Scream 2

«Scream 2» — 1997-yilda suratga olingan amerikalik sleşer bölib, rejissyor Wes Craven tomonidan Kevin Williamson ssenariysi asosida yaratilgan. Boş rollarda David Arquette, Neve Campbell, Courteney Cox, Sarah Michelle Gellar, Jamie Kennedy, Laurie Metcalf, Jerry ÖConnell, Jada Pinkett Smith va Liev Sçreiber ijro etgan.

Voqealar birinçi qismdagi Woodsboro voqealaridan ikki yil ötib sodir böladi. Birinçi filmning boş qahramoni, endi Windsor kollejining talabasi Sidney Prescott yana Ghostface niqobidagi qotil taʼqibiga tuşib qoladi. «Scream» filmining birinçi qismidagi voqealar asosida suratga olingan «Stab» filmining premyerasida yoş juftlik halok böladi. Kampusda sodir bölayotgan jinoyatlarni tekşiriş uçun Dewey Riley va jurnalist Gale Weathers yetib keladi.

Filmni suratga oliş birinçi qism prokatga çiqqanidan atigi yarim yil ötib boşlangan. Williamson dastlab bu hikoyani trilogiya sifatida öylagan, ammo töliq ssenariyni muallif birinçi «Scream» katta kassa yiğganidan söng, suratga oliş maydonçasida yozişni boşlagan. Suratga oliş jurnalistlar va muxlislarning kuçli eʼtibori tufayli şiddatli keçgan. Asosiy syujet burilişlarini sir saqlaş uçun studiya ikkita soxta ssenariy «oqizdi», lekin oradan maʼlum vaqt ötib, xuddi şu holat haqiqiy matn bilan ham takrorlandi. Birinçi filmdagi kabi, bu hikoya ham sleşer va komediya elementlarini birlaştiradi, dahşat filmlarini va janr klişelarini masxara qiladi. Mualliflar alohida eʼtiborni «sikvel» tuşunçasiga qaratgan.

«Scream 2» 1997-yil 12-dekabrda namoyiş etildi, bu birinçi qism çiqqanidan kamida bir yil ötmasdan sodir böldi. Filmning tijorat muvaffaqiyati Dimension Films studiyasiga franşizani işga tuşiriş imkonini berdi, unga «Scream 3», «Scream 4», «Scream» (2022), «Scream 6» (2023) va «Scream 7» (2026) filmlari ham kiradi.

$24 million byudjet bilan ikkinçi qismning umumiy kassa yiğimi $172 milliondan oşdi. Film tanqidçilar va tomoşabinlardan ijobiy baho oldi hamda uç marta «Saturn» mukofotiga nomzod böldi. Film qöşiqlari albomi «oltin» maqomini oldi va Billboard 200 röyxatida 50-örinni egalladi.

Birinçi filmning ssenariysini sotgaç, Kevin Williamson davomlar uçun ikki filmlik şartnoma imzoladi — davomlar konsepsiyasini beş sahifada taqdim etdi: u xaridorlarni filmning özi emas, balki potentsial franşizani sotayotganini körsatib qiziqtirmoqçi edi. Birinçi filmning muvaffaqiyatli test-körsatuvlaridan söng, ularda Miramax studiyasi rahbariyati iştirok etganidan keyin, Wes Cravenga ham ikki davom uçun şartnoma taklif qilindi. Har holda, davomlar haqida studiyada birinçi qismni suratga oliş boşlanganidan beri gapirilgan edi. Dimension Films loyihani 1997-yil yanvarda işlab çiqişni boşladi — «Scream» birinçi oyida $50 million yiğganidan söng, va işlab çiqariş 1997-yil martida boşlandi, byudjet birinçi kartinadagidan deyarli ikki barobar köp edi — $15 millliondan $24 millionga oşdi. Williamsonning boşida darhol bir hikoya bor edi: endi Windsor kollejining talabasi bölgan Sidney Prescottni Ghostface laqabli taqlidçi qotil taʼqib qiladi.

