Hook

Advokat Piter Bennig işiga şunçalik berilganki, hamma vaqt xotini va bolalariga vaqt ajrata olmaydi. Qizi Meggi bilan u yetarliça muloqot qiladi (film boşida u qizining «Piter Pan» maktab spektaklida bölgan), ammo öğli Jek bilan muammolari bor. Bir kuni u öğlining beysbol öyiniga keçikdi (öyin yutqazildi) va Jek uni çuqur yomon körib qoldi. Londonʼga samolyotda uçayotganda u hatto samolyotlarining yonib ketişi tasvirini çizdi: rasmda oila aʼzolarining hammasida paraşyut bor, Piter esa paraşyutsiz yiqilmoqda.

Angliyada maʼlum böladiki, Piter yetim ekan, uning oilasini topişda xotini Moyraning buvisi, ertakʼdagi öşa Vendi Darling yordam beradi. Köp ötmay Jek va Meggi öğirlanadi, öğrilar papirus qoğozga yozilgan xabarni qoldiradi: bolalarning iltimosiga köra Piterning bölişi şart. Xatning tagida «Kapitan KrYuk» imzosi bor. Vendining dösti, ğalati çol Tutls (ötmişda Yöqolgan bolalardan biri), «uçiş, kuraşiş va xöroz bölib qiçqiriş kerak» deydi. Politsiya heç narsa qila olmaydi, çunki öğrilar heç qanday iz qoldirmagan.

Ertasi kuni keçqurun Piterning oldiga Din-Din parisi uçib keladi va maʼlum böladiki, u aslida ulğaygan Piter Pan ekan! Lekin aynan ulğaygan, şuning uçun öz ötmişini unutgan. Din uni Netlandiyaga qaytişga köndiradi, garçi u bu mamlakatga va sehrga endi işonmasa ham, Piter bolalarni qutqarişning yagona yöli şu ekanini tuşunib, rozi böladi.

Meggi çizgan Jek rasmi taʼsirida yasalgan paraşyutçadan foydalanib, Din Piterni eski uyga olib boradi. U yerda uni tez orada tanib qolişadi. Şunga qaramay, begunoh odamni öldirişni istamagan KrYuk Din-Dinga ultimatum qöyadi: yo u uç kun içida Piterni avvalgi holiga qaytarişi kerak, yo u bolalarni öldiradi. (Aslida KrYuk ularni öldirmoqçi emas, lekin Din buni bilmaydi.) Piter Yöqolgan bolalarga darhol özini tanitmaydi, ular bu vaqt içida yangi sardor qilib jangovar hind yigiti Rufioni saylab olgan edi. Lekin bir bola uning yuzidagi Pan tabassumini tanib oladi va qolgan bolalar (Rufiodan taşqari) ham uning tomoniga ötadi. Ular Piterni jangovar holatiga qaytariş uçun maşq qildirişni boşlaydi, ammo muvaffaqiyat unçalik katta emas. Şunday bölsa-da, Piter asta-sekin öziga keladi: keçki ovqat paytida unga tasavvur qobiliyati (u şu yordamda ovqatni körgan) va qiliçni boşqariş qobiliyati qaytadi, u öziga otilgan kokosni çaqqonlik bilan qiliç bilan ikkiga böladi.

Şu orada Kapitan KrYuk yordamçisi Smining maslahati bilan Jek va Meggini işontirişga qaror qiladi: aslida ular otasiga kerak emas va KrYuk yonida ularga yaxşiroq böladi. Otasiga butun yuragi bilan işongan Meggi bu provokatsiyalarga berilmaydi, ammo xafa bölgan Jek tez orada ularning taʼsiriga tuşa boşlaydi. Köp ötmay farzandsiz KrYuk Jekka samimiy mehr qöyadi va Piter qila olmagan (yoki qilişni istamagan) hamma narsani uning uçun qila boşlaydi: masalan, bolaga beysbol öyinini taşkil qiladi, unda Jek ğalaba qozonadi, va qörqinçli soatlar yordamida otasiga bölgan barça ğazabini çiqarişga yordam beradi. Beysbol öyini paytida Piter KrYukning protezini öğirlab, yana xöroz bölib qiçqirişni örganmoqçi böladi, ammo öyinga qarab qoladi. KrYuk Jekni butunlay öziga oğdirganini körib, Piter yangi şijoat bilan uçişga urinadi, ammo buning uddasidan çiqa olmaydi. Şu payt uning soyasi bolaligidagidek yana undan ajralib, uni bolalarning qadimiy yer ostidagi panohiga olib boradi. Piter öşa yerga kirib, kapitan bilan qadimgi janglarini eslaydi.

