Pawn Sacrifice

1972-yil. Bobbi Fisher paranoya xurujida mehmonxonadagi xonasini buzib taşlaydi, u özini KGB kuzatayotgan deb öylaydi.

1951-yil. Bruklin. Fişerning onasi, Şveytsariyadan kelgan yahudiy muhojir ayol, 8 yoşli Bobbiga FQB uni AQŞdagi kommunistlarni qöllagani uçun kuzatayotganini tuşuntiradi. U Bobbiga FQB savol bersa, nima deyişni örgatadi.

Bobbi şaxmatga berilib ketadi. Şaxmat unga aylanib qolişidan xavotirlanişga qaramay, ona uni kattalar şaxmat klubiga olib boradi. Klub raisi bolani zörğa yengadi va uni öquvçiligiga qabul qiladi. Rus tilini örgangaç, Bobbi kutubxonaga sovet şaxmat jurnallari uçun boradi va u yerda Spasskiyning suratini köradi. Fisher musobaqalarda qatnaşadi va tez orada dunyodagi eng yoş grossmeyster böladi.

Bobbi tez-tez janjal çiqaradi. Bolgariyaning Varna şahridagi şaxmat olimpiadasida u sovet grossmeyster­larini pullik öyinlarda va Xalqaro şaxmat federatsiyasi bilan til biriktirişda ayblaydi. Bu tizim sovet bölmagan öyinçiga jahon çempionligini qölga kiritiş imkonini bermaydi, deya tirada aytgaç, Bobbi turnirni tark etadi va şaxmatni taşlab ketadi.

Fisher AQŞga qaytgaç, advokat Pol Marshall unga öz vakili bölişni taklif qiladi, bu işni ijtimoiy asosda bajaradi. Fisher şaxmatga qaytadi va yordamçi sifatida katolik ruhoniysi, ota Uilyam Lombardini tanlaydi. U yoş çempionlar örtasidagi sobiq jahon çempioni bölgan va bir paytlar jahon çempioni Spasskiyni yenggan edi. Lombardi Bobbining «yulduzlik kasalligi» va haddan taşqari talablarini jilovlaşga harakat qiladi.

Vaqt ötişi bilan Bobbi şaxmat olimpining çöqqisiga yaqinlaşadi va Amerika jamoatçiligi uçun qahramonga aylanadi. Sovuq uruş avjida SSSRning şaxmatdagi ustunligi kommunistik tizimning Amerika demokratiyasidan ustunligini isbotlaş uçun taşviqot maqsadida işlatiladi. AQŞ prezidenti Richard Nikson va davlat kotibi Genri Kissinjer Bobbining yutuqlarini diqqat bilan kuzatib boradi va uni qöllab-quvvatlaydi.

Lombardi Marşallga, şaxmatga haddan taşqari beriliş köplab buyuk öyinçilarning ruhiyatini buzganini aytadi.

Santa-Monikadagi turnirda Bobbi jahon çempioni Boris Spasskiyga yutqazadi. Ertasi kuni ertalab ğazablangan Bobbi plyajda Spasskiy bilan janjallaşadi.

Keskin vaziyat Bobbini paranoya va psixozga olib boradi. Marshall bilan uçraşganda, Bobbining xavotirdagi singlisi Joan akasining kommunistlar uni yöq qiliş uçun xalqaro yahudiylik bilan til biriktirayotgani haqidagi xatlarini keltiradi. Joan Bobbining özi yahudiy bölişiga qaramay, bunga işonişini tuşuntiradi va Marşalldan Bobbini psixiatrlarga körsatişni iltimos qiladi. Marshall uning xavotirlarini eʼtiborsiz qoldiradi, lekin Bobbining ahvoli yomonlaşgaç, Lombardiga Bobbiga davolaniş kerakligini aytadi. Lombardi buni rad etadi.

Dunyo böylab reportyorlar va muxlislar 1972-yilgi Fisher va Spasskiy örtasidagi tarixiy jahon çempionligi matçiga guvoh böliş uçun Islandiyaning Reykyavik şahriga yiğiladi. Bobbi birinçi partiyani yutqazadi va ikkinçi partiyaga çiqmaydi, şu sababli unga mağlubiyat hisoblanadi. Zaldagi şovqin, aylanuvçi kameralar va şaxmat taxtasining ötkir tovuşi Fişerni qattiq çalğitadi. U öyinni alohida xonaga köçirişni talab qiladi, bu esa uni match taşkilotçilari bilan ziddiyatga olib keladi. Spasskiy esa bellaşmasdan unvonini saqlab qoliş ehtimolidan ğazablanib, amerikalikni «hatto hojatxonada» ham yengişini aytadi va agar Bobbi ğalaba qozonsa, öz atrofidagilarni uni Islandiyadan soğ-salomat çiqarib yuborişni talab qiladi.

Bobbi uçinçi partiyani nostandart taktika bilan yutadi. Törtinçi partiya durang bilan tugaydi. Beşinçi partiyani Bobbi yutadi. Spasskiyda paranoya alomatlari paydo böla boşlaydi. Ekspertlar keyingi öyin turnir natijasini belgilaydi, deb taxmin qilişadi. Oltinçi öyinda Bobbi ilgari heç qaçon öynamagan debyutni qöllaydi va hammani hayratga soladi. Fişerning matçning sönggi partiyasidagi ilhomlangan öyini Spasskiyni lol qoldiradi: u Bobbining ğalabasini olqişlaydi va jahon çempionligi unvonini topşiradi. Bobbi şodlanayotgan olomonga eʼtibor bermay, maşinaga ötiradi va çöntak şaxmatida donalarni suradi. Ovoz fonda Bobbi matçda ğalaba qozonganini va uning Spasskiy bilan oltinçi partiyasi hanuzgaça bugungaça öynalgan eng buyuk şaxmat partiyasi hisoblanişini aytadi. Biroq keyinçalik uning ruhiy muammolari kuçayadi, u unvonidan mahrum etiladi va 2008-yilda AQŞning jinoiy taʼqibidan Islandiyada yaşirinib, vafot etadi.