«Scream 2» işlab çiqariş boşlanganda, Williamson «I Know What You Did Last Summer» filmini suratga olişni yakunlagan, «The Faculty» ssenariysini «silliqlaş» bilan band edi va özining rejissyorlik debyuti «Killing Mrs. Tingle» filmiga tayyorlanardi — bundan taşqari, u «Dawsonʼs Creek» serialining birinçi mavsumini yakunlayotgan edi. Williamson ssenariyni hali Şimoliy Karolinada turganida yozişni boşlagan, u yerda serial suratga olinardi. 1997-yil martiga kelib — studiya suratga olişning boşlanişiga yaqinlaşib qolganda — ssenariyçida 42 sahifa matn tayyor edi, unda törtta qotil bor edi: Derek, Hallie, Cotton Weary va Billining onasi missis Loomis. Bundan taşqari, Williamson finalda yana Deweyni öldirmoqçi edi, Debbie Salt esa doim asosiy yovuz ayol bölib kelgan, bu «Friday the 13th» (1980) filmidagi Pamela Voorhees qahramoniga işora edi.

Suratga oliş davomida Neve Campbell va Jamie Kennedy öz qahramonlari (Sidney va Randy) örtasida romantik munosabat böladimi, degan savol tuğdirdi; Wes Craven bu masalani Williamsonga oşkor qildi — muallif boşidanoq bunday narsa bölmasligiga işonç hosil qilgan edi: «U buning bölmasligini biladi. Qiz ham bunday narsa bölmasligini biladi. Lekin ular orasida nimadir bor — Randy Sidneyga flirt qiladi, qiz esa unga bunga ruxsat beradi. Ularni birinçi filmdagi voqealar boğlab turadi; menimça, ular oila kabi».

«Scream 2»dagi film içidagi film — «Stab» (ingl. Stab) ğoyasi Williamsonga tegişli edi, lekin şunga öxşaş narsani Wes Craven «New Nightmare» filmida allaqaçon körsatgan edi; şu sababli ssenariyçi Cravenning bu ğoyani mukammal amalga oşirişiga işongan edi: «Men ekranda asl «Scream»ning boşlanğiç sahnasining kinoversiyasini körsatmoqçi edim, tomoşabinlar esa yangi qahramonlardan birining öldirilişini kuzatayotgan bölişsin. Menimça, Wes buni juda gözal qildi. «Stab»ni suratga olişi menga yoqdi va öyladimki, bu işlaydi. Bu aynan sahnada men xohlagan narsa edi, keyin esa bu butun film uçun asos böldi: «Stab» filmi çiqadi va taqlidçi qotilni tuğdiradi. Keyin Sidney yana diqqat markazida böladi va uning yagona xohişi — şunçaki ğoyib böliş. Bu qahramon uçun muhim içki ziddiyat bölib qoldi».

«Stab» meta-filmini qöşiş ğoyasi Williamsonning asl ssenariyga ilova qilingan dastlabki sinopsisini yoziş bosqiçida allaqaçon mavjud edi: «Kevin birinçi «Very Scary Movie» ssenariysini sotganida, u ikkinçi film film içidagi keng kölamli sahna bilan boşlanişini allaqaçon bilardi», — deb eslaydi Julie Plec, qöşimça qilib, öşa paytda uydirma filmning nomi hali öylab topilmagan bölişi mumkinligini aytdi.