Şu lahzada u özining ulğayiş boşlangan paytini eslaydi: u qariyb Vendining oldiga uçib keladi va u yerda Moyrani köradi. Birinçi körişdanoq unga oşiq bölib qoladi, uni öpadi va şundan keyin Netlandiyaga qaytmaslikka qaror qiladi. Şunday qilib Piter ulğayganini, otasi böliş istagi tufayli ösganini tuşunadi. Moyra bilan birga ötkazilgan baxtli kunlarni eslab, u uçiş qobiliyatini qaytarib oladi: uçiş faqat eslaydigan baxtli narsasi bor baxtli odamga nasib etadi. U taşqariga uçib çiqadi va yana özining eski öt-kiyimida körinadi. Rufio Piterni oxir-oqibat Pan deb tan oladi va uning sadoqatli döstiga aylanadi.

Keçqurun Din özini odam böyi darajasiga kattalaştiradi va Piterga hamişa uni sevganini tan oladi. Piter unga javoban sevgi bildirmaydi, ammo uning eʼtirofi Moyra va bolalarni eslaşga majbur qiladi va u qaroqçilarga hujum qilişga qaror qiladi. Bu juda vaqtida sodir böladi: KrYuk Jekka öz kostyumining nusxasini kiygizib bölgan va unga birinçi qaroqçi sirğasini taqişga tayyorlanmoqda. Şu orada Jek öziga xos transga tuşib, özini doimo qaroqçi bölgandek his qilmoqda. Piterning paydo bölişi hammani hayratga soladi, Jek esa uni tanimaydi. Bolalar bilan qaroqçilar örtasida ommaviy jang boşlanadi. Jang vaqtida Piter Jekka özining orzusini qanday qölga kiritganini aytadi va Jek uni eslaydi, şuningdek, öziga kela boşlaydi (masalan, jangni kuzatayotib, u endigina özi kiyingan kiyimni haqiqatan tuşunganini anglaydi). Köp ötmay ğalaba bolalar tomoniga oğadi: qaroqçilar qoçişni boşlaydi. Şundan keyin Piter Meggini qutqariş uçun boradi, KrYuk esa özi ham nafratlangan Rufio bilan uzoq kutilgan jangga kirişadi. Ammo ösmir, qiliçni yaxşi bilsa ham, tajribali jangçiga qarşi tura olmaydi. Rufio kapitanning şpagasidan halok böladi. Ölimidan oldin u Piterga orzusi şunday ota böliş ekanini aytadi. Bu Jekka otasiga bölgan nafratining behuda ekanini oxir-oqibat tuşunib yetişga yordam beradi.

Piter KrYuk bilan ölgunça jang qilişga tayyor, ammo Jek uni bu niyatdan qaytarib, uyga ketmoqçi ekanini aytadi. Jek va Meggini olib, Piter bolalar bilan birga ketişga kirişadi, lekin KrYukning tahdidi tufayli keçiktiradi: u xotini va bolalarini heç qaçon tinç qöymasligini vaʼda qiladi, Piter esa bunday sözlarni eʼtiborsiz qoldira olmaydi. Piter bilan Jeyms örtasida jang boşlanadi. Avvaliga ğalaba KrYuk tomonga oğadi, ammo keyin Piter, uni oila muhabbati va öğlining işonçi harakatga keltirib, kuçini yiğadi va kapitanni yengadi, uni çarçatib, qurolsizlantiradi. U KrYukni ayamoqçi böladi, ammo kapitan uni xiyonat bilan öldirişga urinadi. Şunda bir paytlar qaroqçining qölini yutib yuborgan, lekin keyin uning özi tomonidan öldirilib, soatga aylantirilgan timsoh tösatdan jonlanadi va kapitanning ustiga yiqilib, uni qayta yutadi. Piter jamoa rahbari sifatida Tolstenkiyni qoldirib, özi uçib ketadi. Angliyaga qaytib kelgaç, u Tutlsga özining marmar şarçalarini qaytaradi, ular Piter uçun orzu vazifasini ötagan edi, va Tutls Netlandiyaga qaytadi.

