Film 1944-yilda, Ikkinçi jahon uruşi davrida Normandiyada röy beradi. Amerikalik askarlar plyajlarga tuşgan paytda Ryan oilasining uç akasi jangda halok böladi, törtinçi aka esa duşman orqasida qolib ketadi. Kapitan Jon Miller boşçiligidagi sakkiz kişilik otryadga oddiy askar Ryanni topiş va uni uyiga qaytariş vazifasi topşiriladi.
Filmni Stiven Spilberg suratga olgan, ssenariy muallifi — Robert Rodat. Boş rollarda Tom Hanks va Matt Damon. Film harbiy drama, jangovar boevik va drama janrlarini özida mujassam etgan, davomiyligi 169 daqiqa. Amblin Entertainment studiyasi tomonidan işlab çiqarilgan «Saving Private Ryan» 1998-yil 24-iyulda AQŞda prokatga çiqdi. Film jami 481,8 million dollar yiğdi va «Oskar», «Oltin globus» hamda BAFTA mukofotlarini qölga kiritdi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Tom Hanks, Matt Damon, Edward Burns
Steven Spielbergrejissyor
Tom Hanksaktyor
Matt Damonaktyor
Edward Burnsaktyor
Tom Sizemoreaktyor
Jeremy Daviesaktyor
Adam Goldbergaktyor
Barry Pepperaktyor
Giovanni Ribisiaktyor
John Williamskompozitor·Ensiklopediyadan
«Saving Private Ryan» (ingl. Saving Private Ryan) — 1998-yilda Stiven Spilberg suratga olgan, Robert Rodat ssenariysi asosidagi amerikalik epik harbiy film. Film voqealari 1944-yilda Fransiyaning Normandiya şahrida, Ikkinçi jahon uruşi davrida röy beradi. Filmda kapitan Jon Miller (Tom Hanks) boşçiligidagi askarlar guruhi haqida hikoya qilinadi. Uç akasi jangda halok bölgaç, ular oddiy askar Jeyms Fransis Rayanni (Matt Damon) topib, uni soğ-salomat uyiga qaytariş vazifasini oladi. Filmda şuningdek Edvard Bёrns, Tom Sayzmor, Barri Pepper, Jovanni Ribizi, Vin Dizel, Adam Goldberg va Jeremi Devis rol öynaydi.
Stiven E. Ambrouz kitoblari va bir oiladan bölgan bir neça askar haqidagi hikoyalar, masalan, jangda halok bölgan Niland akalari haqidagi voqealar ilhomlantirgan Rodat ssenariy yozdi, Paramount Pictures esa uni yakunlaş uçun unga buyurtma berdi. Loyiha Hanks va Spilbergning diqqatini tortdi, ularning oldingi muvaffaqiyatlari tufayli loyiha amalga oşirildi. Spilberg «Saving Private Ryan»ni imkони boriça haqiqiy qilmoqçi böldi va tadqiqotlar hamda faxriylar bilan suhbatlar asosida ssenariyni qayta yoziş uçun Frank Darabont va Skott Frenkni yolladi, ular titrlarda körsatilmadi. Asosiy aktyorlar askar tajribasini tuşuniş uçun bir haftalik öquv lagerida tayyorgarlikdan ötdi. Suratga oliş 1997-yilning iyun oyidan sentyabrgaça davom etdi, byudjet 65–70 million dollarni taşkil etdi va film deyarli butunlay Angliya va Irlandiyada tabiiy muhitda suratga olindi. Omaha-Biç plyajidagi boşlanğiç jang eng murakkab sahna böldi: tört haftalik suratga oliş 12 million dollarga tuşdi va unda 1500 ta ikkinçi darajali aktyor iştirok etdi.
