibat yovuz xatti-harakatlarga olib boradi. Qaysi nuqtada siz uni taşlab ketasiz? Menimça, u ayolni zörlagan payt, ehtimol, odamlar „Bu mening qahramonim emas“ deb qaror qiladigan lahza böladi, lekin şuni aytişim kerakki, köplab tomoşabinlar undan ham keyin ergaşadi, siz kutganingizdan ança köp».

Film umuman salbiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoesʼda maʼqullaş reytingi 118 ta şarh asosida 26 foiz bölib, örtaça baho 10 balldan 4,3 ni taşkil etadi. Saytning umumiy xulosasi şunday: «Ajoyib spetseffektlarga qaramay, „Hollow Man“ Paul Verhoevenning boşqa asarlaridan ança orqada qoladi. Syujet davomida film odatiy dahşat filmiga aylanib qoladi». Oğirlaştirilgan örtaça arifmetikadan foydalanadigan Metacritic filmga 35 ta tanqidçi şarhi asosida 100 balldan 24 ball qöydi, bu «umuman salbiy» şarhlarni körsatadi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkala böyiça örtaça «C» bahosini berişdi.

Baʼzi tanqidçilar syujet va aktyorlik öyinini tanqid qilişgan, şuningdek filmda slaşerlarga xos xususiyatlar borligini va asosida misogin ostitexlar yotganini taʼkidlaşgan bölsalar-da, köpçilik tanqidçilar Kevin Baconni körinmas qilib körsatiş uçun işlatilgan vizual effektlarni maqtaşdi, bu esa filmga 2001-yilda eng yaxşi vizual effektlar uçun «Oskar» nominatsiyasini keltirdi.

Chicago Sun-Times gazetasidan Roger Ebert filmga 4 yulduzdan 2 yulduz qöydi va Verhoeven körinmas odam obrazini olib, uni faqat ğazablantirişdan boşqa heç narsa qilmasdan, potentsialni isrof qilganidan şikoyat qildi. Oxir-oqibat film şunçaki ilmiy hiyla bilan qilingan slasher ekanini his qilgan Ebert spetseffektlarni «qiziqarli» va «hayratlanarli» deb maqtadi, lekin filmda Verhoevenning eng yaxşi filmlaridagi «tasavvur va zakovat» yetişmasligini his qildi.

Film 2000-yilgi Stinkers Bad Movie Awards mukofotiga uçta nominatsiya oldi: «Eng yomon ekran jamoasi (olimlar)», «100 million dollardan ortiq yiğgan film uçun Gollivud matematikasi bilan eng yomon ssenariy» va «Eng beixtiyor kulgili film», ammo mos nominatsiyalarda «Battlefield Earth» va «Gone in 60 Seconds» filmlariga yutqazdi. Film, şuningdek, «Saturn» mukofotiga «Eng yaxşi ilmiy-fantastik film» va «Eng yaxşi musiqa» nominatsiyalarida nomzod böldi hamda eng yaxşi spetseffektlar uçun mukofot oldi.

Şuningdek, filmni tarğib qiliş maqsadida Sony kompaniyasi David Manning nomiga yozilgan soxta şarhni yozdirdi, u 2001-yil oxirida foş etildi.

Verhoeven keyinçalik özi ham filmdan norozi böldi. 2013-yilda The Hollywood Reporter naşriga bergan intervyusida u şunday izoh berdi:

2014-yilda u öz bayonotini takrorladi: «Bu juda zerikarli edi. Men uni özgartira olmaganimni his qildim. Men qilgan narsa buyurtma asosidagi studiya filmi edi. Men endi bunday işlar bilan şuğullanmaslikka qaror qildim».

2025-yil holatiga köra, «Hollow Man» Verhoevenning yirik Amerika kinokompaniyasi tomonidan prodyuserlik qilingan sönggi filmi böldi.

Filmning saundtrekini Jerry Goldsmith yozgan; «Hollow Man» uning Verhoeven bilan «Total Recall» (1990) va «Basic Instinct» (1992) filmlaridan keyingi uçinçi hamkorligi böldi. Varèse Sarabande kompaniyasi uni 2000-yil 25-iyulda CD formatida çiqardi.

