Slumdog Millionaire

«Slumdog Millionaire» (ingl. *Slumdog Millionaire*) — 2008-yilda suratga olingan britaniyalik drama filmi. U hindistonlik yozuvçi Vikas Svarupning «Q & A» (2005) romani asosida yaratilgan. Filmda Mumbaydagi Juhu truşçobasidan çiqqan 18 yoşli Jamal Malik haqida hikoya qilinadi. Dev Patel Hindistonda suratga olingan debyut filmida Jamal rolini ijro etdi. Filmning rejissyori Denni Boyl, ssenariy muallifi Saymon Bofoy, prodyuseri Kristian Kolson böldi, Lavleen Tandan esa hammuallif-rejissyor sifatida eʼlon qilindi. Hind-hindça «Who Wants to Be a Millionaire?» versiyasi bölgan «Kaun Banega Crorepati» körsatuvi iştirokçisi sifatida Jamal hozirgaça barça savollarga töğri javob berib, ₹1 krore (210 000 AQŞ dollari; 2023-yildagi ekvivalenti — $297 181) yutadi va boş mukofot — ₹2 krore (420 000 AQŞ dollari; 2023-yildagi ekvivalenti — $594 362) yutişga bir savol qolgan böladi. Firibgarlikda ayblanib, u politsiyaga öz hayoti haqida gapirib beradi va har bir savolga qanday javob topganini körsatadi.

Telluride kinofestivalidagi jahon premyerasidan va keyingi Toronto xalqaro kinofestivali hamda London kinofestivalidagi namoyişlardan söng film 2009-yil 9-yanvarda Buyuk Britaniyada keng prokatga çiqdi, 2009-yil 23-yanvarda esa Hindistonda namoyiş etildi. U yerda filmga dastlabki muvaffaqiyatning katta qismi va şuhrat keldi. AQŞda film 2009-yil 25-yanvarda çiqarildi. Film hit deb tan olindi va syujeti, saundtreki, operator ishi, montaji, rejissyorlik va aktyorlik ijrosi (ayniqsa Patelniki) tufayli keng tanildi. 2009-yilda film 10 ta «Oskar» mukofotiga nomzod böldi va 8 tasini qölga kiritdi — bu 2008-yil filmlari orasida eng köp natija böldi. Şu jumladan, eng yaxşi film, eng yaxşi rejissyorlik va eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy nominatsiyalari ğolib çiqdi. Film 7 ta BAFTA mukofotini, jumladan eng yaxşi film nominatsiyasini, 5 ta «Critics’ Choice» mukofotini va 4 ta «Golden Globe» mukofotini oldi. Biroq Hindistonda va hind diasporasi orasida film noaniq qabul qilindi. Hindistondagi qaşşoqlik tasviri va boşqa masalalar tufayli film bahs-munozaralar markaziga aylandi. «Hindustan Times» gazetasi uni «hindlarning qadr-qimmatiga hujum» deb atadi.

Töğri javoblar qalin şrift bilan ajratilgan.

Ikkinçi savolda Jamal «Zal yordami»dan foydalanadi, lekin buni javobni bilmagani uçun emas, balki öz dunyosida köpinça odamlar uçun haqiqat emas, balki pul yoki yolğon ğolib kelişini körsatiş uçun qiladi. Oldingi savolda u «50 na 50» yordamini oladi: boşlovçi unga ataylab notöğri javobni taklif qiladi, lekin Jamal provokatsiyaga berilmay, töğri javob beradi. Oxirgi savolda Jamal akasiga qönğiroq qiladi, telefonni Latika oladi. Lekin u javobni bilmaydi. Jamal taqdirga işonib, töğri taxmin qiladi.