1991-yilda Sega va SNES uçun şu nomdagi öyin çiqdi.

Spielberg, Williams va Hoffman bu film uçun ish haqi olişmadi. Ularning şartnomasiga köra, TriStar Pictures daromadining 40 foizini teng bölişişi kerak edi. Ular teatr prokatining dastlabki 50 million dollaridan 20 million dollar olişlari lozim edi, TriStar esa keyingi 70 million dollarni prokatda qoldirdi, şundan keyingina uçalasi öz foizini olişni davom ettirdi. Film Şimoliy Amerikada 1991-yil 11-dekabrda çiqarildi va birinçi hafta oxirida 13 522 535 dollar işladi. Şimoliy Amerikada u 119 654 823 dollar, boşqa mamlakatlarda esa 181 200 000 dollar yiğdi, jami 300 854 823 dollar. Bu «qaroqçilar» mavzusidagi oltinçi film bölib, «Karib dengizi qaroqçilari» filmlarining beştasidan keyin eng köp kassa yiğgan film böldi. Umuman olganda, Şimoliy Amerikada bu 1991-yilda eng köp kassa yiğgan oltinçi film böldi, dunyo miqyosida esa u törtinçi örinni egalladi. Natijada kompaniya 50 million dollar foyda oldi, ammo Disneyning «Gözal va Hayvon» multfilmi çiqqani va avvalgi yillarga nisbatan kassa yiğimi pasaygani sababli moliyaviy muvaffaqiyatsizlik deb eʼlon qilindi.

Umuman olganda film aralaş şarhlarga sazovor böldi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida 65 ta şarh asosida tasdiqlaş reytingi 29 foizni, örtaça ball esa 10 dan 4,7 ni taşkil etadi. Saytning umumiy xulosasi şunday: «„KrYuk“ körinişi haqiqatan jonli körinadi, ammo Stiven Spilberg filmni avtopilotda boşqaradi va özining sentimental, yoqimsiz jihatlariga juda tez berilib ketadi». Metacriticʼda 19 ta şarh asosida reyting 100 ballik şkalada 52 ballni taşkil etadi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» degani. Keyinçalik Stiven Spilberg intervyusida özi bu filmni unçalik yoqtirmasligini tan oldi.

«Chicago Sun-Times» gazetasidan Rocer Ebert şunday dedi: «Filmning ssenariysi haqidagi açinarli narsa şundaki, u öz nomiga töğri keladi: butun bu konstruksiya aslida Piter Pan haqidagi yangi versiyani osib qöyiş uçun xizmat qiladigan ilgakdan boşqa narsa emas. Piterning sehrini u endi yaşayotgan özgargan dunyoda işga solişga heç qanday uriniş qilinmagan va Kapitan KrYukning ötmiş voqealariga qaytiş uçun körsatgan ğayrioddiy qatʼiyatiga kam eʼtibor berilgan. „KrYuk“dagi muvaffaqiyatsizlik uning materialni qayta öylay olmasligida, Piter Pan afsonasi bilan boğliq yangi, yangi yoki dolzarb narsani topa olmasligida. Buning örniga Spilberg şunçaki asl hikoyani bu avlod uçun töğridan-töğri qayta işlaşi kerak edi». «Rolling Stone» jurnalidan Piter Travers filmni körgaç, Beybi-bumerlar avlodiga murojaat qilib, qiliçbozlik xoreografiyasini qattiq tanqid qiliş kerak degan fikrga kelgan. «New York Times» gazetasidan Vinsent Kanbi syujet tuzilişi yetarliça muvozanatlanmagan deb hisobladi va Spilberg badiiy rahbarlikka haddan taşqari boğliq bölganini his qildi. The Washington Post gazetasidan Hal Hinson filmga ijobiy şarh bergan kam sonli tanqidçilardan biri böldi. Hinson bolalar, voyaga yetiş va begunohlikni yöqotiş kabi muhim mavzularni batafsil körib çiqdi. Ammo u Spilberg «mavzuli park dunyosiga haddan taşqari boğlanib qolgan» deb taʼkidladi.

«Oskar» mukofotiga 5 ta nominatsiya.