Filmtracks.com sayti tanqidçisi Goldsmith musiqasida ikkita aniq motivni payqadi: «özgariş motivi» — «böğiq bas va köplab ötkir elektron effektlar, ular progressiv körinmaslik sahnalari davomida asta-sekin tezlik va balandlikni oşiradi», bu «Isabelle Comes Back» va «This Is Science» kompozitsiyalarida eşitiladi; va «şafqatsiz quvğin paytida eşitiladigan betartib pianino va bas ostinato» — «The Elevator» va «The Big Climb» kabi kompozitsiyalarda. Sayt «„Basic Instinct“ filmidan olingan pulsatsiyalanuvçi pianino, nafas asboblari va elektron çolğular ritmini, egri-bugri, jonsiz baland torli çolğular mavzusi ostida, „Haunting“ filmidan deyarli farq qilmaydigan» holatni ham qayd etdi, şuningdek taʼkidladiki, «harakat portlaşlari, ayniqsa zarbli çolğu va sintezatorlar kombinatsiyasi» Goldsmitning «Total Recall» filmidagi şu elementlardan foydalanişiga öxşaydi. Umuman olganda sayt «Hollow Man» saundtrekini «haddan taşqari» deb taʼrifladi, uni ikkinçi darajali va Goldsmitning boşqa saundtreklaridan «yiğilgan» deb atadi, şu bilan birga birinçi ikki trekni eng yaxşilari sifatida ajratib körsatdi.

Tanqidçilarning salbiy munosabatiga qaramay, «The Invisible Man» prokatda birinçi örinni egalladi va «The Nutty Professor II: The Klumps», «Space Cowboys» hamda «Coyote Ugly» filmlaridan özib ketdi, birinçi hafta oxirida 26,4 million dollar yiğdi. Şu vaqtda film avgust oyining birinçi hafta oxiridagi ikkinçi eng katta natijani körsatdi, faqat «The Sixth Sense» (1999) filmiga yutqazdi. Film «Mission: Impossible 2»dan keyin bir neça hafta davomida kassa yiğimlarida yetakçi bölgan birinçi film böldi. Pandemiya oldin, 15 hafta prokatdan söng, «Hollow Man» Şimoliy Amerikada 73,2 million dollardan köproq, boşqa mamlakatlarda esa 117 million dollardan biroz köproq yiğdi, bu jami dunyo böyiça 190,2 million dollarni taşkil etdi, işlab çiqariş byudjeti esa 95 million dollar edi. Film Verhoevenning «Basic Instinct» (1992) dan keyingi eng katta hiti böldi.

Buyuk Britaniyada «Hollow Man» birinçi hafta oxirida 2,4 million dollar yiğdi, prokat yetakçisi bölib, «Billy Elliot» va «I, Myself & Irene» filmlaridan oldinga ötdi.

«Hollow Man» filmi Şimoliy Amerikada Columbia TriStar Home Entertainment kompaniyasi tomonidan 2001-yil 2-yanvarda DVD va VHSda çiqarildi. DVD naşri 1.85:1 keng ekran formatida çiqdi va turli qöşimça materiallarni öz içiga oldi, jumladan ikkita audioşarh — biri Verhoeven, ssenariy muallifi Andrew W. Marlowe va Kevin Bacon bilan, ikkinçisi esa bastakor Jerry Goldsmith bilan; şuningdek bonus materiallar sifatida filmning alohida musiqiy partiturasi, uning yaratilişi haqida HBO hujjatli filmi «Hollow Man: Anatomy of a Thriller» (ingl. Hollow Man: Anatomy of a Thriller); işlab çiqarişning turli bosqiçlari haqida 15 ta mini-film, ulardan baʼzilari oraliq kadrlarning raskadrovkasi izohlari bilan; Verhoeven izohlari bilan uçta öçirilgan sahna; manba materialining vizual effektlari va filmdagi natija taqqoslanişi; aktyorlar va syomka guruhi biografiyalari; teaser va teatr treyleri. Keyingi yillarda Superbit deluxe naşri, şuningdek, deyarli yetti daqiqa video materiali tiklangan rejissyor versiyasi çiqarildi — asosan mavjud sahnalarning kengaytirilgan versiyalari, jumladan Linda va Mattning töşakdagi sahnasi, zörlaş sahnasi, Sebastianning itni öldirişi va Saraning Sebastianga nisbatan şubhalari oqibatlari.

Rejissyor versiyasi 2007-yil 16-oktabrda 1080p aniqlikda Blu-ray formatida çiqarildi. Garçi bu naşrda ijodkorlarning audioşarhlari bölmasa-da, avval çiqarilgan boşqa qöşimça materiallarning köpçiligi tiklangan. Filmning mustaqil sikvel «Hollow Man 2» ni öz içiga olgan ikki diskli töplam 2006-yilda DVDda çiqdi, Mill Creek Entertainment kompaniyasi esa bu naşrni 2013-yil 26-martda Blu-rayda çiqardi. Mill Creek şuningdek rejissyor versiyasini «Dark Passengers 8 movie DVD collection» töplamida 2013-yil 1-oktabrda DVDda, «24 Horror DVD collection» töplamida 2017-yil 7-martda DVDda va «The 6 Degrees Blu-ray collection» töplamida 2018-yil 3-aprelda Blu-rayda çiqardi. 2019-yil 8-iyulda ikkala film 88 Films kompaniyasi tomonidan kollektsion naşrda Blu-rayda çiqarildi, unga birinçi filmning teatr versiyasi ham kiritilgan.