Film yil eng muvaffaqiyatli filmlaridan biriga aylandi, jangning grafik tasviri uçun tanqidçilar eʼtirofiga sazovor böldi. Ikkinçi jahon uruşi faxriylari jang sahnalarini özlari körgan haqiqatning eng real tasviri deb atadi; baʼzilari esa travmatik xotiralari tufayli filmni tomoşa qila olmaganini aytdi. Film 481,8 million dollar yiğdi va 1998-yilning kassa böyiça ikkinçi filmi böldi hamda «Oltin globus», «Oskar», BAFTA va «Saturn» mukofotlari bilan köplab ğalabalarni qölga kiritdi.
Filmdagi jang sahnalarini suratga oliş usullari köplab keyingi harbiy filmlarga, jangovar filmlarga va superqahramonlar haqidagi filmlarga taʼsir körsatdi, köplab rejissyorlar «Saving Private Ryan»ni ilhom manbai sifatida tilga oldi. Film asrlar oxirida Ikkinçi jahon uruşiga bölgan qiziqişni qayta uyğotişga yordam bergan, uruş davrida bölib ötgan voqealarni aks ettiruvçi boşqa filmlar, telekörsatuvlar va video öyinlarga ilhom bergan deb hisoblanadi. 2014-yilda film AQŞ Kongress kutubxonasi tomonidan AQŞ Milliy film reestriga «madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega» deb topilib, saqlab qoliş uçun tanlandi.
3Syujet
Köp avlodli oilasi bilan birga keksa odam (Harrison Young) Fransiyaning Normandiya şahridagi Kolvil-syur-Mer…
Köp avlodli oilasi bilan birga keksa odam (Harrison Young) Fransiyaning Normandiya şahridagi Kolvil-syur-Mer şahrida joylaşgan amerikalik askarlar qabristoniga keladi. Xotiralar uni 1944-yilda Normandiyaga qöniş boşlangan uzoq ötmişga olib ketadi…
Amerikalik askarlar Omaha-Biçga qönganda dözaxga tuşib qoladi: nemis pulemyotçilari va minometçilari ularni baland qirğoqdan öqqa tutadi. Kapitan Jon Miller (Tom Hanks), 2-batalyon reyndjerlari roti komandiri, tirik qolganlarni yiğib, nemis mudofaa çiziğini yorib ötişga muvaffaq böladi.
Şu orada AQŞning Vaşington şahrida Harbiy vazirlik idorasidagi maşinkaçilardan biri bir kunda Ayova ştatidagi Rayan oilasi uçta xabarnoma olişini aniqlaydi: ikki aka Normandiyaga qöniş paytida bitta jangda, yana biri esa taxminan şu vaqtda Tinç okeanidagi janglarda halok bölgan. Onaning öğillari yöqotganidan kelgan oğriğini yengillaştiriş uçun general Jorj Marshall oxirgi tirik qolgan öğli — 101-havo-desant diviziyasining paraşyutçisi, duşman orqasiga tuşgan oddiy askar Jeyms Frensis Rayanni topib, uni vatanga qaytarişni buyuradi. Hozir paraşyutçilar duşman orqasida jang qilmoqda, köplari rejalaştirilgan qöniş zonasidan uzoqqa taşlangan, ular bilan aloqa uzilgan.
Rayanni topib, ştabga yetkaziş vazifasi aynan kapitan Jon Millerga topşiriladi. Kapitan öz roti askarlaridan otryad tuzadi, uning boşida Şimoliy Afrika va Italiyada birga jang qilgan tajribali serjant Maykl Xorvat (Tom Sayzmor) turadi. Otryadda fransuz va nemis tillarini biladigan heç kim yöq bölgani uçun Miller özi bilan jangda hali bir marta ham qatnaşmagan ştab kotibi kapral Timoti Apxem (Jeremi Devis) ni olib boradi. Apxem allaqaçon uyğunlaşgan askarlar guruhi bilan munosabat örnatişga harakat qiladi, ularning odatiy suhbatlari, hazillari va hatto janjallarini kuzatadi. Miller nafaqat komandir, balki guruhning haqiqiy yetakçisi hamdir: uning öziga işonçi, jasorati, insoniyligi va hazil tuyğusi yigitlarini qöllab-quvvatlaydi. Yigitlar esa komandirlari uruşdan oldin kim bölganini biliş uçun behuda urinib, bu borada hatto totalizator ham taşkil etişadi.