Dastlab barça aktyorlarga faqat birinçi 40 sahifa matn berildi, qolganini ijroçilar suratga oliş sahnalaridan oldin olişdi; töliq ssenariy köpçilik ijodiy guruh aʼzolarida ham yöq edi; matn jigarrang sahifalarga bosilgan edi, şunda undan nusxa oliş mumkin bölmasdi — çunki nusxada deyarli heç narsani öqib bölmasdi. Williamsonning sözlariga köra, Wes Craven aktyorlarni prosluhka oldidan ssenariyni öqişga majbur qilgan: «Biz odamlar gapira boşlaşini bilardik. Hamma «Scream 2»da nima bölayotgani haqida juda qiziqardi». Şuningdek, har bir nusxa raqamlangan va butun sahifani egallagan katta «suv belgisi»ga ega edi — hatto aktyorlarning özlari uçun ham matnni öqiş qiyin edi. Suratga oliş boşlanişidan oldin anʼanaviy birgalikdagi öqiş (ingl. Table Read) ötkazildi, ammo u aktyorlar finalgaça yetib kelmasdan tugadi — aslida, qotillarning kim ekanini aniqlaydigan asosiy sahnaning ssenariysini faqat sahnada iştirok etgan aktyorlar oldi. Bundan taşqari, Craven kadrda personajlarning juft obrazlarini yaratişga harakat qilgan, tomoşabinlarda qotillar şaxsi haqida köproq şubha uyğotiş uçun, birinçi qismdagi kabi, ular birgalikda öldirişgan. Jamie Kennedy aytişiça, bir payt u Timothy Olyphantga nisbatan şubhalana boşlagan — çunki u suratga oliş maydonçasida tobora köproq vaqt ötkazardi.

Barça çoralarga qaramay, birinçi «siziş» kinoteatrdagi oçiliş sahnasi suratga olingaç yuz berdi — statistlar tomonidan olingan suratlar internetda paydo böldi. Asosiy syujet burilişlari va qotillarning şaxslari 1997-yil iyun oyida internetga tarqaldi — maydonçada statistlarning katta soni bor edi va maʼlumotning sizişini oldini olib bölmadi. Studiya qöriqçilar sonini oşirdi va asosiy suratga olişni yopiq xonalarda ötkazişga qaror qildi, ssenariyga kiriş huquqiga ega aktyorlar va ijodiy guruh aʼzolari esa maxfiylik şartnomasini imzoladilar. Bu ssenariyning internetga sizib çiqqan birinçi maʼlum holati edi. «Kevin Williamsondan 40 sahifa ssenariy oldik. Ular ajoyib edi. Lekin kun oxirida bizga ssenariy allaqaçon internetga çiqqanligi aytildi. Saytni oçamiz va mana — bizga öşa 40 sahifa qaraydi. Bu siziş ajoyib oçiliş sahnamizni buzdi va biz yangisini öylab topiş uçun ança ter tökişimizga töğri keldi», — deb eslaydi Wes Craven. Qanday bölmasin, assotsiativ prodyuser Nicholas Mastandrea sözlariga köra, matnning bir oddiy nusxasi bor edi, ehtimol, aynan öşa internetga sizib çiqqan — suratga oliş iştirokçilaridan heç kim matn muxlislar va jurnalistlar qöliga qanday tuşganini hozirça bilmaydi.

2017-yilgi intervyusida Williamson ssenariy öğirlaniş ehtimoliga qarşi «ssenariy eskizi» ekanini va uç xil yakun bölganini taʼkidladi:

2022-yilda «Scream 2»ning 25 yilligi munosabati bilan Entertainment Weekly portaliga bergan intervyusida Williamson voqea bir neça versiyaga ega ekanini aytdi: «Men buni şunday eslayman. […] Men ssenariy sizib çiqişini bilardim, çunki hamma bu haqda gapirardi, bizga doimo bosim ötkazişardi — «Scream 2»da nima böladi? Biz zamon ruhini uşladik va hamma «Scream 2» haqida bilişni xohlardi. Men ssenariy kelib-ketar, bir kun sizib çiqişini tuşundim — syujetni sir saqlab bölmasdi. Biz aktyorlarga oxirgi 75 sahifasiz ssenariy yubordik, imkon qadar harakat qildik, lekin bilardikki, u ommaga maʼlum böladi. Şunda mening jamoam soxta ssenariy yozdi — aniqroği, mening yordamçim yozdi — unda Dewey qotil edi va biz soxta ssenariyni ataylab «oqizdik»». Williamsonning taʼkidlaşiça, jami uçta ssenariy «oqizilgan» — ikki marta studiya ataylab qilgan, uçinçi marta suratga oliş maydonçasidan taşqariga haqiqiy matn çiqib ketgan: «Haqiqiy ssenariy soxtalarning taqdirini takrorlagan paytga kelib, heç kim unga unçalik işonmadi — hammaga baribir edi». Boşqa «soxta» versiyada qotillar Derek va Hallie bölgan, Sidney esa olgan yaralaridan halok bölgan.

