Spotlight

«Spotlight» (ingl. Spotlight): 2015-yilgi amerikalik biografik drama, rejissyor Tom Makkartining beşinçi töliqmetrajli filmi. Ssenariysini Makkarti va Josh Singer yozgan.

Film The Boston Globe naşrining eng qadimgi va doimiy faoliyat yuritadigan tergov bölimi — Spotlight jamoasining jurnalistik tergovi haqida hikoya qiladi. 2000-yillar boşida bu rubrika mualliflari Bostondagi Rim-katolik arxiyeparxiyasi köplab ruhoniylarining bolalarga nisbatan jinsiy zöravonligini uzoq yillar davomida tizimli ravişda yaşirganini foş qilişga muvaffaq böldi. Jurnalistlarning batafsil tergovi şuni körsatdiki, voyaga yetmaganlarga nisbatan bunday zöravonlik nafaqat Bostonda, balki butun mamlakat böylab keng tarqalgan edi.

Syujet asl bölsa-da, u umumiy jihatdan Spotlight jamoasining hikoyalar seriyasiga asoslangan. Bu hikoyalar 2003-yilda Globe naşriga jamoat xizmati uçun Pulitser mukofotini olib keldi.

Filmda Mark Ruffalo, Michael Keaton, Rachel McAdams, John Slattery, Stanley Tucci, Brian dʼArcy James, Liev Sçreiber va Billy Crudup kabi aktyorlar iştirok etgan.

«Spotlight» filmi 2015-yilda 72-Venetsiya xalqaro kinofestivalining tanlov taşqarisidagi dasturida, Telluride kinofestivalida va Toronto xalqaro kinofestivalining maxsus taqdimotlari doirasida namoyiş etildi. Kartina 2015-yil 6-noyabrda Open Road Films yorloği ostida çiqarildi va jahon prokatida 98 million dollar yiğdi.

Asar tanqidçilar tomonidan ham keng baholandi: ular aktyorlar ijrosini, tarixiy aniqlikni va ssenariyni yuqori baholaşdi. Bundan taşqari, lenta gildiyalar va tanqidçilar assotsiatsiyalarining köplab mukofotlariga sazovor böldi hamda turli naşrlar tomonidan 2015-yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb tan olindi.

2016-yilgi 88-«Oskar» mukofoti marosimida «Spotlight» dramasi 6 ta nominatsiyada taqdim etildi. Natijada kartina eng yaxşi film va eng yaxşi original ssenariy uçun mukofot oldi. Bu lentani «Dunyodagi eng buyuk şou» (1952) filmidan keyin eng yaxşi film uçun mukofot bilan birga faqat bitta «Oskar»ni qölga kiritgan birinçi ğolib film qildi.

Film, şuningdek, AQŞ Kinoaktyorlar gildiyasining öyin kinosidagi eng yaxşi aktyorlar ansambli uçun mukofotini ham oldi.

Mark Ruffalo — Maykl Rezendes, «Spotlight» rubrikasi jurnalisti

Michael Keaton — Uolter «Robbi» Robinson, «Spotlight» rubrikasi muharriri

Rachel McAdams — Sasha Pfayffer, «Spotlight» rubrikasi jurnalisti

Brian dʼArcy James — Matt Kerrol, «Spotlight» rubrikasi jurnalisti

Jean Amoroso — Stiven Kurkjyan, «Spotlight» rubrikasi jurnalisti

Liev Sçreiber — Marti Baron, The Boston Globe boş muharriri

John Slattery — Ben Bredli-kiçik, The Washington Post boş muharriri

Stanley Tucci — Mitchell Garabedyan, advokat

Jamie Sheridan — Jim Sullivan

Billy Crudup — Erik Makliş, advokat

Maureen Keiller — Eylin Makneymara, The Boston Globe jurnalisti

Paul Guilfoyle — Piter Konli

Len Cariou — kardinal Bernard Lou, Boston arxiepiskopi

Neal Huff — Fil Saviano, «Ruhoniylar zöravonligi qurbonlari» huquqiy himoya guruhi rahbari

Michael Cyril Creighton — Jo Kroli

Laurie Heineman — Konstans Suini, sudya

Tim Progoş — Bill Kemeza, Boston kolleji direktori

Richard Jenkins — Richard Sayp (ovoz; titrlarda körsatilmagan), sobiq ruhoniy

Filmning ssenariysini Tom Makkarti va Josh Singer yozgan. Makkartidan u va uning hamkori tergov va yozuv işlarini qanday boşlaganlari söralganda, u şunday javob bergan:

«Men aytganimdek, men buni birinçi marta yozdim (filmga oldim)! Ehtimol, bu meni qörqitgan sabablardan biri edi. Lekin menimça, har qanday katta vazifada bölgani kabi, örganiş kerak bölgan materiallar miqdoridan dastlabki sarosima va hayratni yengganingizdan keyin, siz materialga kirişasiz va u bilan haqiqatan ham qiziqib, boğlanib qolasiz, biz bilan bölganidek. Ha, bu katta ish edi, lekin u qiziqarli edi! Tergovning nafaqat tafsilotlarini, balki uning topilmalarini ham tahlil qilib, hikoyamizning eng foydali jihati nima ekanligini aniqlaşga harakat qiliş juda qiziqarli edi. Menimça, unda [ssenariyda] ikkita miya bölişi juda foydali böldi, çunki biz bu haqda köp gaplaşa olardik. Şunday qilib, u [Josh Singer] xonada yolğiz ötirib, qaydlar yozmadi. Biz u bilan köp muloqot qildik. Bu aniq hamkorlik haqiqatan ham tergov deb hisoblanardi va qandaydir darajada bu jurnalistlarning şu tergovdagi hamkorligiga parallel körinardi. Şuning uçun, menimça, bizning hamkorligimizda şunday narsa bor edi, u bu dastlabki jarayonni qandaydir darajada qabul qilinadigan qilib qöydi».

Makkarti va Singer ssenariyni 2013-yil iyun oyida yozişgan. 2013-yilda u qora röyxatdagi ssenariylar qatoriga kiritilgan. Singer filmdagi maqsadlaridan biri jurnalistika kuçini taʼkidlaş ekanini aytgan, uning fikriça, bu kuç hozir susayib bormoqda. U tuşuntirdi: «Bu hikoya Katolik çerkovini foş etiş haqida emas. Biz odamlarning imonini sindiriş uçun biror missiyaga ega emasmiz. Aslida, Tom katolik oilasida tuğilgan. Maqsad hikoyani aniq aytib beriş, bugungi kunda deyarli yöqolib borayotgan yangiliklar bölimining kuçini körsatiş edi. Bu hikoya muhim! Jurnalistika muhim! Va hikoyada çuqurroq maʼno bor».

Asosiy suratga oliş 2014-yil 24-sentyabrda Massaçusets ştatining Boston şahrida boşlanib, oktyabr oyida Kanadaning Hamilton şahrida davom etdi. Suratga oliş şuningdek Fenway Park stadionida, The Boston Globe tahririyati ofisida (Dorçester, Boston şahrida joylaşgan), şuningdek Boston Public Library va Kanadaning Hamilton şahridagi McMaster Universityʼda ötkazildi. Filmning montajçisi Tom Makardl postprodakşn haqida şunday dedi: «Biz sakkiz oy davomida montaj qildik. Biz şunçaki film ustidagi işni çözmoqçi edik. Biz beş sahna va boşqa sahnalardagi bir neçta epizodlarni kesib taşladik, ularni yanada keskinroq qiliş uçun».

Film tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoes saytida kartina 381 ta şarh asosida 97 foiz reytingga ega, örtaça bahosi 10 balldan 8,8 ball.

Variety naşrining Justin Chang filmni «Boston Globe gazetasining pedofiliya janjallari va katolik çerkovi içidagi keyingi yaşirinlar haqidagi Pulitser mukofotiga sazovor bölgan tergovi haqida benihoya nazorat qilingan va qiziqarli darajada batafsil hisobot» deb atadi.

The Wall Street Journal naşrining Joe Morgenstern yozdi: «Bu hozirça yilning eng yaxşi filmi va haqiqiy voqealarga asoslangan deb daʼvo qiluvçi çeksiz inscenirovkalar orasida kam uçraydigan istisno». The Guardian naşrining Mark Kermode filmga 5 ballik şkala böyiça 4 ball qöydi va Ruffaloning öyinini maqtab yozdi: «Ruffalo sudlardagi bahslar bilan qatʼiyat bilan şuğullanib, guvohlik berişni xolisona tinglaganda eng yaxşi namoyon böladi. Aynan şu sahnalarda uning öyinining kuçi eng aniq körinadi va rolga kirişi eng töliq böladi».

«Spotlight» 1952-yilgi «Dunyodagi eng buyuk şou» filmining antirekordini takrorladi. U ham eng yaxşi film uçun «Oskar»ni olgan, şuningdek boşqa faqat bitta nominatsiyada ğalaba qozongan (öşa paytda bu öyin filmining eng yaxşi ssenariysi uçun mukofot edi).