Rayanni qidirib kelgan birinçi şaharçada snayperning öqidan askar Adrian Kaparzo (Vin Dizel) halok böladi. Şaharda öralib qolgan desantçilar orasida Miller Rayan familiyali askarni topadi (Nathan Fillion), ammo u izlanayotgan odamning faqat ismdoşi bölib çiqadi.
Millerning otryadi 101-diviziya qömondon örinbosarining jasadi bilan birga parçalangan planerni topadi. Möjiza bilan tirik qolgan uçuvçi aytadiki, ştabdagilardan biriga planerning himoyasini pölat varaqlar bilan mustahkamlaş fikri kelgan. Natijada planer juda oğir bölib qolgan va toşdek yerga qulagan. Yaralangan va ölganlar orasida Rayan ham topilmaydi. Miller ötib ketayotgan kolonnadan askarlarni söraydi. Ular orasida Rayanning kontuziya olgan polkdoşi bor, u Rayanni va boşqa askarlarni biror ofitser Rammel şahriga, Merder daryosidagi strategik muhim köprikni qöriqlaş uçun olib ketganini körganini aytadi.
Şaharga boriş yölida Millerning guruhi aviatsiya zarbasidan vayron bölgan nemis radarini uçratadi, uning oldida 82-havo-desant diviziyasi desantçilarining jasadlari yotadi. Keyinroq şu yöldan ötadiganlar xavfga tuşmasligi uçun Miller otryadiga duşmanning pulemyot nuqtasini yöq qilişni buyuradi va hujumga şaxsan özi boşçilik qiladi. Pulemyot hisoblagiçi yöq qilinadi, ammo medik Irvin Ueyd (Jovanni Ribizi) oğir yarador bölib, bir neça daqiqadan keyin vafot etadi. Miller asir olingan nemisni özi va halok bölgan örtoqlari uçun qabr qazişga majbur qiladi. Nemis hayotini saqlab qoliş uçun behuda ingliz tilidagi iboralarni baqiradi: «Pароходик Вилли» («Willie steamboat»), «Men Amerikani sevaman» va hatto amerika madhiyasini kuylaşga urinadi. Keyin u: «Lаънати Гитлер!» deydi va nemis tilida medikning ölimida aybdor emasligini bildirişga harakat qiladi. Apxem uni himoya qiladi. Miller uruş qoidalariga rioya qilişga qaror qiladi va asirni öldirişni taqiqlaydi, uni qurolsizlantirib yölga jönatişni buyuradi, toki u birinçi uçragan ittifoq qöşinlariga taslim bölsin. Şaxsiy askar Richard Ryben (Edvard Bёrns) ğazablanadi va Millerning buyruqlarini bajarişdan boş tortib, ketmoqçi böladi. Serjant Xorvat Rybenga töpponça töğrilaydi. Janjal deyarli öq otişmasiga aylanganda, Miller kutilmaganda vaziyatni yumşatib, uruşdan oldin kim bölganiga qança tikilgani haqida söraydi. Keyin u uruşdan oldin maktab öqituvçisi bölganini va uruş uni juda özgartirib yuborganini tan oladi. Har bir öldirilgan odam bilan uyidan yanada uzoqlaşib borayotganini aytadi. U faqat buyruqni bajarib, Rayanni qaytarişni va vatanga qaytiş uçun içki maʼnaviy huquqqa ega bölişni istaydi. U Rybenni sud qilmaydi, hatto xohlasa, uning köçirilişiga yordam beradi. Ryben örtoqlarining Ueydning jasadini dafn etişini körib, qolişga qaror qiladi.