Köplab muhim sahnalar suratga oliş maydonçasida bir neça marta qayta yozilgan — keyinçalik Williamson filmni işlab çiqarişni «kabus, butun yil bir xira doğ edi» deb atadi. «Men doim köproq vaqtim bölişini xohlardim. Hozir baʼzi narsalarga qarab turib, içimda qisqarib ketaman. Men yozgan har bir teleseriya epizodi bilan doimo yana bir hafta bölişini xohlardim. Ssenariyni qölimdan tortib olişingiz kerak, şundagina uni olasiz. Men şunçaki yozişda davom etmoqçiman» — «Scream 2» bilan ham şunday böldi; muallifning eʼtirof etişiça, davomning ssenariysi asl filmnikidek «unçalik tartibli» çiqmagan.

Julie Plecning sözlariga köra, film ustida işlaş davomida ijodiy guruhning barça aʼzolari ssenariy sizib çiqqandan keyin qayta yozilgan yangi finalni yoqtirmagan. «Final juda özgardi. Biz dialoglarni, motivlarni, barça nutqlarni özgartirdik. Esimda, Laurie Metcalf bilan teatrda ötirib, u öz sözlarini qanday aytişi kerakligini muhokama qilardik. Va Liev Sçreiberni eslayman — kutubxonadagi sahna! Unda uning muhim nutqi bor edi va u Sidneyni zinapoyada burçakka qisdi — bu epizod ham juda özgardi. Men bu sahnani 20 marta qayta yozgan bölsam kerak». Köpinça yangi matn faqat suratga oliş kunida tayyor bölardi, Craven esa nimanidir töğridan-töğri maydonçada qayta işlardi. Qotillarning şaxslari, şuningdek, syujetdagi Randy va Joelning roli özgartirildi. Bir intervyuda Craven suratga oliş allaqaçon juda qisqa muddatlarda bölganini, «Scream 2» relizi esa 12-dekabrda, «Scream» çiqqanidan bir yildan kamroq vaqt ötib bölişi kerakligini taʼkidladi. Şuningdek, suratga oliş bosqiçida davomning turli nomlari bor edi, jumladan «Scream Again» (Yana qiçqir), «Scream Louder» (Balandroq qiçqir) va «Scream: The Sequel» (Scream: davomi), studiya rahbariyati filmni şunçaki «Scream 2» deb nomlaşga qaror qilgunça.

Ssenariyçining sözlariga köra, suratga oliş davomida studiya Cotton Wearyni yovuz qahramon qilmoqçi bölgan, ammo Kevin Williamson va aktyor Liev Sçreiber bu obrazni boşqaça qabul qilgan: «Men şunday finalni xohlardim, unda Sidney Cottonga qarşi çiqadi va unga qahramon böliş imkonini beradi. Bu Sidney uçun juda qahramonona edi — u uçun töğri, uning uçun yaxşi. Öylaymanki, maʼlum bir paytda studiyada turli muhokamalar böldi, lekin ular Cottonni tomoşabinlarga yanada yovuzroq körsatmoqçi edi, u qotildek körinsin yoki haqiqatan ham qotil bölsin… Lekin men qatʼiy edim: «Buni boşqaça köring — ssenariyda u qanday tasvirlangan bölsa, şu allaqaçon bizni uning potentsial yovuz odam ekanligini öylaşga undaydi». Uning monologi doim qayta yozilardi va bir payt Liev öz pozitsiyasini bildirdi: «Mana, qahramon nima deyişi kerak». Va u mutlaqo haq edi», — deb eslaydi Williamson.

Neve Campbell sikvel suratga oliş boşlanişidan ança oldin Sidney rolini qaytariş taklifini oldi — uning qahramoni birinçi qism finalida omon qolişi kafolatlangan yagona personaj edi. Davomni işga tuşirgaç, «Dimension Films» studiyasi boşqa «omon qolganlarni» ham öz rollariga qaytişga taklif qildi: David Arquette (sobiq politsiyaçi Dewey Riley), Courteney Cox (jurnalist Gale Weathers) va Jamie Kennedy (maktab öquvçisi Randy Meeks).

