Milk

= Yaratiliş tarixi =

Harvey Milk hayoti haqida film suratga oliş urinişlari "The Times of Harvey Milk" hujjatli filmiga Oskar mukofoti berilganidan keyin boşlandi. 1990-yillarning boşida turli ssenariylar körib çiqildi, ammo 2007 yilgaça barça loyihalar muvaffaqiyatsizlikka uçradi. "Milk" filmining asosiy qismi San-Fransiskoning Castro Street va boşqa köçalarida, şu jumladan Milkning sobiq dökoni Castro Camera atrofida suratga olingan.

Filmning AQŞ ekranlariga çiqişi Milk öldirilganidan 30 yil ötganiga bağişlangan. Premyeradan oldingi namoyiş 2008 yil 28 oktyabrda San-Fransisko tumani bölgan Kastro geylar qişloğida bölib ötdi, filmning qahramoni şu yerda yaşagan. Rossiya prokatiga film faqat 2009 yil aprel oyining oxirida, Uluğ Röza tugagandan söng çiqdi.

"Vedomosti" gazetasiga bergan intervyusida Gus Van Sant "Milk"ni "geylar haqida va geylar uçun film" deb ataş mumkin emasligini, bu köproq erkinlik haqidagi kartina ekanini aytgan:

Bu film ozçiliklar huquqlari haqida. Esingizda bölsin, Milk barça ezilgan odamlar uçun kuraşgan. Va u nafaqat geylar, balki yahudiy ham edi, boşqa köplab ozçiliklarning muammolarini öz boşidan keçirgan. Filmning tomoşabinlari faqat jinsiy ozçiliklar bilan çeklanmaydi. U blokbaster kabi katta emas, lekin "maxsus qiziqişlar" doirasidan ança kengroqdir.

= Syujet =

Film 1950 va 1960-yillarda gey-barlarga politsiya reydlari va taşrif buyuruvçilarni hibsga oliş arxiv kadrlari bilan boşlanadi. Şundan keyin Dianne Feinstein ning 1978 yil 27 noyabrdagi matbuot uçun bayonoti keladi, unda Harvey Milk va meri George Moscone öldirilgani aytiladi. Butun film davomida Milk öz vasiyatnomasini qotillikdan töqqiz kun oldin (1978 yil 18 noyabrda) yozib qöyayotgani körsatiladi. Şundan keyin voqea 1970 yilda, Milkning 40 yoshi arafasida va uning özidan ança yoş sevgilisi Scott Smith bilan birinçi uçraşuvi paytida, Nyu-Yorkka köçadi.

Hayotidan qoniqmagan va özgariş izlayotgan Milk va Smith umidlarini röyobga çiqariş uçun San-Fransiskoga köçib ötişga qaror qiladi. Ular Eureka vodiysining markazida, işçilar tumanida Castro Camera dökonini oçadi. Bu tuman asta-sekin geylar tumaniga, yaʼni hozirgi Castro nomi bilan maşhur hududga aylanmoqda. Bir vaqtlar irland-katolik bölgan tumanda duç kelgan qarşilikdan köngli qolgan Milk tadbirkor sifatidagi ötmişidan foydalanib, geylar faoli böladi va oxir-oqibat Cleve Jones ning ustoziga aylanadi. Dastlab Smith Milkning saylov kampaniyasi menejeri edi, ammo Milkning siyosatga sodiqligi uni ranjitadi va u Milkni tark etadi. Keyinçalik Milk yaxşi köngilli, lekin muvozanatsiz yoş yigit Jack Lira bilan tanişadi. Smith singari, Lira ham Milkning siyosiy faoliyatga bağişlanişiga çidolmaydi va oxir-oqibat özini osadi. Milk mahalliy geylar "istebleşmenti" bilan töqnaşadi, uning fikriça, bu istebleşment juda ehtiyotkor va xavf-xatarga moyil emas.

1973 va 1975 yillarda şahar nazoratçisi böliş uçun ikki muvaffaqiyatsiz siyosiy kampaniyadan, 1976 yilda esa Kaliforniya ştati Assambleyasi uçun uçinçi kampaniyadan söng, Milk nihoyat 1977 yilda, umumiy saylovlardan tumanlar böyiça saylovlarga ötilgandan keyin, 5-okrugdan San-Fransisko Nazorat kengaşida örin oladi. Uning ğalabasi uni Kaliforniyada yirik davlat lavozimiga saylangan birinçi oçiq geyga va butun AQŞdagi uçinçi gomoseksual siyosatçiga aylantiradi. Keyinçalik Milk hamkasbi, nazoratçi Dan White bilan tanişadi. White Vyetnam uruşi faxriysi, sobiq politsiya xodimi va öt öçiruvçi edi. White siyosiy va ijtimoiy jihatdan konservativ bölib, Milk bilan murakkab munosabatlarga ega va Milk White taklif qilgan loyihalarga qarşi çiqqanda, uning Milkka nisbatan noroziligi kuçayadi.