Millerning odamlari Rayanning ham ismi bölgan desantçilar bilan uçraşadi — ular zirhli transportyorni portlatgan edi. Rayan ularni Rammelga olib boradi, ammo aka-ukalarining ölimi haqida eşitgan bölsa-da, döstlarini xavf ostida qoldirişni istamagani uçun orqaga qaytişdan qatʼiyan boş tortadi:
Miller bunga qarşi turişga haqli emasligini his qiladi va Xorvatning taklifi bilan köprikni himoya qilişni taşkil etib, unga boşçilik qilişga qaror qiladi. Amerikalik askarlarning kiçik guruhi nemislarga qarşi pistirma quradi.
Bir neça soatdan keyin köprikka 2-SS tank diviziyasining bölinmasi yaqinlaşadi, uning tarkibida yarim yuzdan ortiq nemis piyoda askari, ikki Panzerkampfwagen VI «Tiger I» tanki, ikki Marder III öziyurar qurilmasi va ikki Sd.Kfz 251 zirhli transportyori bor edi. Jang davomida köprikning deyarli barça himoyaçilari halok böladi, ammo ular duşmanga katta talofat yetkazişga muvaffaq bölib, bitta «tiger»ni va deyarli barça yengil texnikani işdan çiqaradi. Tirik qolgan amerikalik askarlar köprikning narigi tomoniga çekinadi va uni portlatmoqçi böladi, ammo tank snaryadining bölagi portlatgiç simini uzib qöyadi va portlaş röy bermaydi. Qörqib ketgan Apxem boşpanadan turib, ertalab qöyib yuborgan nemis askari Rayanning bölinmasidan bir askarni orqasidan öqlab öldirganini va kapitan Millerni öq bilan yiqitganini köradi.
Butun otryaddan faqat Ryben, Apxem va Rayan tirik qoladi. Yaralangan Miller parçalangan mototsikl yoniga suyanib, sönggi kuçi bilan yaqinlaşayotgan nemis tankiga töpponçadan öq uzadi. Tösatdan tank portlaydi — unga yordamga kelgan P-51 Mustang samolyotidan raketa snaryadi tegadi. Köprik orqali amerikalik askarlar narigi tomonga intiladi. Apxem öq çuqurçasidan sakrab çiqib, nemislar guruhini töxtatadi, u yerda «pароходик Вилли» ham bor edi, ular ikkovi unga hayot bağişlagan edi. Nemis uni tanib, quvonib salomlaydi, ammo Apxem qatʼiy qaror qilib, uni öldiradi, qolgan asirlarni esa yölga jönatadi.
Jon Jarohatlangan kapitan tirik qolgan Rayanga piçirlaydi: «Jeyms, buni loyiq böl…» Ryben olib kelgan medik unga yordam bera olmaydi.
Maʼlum böladiki, filmning boşidagi keksa odam — bu Rayan bölib, u bolalari va nevaralari bilan özining najotkori — kapitan Millerning qabri ziyoratiga kelgan. Köz yoşini zörğa tutib, Rayan u oddiy amerikalik askar bölgani holda, uni qutqariş uçun kapitan va uning otryadi boşdan keçirgan barça qurbonlik va azob-uqubatlarni oqlaş uçun imkon qadar munosib hayot keçirişga harakat qilganini piçirlaydi.
4Yaratiliş tarixi
Barça yetakçi aktyorlar bir neça kun davomida majburiy harbiy maşğulotlardan ötdi. Faqat Matt Damon uçun…
Barça yetakçi aktyorlar bir neça kun davomida majburiy harbiy maşğulotlardan ötdi. Faqat Matt Damon uçun istisno qilindi: uning qahramoni familiyasi filmning nomida bölsa-da, unga ikkinçi darajali rol berilgan edi. Jismoniy yuklamalar köpligi maxsus grim işlatiş zaruratini yöqotdi, çunki aktyorlar grimsiz ham çarçagan körinardi.
