Red Dragon

1980-yil. Baltimor filarmoniyasi kontsertida fleytaçi doimo notöğri ijro etadi, bu tomoşabinlardan biri — doktor Hannibal Lecterni jahlga soladi. U işonçli kengaş aʼzolari uçun keçki ovqat uyuştiradi. Mehmonlar yöqolgan fleytaçi haqida afsuslanadi va paştet qanday tayyorlanganini söraşadi. Doktor hazillaşib, agar bilib qolsalar, bu taomni yemasliklarini aytadi. Keçki ovqatdan keyin unga FQB agenti Will Graham keladi. U seriyali qotilliklarni tergov qilmoqda. Lecter taniqli psixiatr sifatida agentga bu tergovda maslahat beradi. Agent şifokor bilan öz taxminini ulaşişga şoşiladi: seriyali qotil odamxör bölib, öldirilganlarning tana aʼzolarini kesib olib, keyinçalik ularni pişiriş uçun işlatadi. Graham nega doktor bu haqda öylamaganini söraydi. Lecter esa işni ertasi kuni davom ettirişni taklif qilib, agentning kurtkasini oliş uçun çiqib ketadi. Graham kabinetdagi narsalarni közdan keçirarkan, doktorning izohlari bilan yozilgan fransuzça oşpazlik kitobiga duç keladi va egasining dahşatli qiyofasini taxmin qiladi. Şu paytda Lecter uni piçoq bilan urib yaralaydi. Agent özini himoya qilib, doktorga bir dasta öq bilan hujum qiladi, söngra unga öq uzib, qulatadi. Ikkalasi ham olgan yaralaridan huşini yöqotadi.

Lecter qamoqqa jönatiladi. Graham oğir jarohatdan keyin qiyinçilik bilan tiklanadi va byurodan ketadi. U xotini va öğli bilan Florida qirğoğida yaşaydi va qayiqlarni taʼmirlaş bilan şuğullanadi. Bir neça yil ötgaç, unga sobiq boşliği Jack Crawford keladi. U Grahamdan ikki oilaning qurboni bölgan yangi seriyali qotil-manyakning tergovida yordam berişni söraydi. Oila onalarini öldirişdan oldin qotil ularni zörlagan. Bir neça ikkilanişdan keyin Graham yordam berişga rozi böladi. Matbuot nomaʼlum jinoyatçiga «Tiş parisi» laqabini beradi.

Graham ish materiallari bilan tanişadi, oilalardan birining uyini közdan keçiradi va yangi izlarni topadi. Biroq u tergovni qaysi yönalişda davom ettirişni bilmaydi. Şunda Crawford unga Hannibal Lecterdan yordam söraşni maslahat beradi. Agent manyak saqlanayotgan maxsus psixiatriya kasalxonasiga boradi. Hannibal yordam berişga rozi böladi, lekin agent bilan psixologik öyin öynaydi. Lecterning maslahati bilan Graham jabrlanuvçilar uyiga qaytadi va u yerda studiyada tayyorlangan havaskor videokassetani topadi. U şuningdek, qotil ikkinçi oila uyi yonida qoldirgan belgini ham aniqlaydi — mahjong öyinidagi «Qizil ajdar» ierogliflari (vertikal çizilgan törtburçak şaklidagi iyeroglif aslida «örta», «markaz» degan maʼnoni bildiradi).

Şu bilan birga, film seriyali qotil Francis Dolarhyde hayotini ham hikoya qiladi. Francis bir vaqtlar juda boy va taʼsirçan oilaning yolğiz va çekinçoq avlodi. U eskirgan, lekin hali ham uluğvor oilaviy qasrda yolğiz yaşaydi. Bolaligida u buvisidan ruhiy va jismoniy zöravonlik körgan. Bosim va jismoniy nuqson (Francis lab yoriği bilan tuğilgan) patologiyaning rivojlanişiga yordam bergan. Francis havaskor videolarni montaj qiladigan kinokompaniyada işlaydi. Aynan işda u kelajakdagi qurbonlarining oilaviy videolariga kiriş imkoniga ega böladi: videolar orqali u oilani tanlaydi, şuningdek ularning uy tuzilişini bilib oladi, bu esa jinoyat sodir etişga imkon beradi. Işda u közi ojiz xodim Reba McClane bilan tanişadi.

Dolarhyde Lecterga xat yozadi, uni FQB tahlil qilişga harakat qiladi. Şu orada Lecter bilan Dolarhyde örtasida maxfiy yozişmalar boşlanadi, bu jarayonda Lecter «Tiş parisi»ga Grahamning manzilini aytib qöyadi. FQB Graham oilasini yaşirişga majbur böladi. Qasos sifatida FQB «Tattler» gazetasining muxbiri Loundsʼni jalb qiladi, u manyakning ğazabini uyğotişi kerak bölgan faktlarni gazetada eʼlon qilişi kerak edi. Biroq Dolarhyde Loundsʼni öğirlaydi va unga orqasidagi tatuirovkasini körsatadi — bu Uilyam Bleykning «Uluğ qizil ajdar va quyoş kiygan ayol» rasmi. Dolarhyde Loundsʼga diktofonga murojaat yozdirib, söng uni öldiradi. Lentada Lounds Uluğ Ajdarning özgarişini köriş baxtiga muyassar bölganini aytadi.