Milk va White murakkab ish munosabatlarini quradi. Milkni White ning birinçi farzandi suvga çömdiriş marosimiga taklif qilişadi va u qatnaşadi. White esa Milkdan öz okrugida ruhiy kasalxona oçilişining oldini olişda yordam berişni söraydi, ehtimol buning evaziga Milk taklif qilgan şaharning geylar huquqlari töğrisidagi umumşahar qarorini White qöllab-quvvatlaydi. Milk muammoli yoşlarga salbiy taʼsir körsatişi mumkinligi sababli Whiteʼni qöllab-quvvatlamaganda, White özini xiyonat qilingandek his qiladi va oxir-oqibat geylar huquqlari töğrisidagi qonunga qarşi ovoz beradigan yagona şaxsga aylanadi. Milk, şuningdek, 1978 yil noyabr oyida Kaliforniya ştatida ötkazilgan saylovlarda ilgari surilgan 6-taklifni rad etişga harakat qiladi. Orange okrugidan kelgan konservativ ştat senatori John Briggs tomonidan homiylik qilingan 6-taklif geylar va lesbiyanlarni (ularni qöllab-quvvatlaydiganlarning barçasini qöşgan holda) Kaliforniya davlat maktablarida işlaşni taqiqlaşga qaratilgan edi. Bu, şuningdek, Florida ştatining Dade okrugida Anita Bryant va uning "Bolalarimizni qutqaring" taşkiloti boşçiligidagi muvaffaqiyatli kampaniya bilan boşlangan va mahalliy geylar huquqlari töğrisidagi qarorni bekor qilişga qaratilgan keng milliy konservativ harakatning bir qismi edi.

1978 yil 7 noyabrda, 6-taklifga qarşi toliqmay olib borilgan kuraşdan söng, Milk va uning tarafdorlari taklifning mağlubiyatidan xursand bölişadi. Umidsizlikka tuşgan White maoşni oşirişni taklif qiladi, ammo katta qöllab-quvvatlaş olmaydi va taklif qöllab-quvvatlanganidan köp ötmay Kengaşni tark etadi. Keyinçalik u fikrini özgartiradi va öz lavozimiga qaytarilişini söraydi. Meri Moscone uning iltimosini Milk uçun lobbi qilganidan keyin rad etadi.

1978 yil 27 noyabr kuni ertalab White şahar hokimiyati binosiga podval derazasidan kirib, qurolni metall detektorlardan yaşirадi. U Moscone bilan yana bir uçraşuvni söraydi va Moscone uning avvalgi lavozimiga tayinlaniş iltimosini rad etadi. Ğazablangan White Moscone ni uning kabinetida otib öldiradi, söngra Milk bilan uçraşuvga boradi va uni ijro uslubidagi öq bilan öldiradi. Film Milk White ning yaşirin geyligini taxmin qilgan deb körsatadi.

Filmning sönggi sahnasi şahar köçalarida Milk va Moscone xotirasiga bağişlangan, ming nafarlab odamlar iştirok etgan şam yoqiş marosimidir. Şundan keyin filmda körsatilgan haqiqiy odamlarning fotosuratlari va ularning hayoti haqida qisqaça maʼlumotlar keltiriladi.

= Şarhlar =

Premyeradan oldinroq "Milk" matbuotda juda xayrixoh şarhlar oldi. Baʼzi tanqidçilar premyera Barak Obama kabi ozçilik vakili AQŞ prezidenti etib saylanganidan söng bölgani ramziyligini taʼkidlaşdi va Pennni "Oskar" uçun asosiy nomzodlardan biri deb ataşdi. Obröli tanqidçi Roger Ebert filmga eng yuqori mumkin bölgan bahoni berdi. Andrey Plaxov filmni "plakatning qöpol tili bilan bajarilgan" deb hisobladi, ammo Sean Penn rolini aktyorning butun karyerasidagi eng yaxşi rol deb topdi, çunki u sentimentallikdan qörqmasdan "içki gözallikning taşqi gözallikdan ustunligini" namoyiş etgan.

= Tan oliniş =

Kartina "Golden Globe", BAFTA va Amerika kino akademiyasining 8 ta mukofotiga nomzod böldi, jumladan "Oskar" mukofotiga eng yaxşi film nominatsiyasiga. U "Oskar" mukofotlarining eng yaxşi erkak roli (Sean Penn) va eng yaxşi original ssenariy (Dustin Lance Black) nominatsiyalarida ğolib böldi.

= Kassa =

Filmning byudjeti 20 million dollar bölgan. Çeklangan prokatda 2008 yil 26 noyabrdan, keng prokatda esa 2009 yil 30 yanvardan 16 apreligaça namoyiş etildi. Çeklangan prokatning birinçi dam oliş kunlarida film 1 453 844 dollar yiğdi (36 kinoteatrda, 10-örin), keng prokatning birinçi dam oliş kunlarida esa 1 481 155 dollar (882 kinoteatrda, 18-örin). Film bir vaqtning özida eng köp, 882 kinoteatrda namoyiş etildi. Prokat davomida u dunyo böyiça 54 586 584 dollar yiğdi (yil yakunida 87-örin), şundan 31 841 299 dollari AQŞda (yil yakunida 89-örin) va 22 745 285 dollari dunyoning qolgan qismida. MDH mamlakatlarida film 2009 yil 23 apreldan 7 iyulgaça namoyiş etilib, 336 134 dollar yiğdi.