Robotlar

Aqlli robotlar yaşaydigan dunyoda iqtidorli yoş ixtiroçi Rodni Nerjaveykin yaşaydi. U bolaligidan dono tadbirkor, yangi isteʼdodlarni qöllab-quvvatlaydigan Bigveldga siğinib ulğaygan. Rodni otasiga işda yordam beriş uçun kiçkina, ham aqlli, uçuvçi qurilma işlab çiqadi, lekin u hayajonlanib işdan çiqadi va atrofda tartibsizlik keltirib çiqaradi. Natijada Rodnining otasi qarzga botib qoladi. Pul topib, unga haqiqatan yordam berişni xohlagan Rodni bu qurilmani «Bigveld Industries» kompaniyasiga taklif qiliş umidida katta şaharga borişga qaror qiladi. Uni kompaniyaning hozirgi rahbari Porşen haydab yuboradi. Bigveld yöqligida Porşen ehtiyot qismlar işlab çiqarişni töxtatib, qimmat takomillaştirişlarga ötgan va şu tariqa ularni tölay olmaydigan yoki xohlamaydigan robotlarni «aldagan». Porşenning onasi, madam Kerogaz, çiqindi-xomaşyo qayta işlaş zavodini boşqaradi. Bu joyga metall qoldiqlari (baʼzan eskirgan robotlar ham) olib kelinib, takomillaştiriş uçun quyma qilib eritiladi.

Rodni eski robot Tormozning böynini tuzatib, unga döst böladi. Yangi tanişi uni xuddi özi kabi «eskilar» töplangan boşpanaga olib boradi. Rodnining mahorati haqidagi miş-mişlar yoruğlik tezligida tarqaladi va u köp kambağal robotlarni tuzatgaç, mahalliy qahramonga aylanadi. Şunga qaramay, oxir-oqibat döstlar ehtiyot qismlar yetişmasligi tufayli talabni qondira olmaydi. Bigveldning yordamiga umid boğlab, Rodni va Tormoz uning xayriya balida qatnaşadi, ammo u yerda Porşen Bigveld kelmasligini eʼlon qiladi. Ğazablangan Rodni Porşenni oçiq foş qiladi, Porşen esa xavfsizlik xizmatiga uni yöq qilişni buyuradi. Rodnini Porşenning rejalariga qarşi çiqadigan, kompaniyada işlaydigan Klyopka ismli qiz qutqaradi. Tormoz esa balda Loretta Şesterenka ismli sevimli qiz bilan tanişadi va keç tugagaç, uni uyigaça kuzatib qöyadi. Qaytayotganda uni metall yiğiş uçun möljallangan transport — Uborşik tutib, çiqindixonaga olib boradi. U yerda u madam Kerogaz va Porşenning eskirgan modellarni butun şahar böylab yöq qiliş rejasini eşitib qoladi.

Şu orada Rodni va Klyopka Bigveldning uyiga boradi, nihoyat uni topib, kompaniyada nima bölayotganini aytib berişadi. Bigveld Porşenning oçközligi va tadbirkorlik sezgisi uning tamoyillaridan ustun kelganini tuşuntirib, ularni ketişga buyuradi. Ruhi tuşgan Rodni ota-onasiga qönğiroq qilib, qaytmoqçi böladi, lekin şaxsiy tajribasiga tayangan otasi unga oxirigaça orzulari uçun kuraşişni tayinlaydi, aks holda umrining oxirigaça bundan puşaymon bölib yaşaşini aytadi. Tormoz çiqindixonadan qoçib qaytadi va şaytoniy fitna haqida boşpanadagi barça döstlariga, jumladan Rodni va Klyopkaga, aytib beradi. Ularga Bigveld ham qöşiladi, u Rodni uçun özining va ğoyalarining qançalik muhimligini anglab yetadi.

Öz kompaniyasida Bigveld Porşenni işdan böşatadi, ammo Porşen uni telefon göşagi bilan urib, huşidan ketkazadi. Rodni, uning ixtirosi va Klyopka Bigveldni qutqarib, qöriqçilar taʼqibidan qoçib qutulişadi. Şunday böladiki, Bigveld madam Kerogazning çiqindi yoqiş zavodiga tuşib qoladi. Rodni döstlari va bir paytlar u tuzatgan eskirgan modellardan iborat olomon bilan Uborşiklar armiyasiga qarşi jang qiladi. Oxir-oqibat madam Kerogaz halok böladi, Porşen esa maʼlum maʼnoda öyindan çetlatiladi. «Bigveld Industries» nazoratini yana öz qöliga olgan Bigveld har bir robot uçun ehtiyot qismlar berişni vaʼda qiladi.

Keyinroq Bigveld Rodnining şahrida ommaviy marosim ötkazib, uni özining yangi örinbosari va ehtimoliy vorisi etib tayinlaydi. Rodni otasiga yangi ehtiyot qismlar beradi va unga musiqa asbobida çaliş orzusini amalga oşirişga yordam beradi. Otasi dastlab hammasini darhol uddalay olmasa-da, tez orada işonç bilan çala boşlaydi va maydonda yiğilgan barça odamlar raqsga tuşadi.