Graham Lecterning oldiga boradi va u bilan kelişmoqçi böladi, lekin unçalik muvaffaqiyatga erişmaydi. Şu orada Dolarhyde bilan Reba örtasida nimadir öxşaş munosabat boşlanadi. Romantik keçqurundan söng, Dolarhyde Rebaning közi ojizligidan foydalanib, kelajakdagi qurbonlarining videolarini köradi va hayajonlanadi. Tomoşa paytida qiz uni öziga jalb qiladi, lekin Dolarhydeʼning hayajonining haqiqiy sababini bilmaydi.

Ertasi kuni Dolarhyde Bruklin muzeyiga boradi, u yerda Bleykning asl rasmi saqlanadi. Dolarhyde rasmni yeydi va qoçib ketadi.

Şu orada Graham ikkala halok bölgan oilaning uylarida oilaviy havaskor yozuvlar bilan videokassetalarni payqaydi. Lentani tahlil qilib, u qotilning videoyozuv tahrir qilingan studiyada işlaşini tuşunadi. Dolarhyde ham FQB uning izini topganini anglaydi. Manyak Rebaning tanişini öldiradi va qizni öğirlaydi, lekin unga nisbatan his-tuyğular paydo bölgani uçun uni öldirişga jurʼat etolmaydi. Francis öz uyini yoqadi va boş qismiga ov miltiğidan öq uzib öz joniga qasd qilişga öxşatadi. Qiz uydan çiqib ketişga muvaffaq böladi. Kuyganlar orasidan politsiya boşi çaqqon bölgan odam qoldiqlarini topadi. Reba «öz joniga qasd qiliş»ning guvohi bölgani uçun dastlab qoldiqlarni Dolarhyde deb hisoblaşadi. Bundan taşqari, politsiya seyfdan manyakning kundaligini topadi — «Uluğ Ajdar sari». Kundalik mazmuni bilan tanişgan Graham Dolarhydeʼning bolaligida olgan ruhiy jarohatlari, uni yomon muomala qilinişi natijasida hosil bölgani haqida bilib oladi.

Kroufordga xabar keladiki, uydan topilgan qoldiqlar Dolarhydega tegişli emas. Şu paytda manyak Grahamning oilasini topadi va uning öğlini garovga oladi. Uill Dolarhydeʼning bolaligidagi jarohatidan foydalanib, uni ruhan bosadi, şundan söng ular örtasida kuraş boşlanib, otişmaga aylanadi. Ikkalasi ham oğir yaralanadi. Uillning xotini manyakni tugatadi.

Graham omon qoladi va tuzalgaç, oilaviy hayotiga qaytadi. Lecter Grahamga öziga xos, deyarli döstona ohangda xat yozadi. Xatda doktor jamiyat tuzumidan va özining hozirgi ahvolidan şikoyat qiladi, u yoki uni öldiriş, yoki qobiliyatlaridan foydali maqsadda foydalaniş oqilonaroq bölardi, deb yozadi. Sönggi sahnada Baltimordagi psixiatriya kasalxonasining boş şifokori doktor Çilton Lecterga FQBdan ayol taşrif buyurganini aytadi.

2002 — Sitjesdagi Katalon kinofestivalining eng yaxşi film uçun nominatsiyasi (Brett Ratner)

2003 — «Saturn» mukofotiga uçta nominatsiya: şiddatli sarguzaşt/triller janridagi eng yaxşi film, eng yaxşi yordamçi erkak roli (Ralph Fiennes), eng yaxşi yordamçi ayol roli (Emily Watson)

Rotten Tomatoes agregator saytida film 191 ta şarh asosida 69 % reytingga ega, örtaça ball 10 balldan 6,4. Saytning tanqidiy konsensusi şunday: «Malakali tarzda suratga olingan, lekin juda taniş körinadi». Metacritic saytida 36 ta şarh asosida film 100 balldan 60 ball oldi, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar» maqomiga mos keladi.

Chicago Sun-Times gazetasidan Roger Ebert filmga 4 balldan 3,5 ball qöydi, Brett Ratnerning rejissyorligi va kartina atmosferasini yuqori baholadi. U şunday yozdi: «Hayratlanarlisi, Ratner işonçli va uslubli ish qildi: Lecterning qiyin vaziyatdagi kulgili hazilini töğri baholadi, «Tiş parisi» (Ralph Fiennes) timsolida yangi yovuz personaj yaratdi va Nortonning sokin, keskin mahoratidan foydalanib, eski qörquvlari yangilariga aylanadigan qahramon yaratdi. Şuningdek, «unga bu ötmaydi» ruhidagi hazil ham bor — sensatsion matbuotning qiziquvçan muxbiri (Philip Seymour Hoffman) obrazida».