Davom konsepsiyasini öqib çiqqan studiya vakillari Williamsondan Cotton Weary (Liev Sçreiber ijro etgan, Maureen Prescott qotilligida notöğri ayblangan personaj) davomda paydo böladimi, deb söradi; ssenariyçidan ijobiy javob olgaç, Sçreiberga 2 ta film uçun şartnoma taklif qilindi — garçi birinçi qismda aktyor bir kunda suratga olingan kiçik epizodda körinsa ham, Sçreiber katta haq oldi.

Roger Jackson Ghostface ovozini yana bir marta ijro etdi. Birinçi qismdagi kabi, Jackson aktyorlar bilan doim maydonçada işlagan, lekin ular oldida heç qaçon jonli körinmagan, telefon orqali qotil ovozida gapirgan.

Birinçi qismdagi kabi, davom uçun studiya yoş aktyorlarni, asosan televidenie yulduzlarini qidirdi — işlab çiqaruvçilarning sözlariga köra, birinçi filmga aktyorlarni jalb qiliş qiyinroq edi, çunki heç kim uning muvaffaqiyatiga işonmasdi, garçi Drew Barrymorening iştiroki köplab jiddiy aktyorlarni taklifni körib çiqişga majbur qilgan edi. Birinçi qism muvaffaqiyatidan keyin köplab yoş aktyor va aktrisalarning agentlari mijozlari uçun heç bölmaganda «Scream 2»da epizodik rollarni olişga harakat qilişdi. Dastlabki bosqiçda loyihaga Alicia Silverstone va Liv Tyler jalb qilingan edi — ular oçiliş sahnasida paydo bölişi mumkin edi, Erik Mabius, Natasha Gregson Wagner va Paula Marshall esa turli rollar uçun prosluhkadan ötdi.

Elise Neal Sidneyning eng yaxşi dösti va xonadoşi Hallie McDaniel obrazini ijro etdi. Jerry ÖConnell Sidneyga oşiq bölgan tibbiyot talabasi Derek rolini oldi. Timothy Olyphant kinoijodkor talaba Mickey Altieri rolini ijro etdi — bu rol Olyphant uçun katta kinodagi debyut böldi. Laurie Metcalf Mickeyning şerigi rolini öynadi, Billy Loomisning onasi Nancy Loomis ekanini yaşirgan jurnalist Debbie Salt rolida çiqdi. Sarah Michelle Gellar talaba Cici Cooper rolini öynadi. Duane Martin operator Joel rolini ijro etdi, Jada Pinkett Smith va Omar Epps esa birinçi sahnadagi qurbonlar sifatida paydo bölişdi — ularning qahramonlari kinoteatrda «Stab» filmini tomoşa qilayotganda öldiriladi. Rebecca Gayheart va Persia White talabalar jamoasidagi qizlar sifatida filmda körindi. Chris Doyle va Philip Pavel Sidneyni qöriqlayotgan ofitserlar Richard va Andrews rollarini ijro etdi; teatr rejissyori Gus Gold rolini öynagan David Warner — u Sidney bilan işlaydi — birinçi filmda Craven suratga olgan «Elm Streetʼdagi kabus» seriyasining birinçi filmida Freddy Krueger rolini öynaşi kerak edi, ammo öşanda aktyorning suratga oliş jadvali unga bunga imkon bermagan. Dewey Arquetteʼning otasi Lewis Arquette mahalliy şerif rolini ijro etdi.

Köpgina aktyorlar — masalan, Campbell, Cox, Gellar va ÖConnell — suratga oliş davrida televidenie şoularida bir vaqtning özida boş rollarni öynaşgan, şuning uçun ularning jadvali juda ziç edi. Gellar «I Know What You Did Last Summer» filmini suratga olişni endigina tugatgan edi (ssenariy Kevin Williamson yozgan edi) va «Buffy the Vampire Slayer» da suratga olinişini davom ettirardi. Cox «Döstlar» sitcomida suratga olingan edi. Metcalf «Roseanne» serialini endigina tugatgan edi, u 9 yil davom etgan edi — Craven aktrisaning missis Loomis rolidagi işini juda yuqori baholagan. Craven aktyorlarning köpdan-köp band bölişlariga qaramay «Scream 2»da suratga tuşiş istagini filmning sifatiga katta maqtov sifatida qabul qilgan.