Spilberg va Kaminski dastlab qora-oq film suratga olişni rejalaştirgan edi, bu operator-postanovçining «Şindlerning röyxati» filmidagi oldingi tajribasini hisobga olgan holda edi. Bu filmdagi tasvir ataylab natsistlar tarğiboti estetikasi ostida stilizatsiya qilingan edi. Şunga qaramay, keyinçalik «kumuşni uşlab turiş» texnologiyasi bilan rangli suratga olişga qaror qilindi, bu kinoplyonkaning rang töyinganligini taxminan 70 % ga kamaytirardi. Bundan taşqari, soyalarda tasvir tonini dozalangan qöşimça yoruğlantiriş texnologiyasi yordamida töğrilangan. Amerikaning ikkita yirik kabel kompaniyasi (DirecTV va Dish) filmni öz telekanallarida namoyiş etganda haqiqiy ranglarni qaytardi, çunki namoyişning dastlabki ikki kunidan keyin uşbu kanallarning qöllab-quvvatlaş markazlariga norozi tomoşabinlardan qönğiroqlar yoğilib, uzatilayotgan tasvirda rang gammasi yöqligidan şikoyat qilgan.
Davr ruhiga yanada çuqurroq kiriş uçun Kaminski baʼzi kameralarda 1940-yillardan qolgan, yoruğlik qaytarmaydigan qoplamali linzalardan foydalangan.
Qöniş sahnalarini yaratişda Spilberg va Kaminski haqiqiy voqeani suratga olgan yagona fotojurnalist Robert Kapa suratlariga tayanişgan.
5Prokat
Singapurda bu film ğayrioddiy 16 yoşdan NC-16 reytingini oldi. Bir tomondan, film juda şafqatsiz edi, bu PG…
Singapurda bu film ğayrioddiy 16 yoşdan NC-16 reytingini oldi. Bir tomondan, film juda şafqatsiz edi, bu PG reytingini olişni istisno qilardi, boşqa tomondan, filmda jinsiy mavzu yöq edi, şu sababli R reytingini ham oliş mumkin emas edi.
Film zöravonlik sahnalari juda köpligi sababli Hindiston tsenzorlari tomonidan prokatga ruxsat etilmadi. Şu munosabat bilan Spilbergdan filmning hind versiyasidan eng şafqatsiz lavhalarni olib taşlaş talab qilindi. Şunga qaramay, hind prokatçilarini hayratga solib, rejissyor bunday yöl tutişdan boş tortdi va Hindistonga umuman prokatdan voz keçişni taklif qildi. Vaziyatning jiddiyligini tuşungan Hindiston Boş vaziri Atal Vajpayi filmni özi körişga qaror qildi va körganidan larzaga tuşib, mamlakat ekranlariga asl versiyani çiqarişga qaror qildi.
6Keyingi eʼtirof
Amerika kinoiskusstvo…
Amerika kinoiskusstvo instituti:
AFI böyiça 100 yil içidagi eng syujetli 100 ta amerikalik film (2001): 45-örin
AFI böyiça 100 yil içidagi eng ilhomlantiruvçi 100 ta amerikalik film (2006): 10-örin
AFI böyiça 100 yil içidagi eng yaxşi 100 ta amerikalik film (yangilangan röyxat, 2007): 71-örin
Eng yaxşi 10 ta epik film (2008): 8-örin
Milliy film reestri (2014)
7Texnik maʼlumotlar
Filmning asl negativi 35 mm kinoplyonkaga Kodak EXR 5293 da, kaşetirlangan formatda, kadr tomonlari nisbati…
Filmning asl negativi 35 mm kinoplyonkaga Kodak EXR 5293 da, kaşetirlangan formatda, kadr tomonlari nisbati 1,85:1 bilan suratga olingan. Suratga oliş uçun Panavision sferik linzalari va şu işlab çiqaruvçining kinokamera apparatlari işlatilgan. Prokat filʼmkopiyalari xuddi şu formatda kontakt usulida çop etilgan. Filmning uzunligi — 3649 metr. Filʼmkopiyalarning birlaştirilgan fonogrammasida uçta raqamli yöl bölgan: SDDS, kinoplyonkadagi Dolby Digital va alohida kompakt-diskdagi DTS.
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Спасти рядового Райана» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.