Lisa Beaçning sözlariga köra, loyihaga aynan yaratuvçilar körişni istagan aktyorlarni jalb qiliş juda oson böldi — birinçi qismning ulkan muvaffaqiyatidan keyin köplab yoş aktyorlar davomda körinişni xohlaşdi. Filmda bir neçta közga taşlanadigan epizodik rollar bor. Rejissyor Wes Craven kasalxona sahnasida orqa fonda doktor rolini öynagan. Birinçi filmda Stu Maçerni öynagan qotil Matthew Lillard talabalar ziyofatida mehmon sifatida paydo böladi. Bu sahnada Lillardning qahramoni Olyphant ijro etgan Mickey bilan qöl berib körişadi — davomning qotillaridan biri bilan. 2009-yilgi intervyusida aktyor birinçi filmdan omon qolgan Stu «Scream 3»da qotil bölişi kerak edi, deb aytdi. Biroq uçinçi qismning ssenariysi Columbine maktabidagi voqealardan söng, yaʼni triquel suratga olinayotgan paytda qayta yozildi — Lillard «Scream 3» va «Scream» (2022) filmlarida ham epizodlarda körinadi. «Scream 2»ning muqobil finalida Ghostface Sidneyga yotoqxona tomidan qaraydi — qotil Stu bölişi kerak edi, ammo bu ğoyadan voz keçildi.

Heather Graham, Tori Spelling va Luke Wilson uydirma «Stab» filmining personajlarini ijro etişdi. Spelling rolni oldi, çunki birinçi qismda Sidney hazil qilib, «agar omadim kelsa — meni Tori Spelling öynaydi», degan edi; aktrisaning özi kiçik epizodda paydo bölişdan xursand edi. Nancy ÖDell Spellingdan intervyu olayotgan jurnalist rolida — u keyingi ikkita davomda ham epizodlarda suratga tuşgan.

Rejissyor-xoreograf Adam Şankman Troya qulaşi sahnasida Ghostface rolini öynagan: «Ustozning özi, Wes Craven, mendan bu kiçik pyesaning xoreografiyasini qöyişni va Nive Campbellning raqs ötmişi va qobiliyatlarini körsatişni söradi. Sahnaga çiqib, suratga olişni boşlaşimiz bilan Ghostfaceʼni öynayotgan yigit doim raqqoslarga va dekoratsiyalarga urilib ketardi, şuning uçun taxmin qiling, kim aralaşib, Nive — yaʼni Sidney Prescottni piçoq bilan sahna böylab quvişni boşladi? Bu men edim. Men qotil edim. Spoyler uçun keçirasiz». Cotton Weary bilan telekörsatuvda intervyu olayotgan jurnalistni filmning ssenariyçisi Kevin Williamson ijro etgan. Joshua Jackson bir sahnada kino sinfidagi talabani öynagan. Buni Williamson söragan edi — öşa paytda Jackson «Dawsonʼs Creek»da boş rollardan birini ijro etayotgan edi.

Selma Blair Sidney Geller ijro etgan Cici ölimidan oldin gaplaşadigan qizning ovozini ijro etgan — aktrisalar döstlari bölib, «Cruel Intentions» (1999) melodramasida ham birga suratga tuşgan. Uzoq vaqt davomida birinçi filmda Tatum Riley rolini öynagan Rose McGowan bu filmda kiçik kameo rolida paydo bölgan degan miş-mişlar yurdi, ammo aktrisa yillar ötib öz iştirokini inkor etdi va davom suratga olinayotgan paytga kelib Harvey Weinstein unga kinoindustriyada işlaşiga tösqinlik qila boşlaganini aytdi.