Dev Patel — Jamal Malik

Ayuş Maheş Khedekar — 5–6 yoşli Jamal

Tanay Çheda — 11–12 yoşli Jamal

Madhur Mittal — Salim Malik

Azharuddin Mohammed Ismail — 6–7 yoşli Salim

Aşutoş Lobo Gadgivala — 12–13 yoşli Salim

Sançita Çoudhary — Jamal va Salimning onasi

Irrfan Khan — inspektor

Saurabh Şukla — serjant Srinivas

Anil Kapoor — öyin boşlovçisi Prem (rus tilidagi dublyajda uni Dmitriy Dibrov ovoz beradi)

Rajendranath Zutşi — öyindagi rejissyor

Geneva Talwar

Freida Pinto — Latika

Rubina Ali — 5–6 yoşli Latika

Tanvi Ganesh Lonkar — 11–12 yoşli Latika

Maheş Manjrekar — Javed

Ankur Vikal — Maman

Yangi Zelandiya va Portugaliyada film 2009-yil 5-fevralda prokatga çiqdi, Argentina, Niderlandiya, Rossiya va Singapurda — 2009-yil 12-fevralda, Vengriya, Quvayt va Peruda — 2009-yil 19-fevralda.

Bolaligida Salim va Latika rollarini ijro etgan bolalar-aktyorlar filmdagi qahramonlari kabi Mumbayning eng kambağal mahallasida yaşaşgan. Hindistonga qaytganlarida yuzlab yurtdoşlari ularni milliy qahramonlardek kutib olişdi — tirik gullardan gulçambarlar taqib, qöşiq aytib, qöllarida kötarib yurişdi. Kartinaning Gollivudda şov-şuvli muvaffaqiyatidan keyin Hindiston hukumati bolalar-aktyorlarning oilalariga şahar markazida bepul kvartiralar berişni vaʼda qildi, ammo bolalar truşçobaga, Mumbaydagi uylariga qaytib ketişdi. Ammo Azharuddin keyinroq 18 m² maydonli kvartira oldi va oilasi bilan u yerga köçib ötdi.

Britaniyalik «News of the World» tabloidi Mumbaydagi bolalar ekspluatatsiyasi mavzusidagi tergovi doirasida Latika rolini bolaligida ijro etgan qizning otasi Rubina Alining oldiga «vositaçilar» yubordi. Otasi Rafiq va Rubinaning amakisi Rajan «şarqlik şayx» oilasiga qizni sotiş böyiça muzokaraga kirişdi va uçun 200 000 funt sterling söraşdi. Rubinaning otasi qizini sotiş istagini oilaning oğir moddiy ahvoli bilan izohlagan, uning söziça, oila «filmda iştirok etgani uçun heç narsa olmagan».

Uç aktyorning bolaligida asosiy qahramonlarni ijro etgan haqlari işonçli fondlarga joylaştirildi. Bu fondlar pulni aktyorlarga örta maktabni tugatgandan va ön olti yoşga yetgandan keyin beradi.

O Saya — A. R. Rahman, M.I.A.

Riots — A. R. Rahman (instrumental)

Mausam & Escape — Azad Khan (sitar, instrumental)

Paper Planes — M.I.A.

Paper Planes (Dfa Remix) — M.I.A.

Ringa Ringa — Alka Yagnik, Ila Arun

Liquid Dance — Palakkad Sriram, Madhumita

Latikaʼs Theme — Suzanne

Aaj Ki Raat — Sonu Nigam, Malaksmi Iyer, Alişa Çinai

Millionaire — Madhumita

Gangsta Blues — BlaaZe, Tanvi Şah

Dreams on Fire — Suzanne

Jai Ho — Sukhwinder Singh, Tanvi Şah, Malaksmi Iyer, Vijay Prakaş (yakuniy titrlar)

Kitobda boş qahramonning ismi — Rama Mohammed Thomas, Jamal emas. Qahramonning ota-onasi nomaʼlum bölgani va heç kim diniy asosda bahs-munozara qilişni istamagani uçun, uni taşlab ketgan çerkovda unga nasroniylar, hindular va musulmonlarni qoniqtiradigan uç qismli ism berişadi. Şu bilan birga Rama çerkov ruhoniysi qoşida yaşagan davrida öqişni biroz örganadi va ingliz tilini özlaştiradi.

Filmga kitobdagi köplab epizodlar kirmagan, jumladan boş qahramonning avstraliyalik elçixonada xizmatkor bölib işlaşi, kino yulduzi Neelima Kumari haqidagi (real prototipi — Meena Kumari) voqealar, Agri çoolidagi hayot va aqlini yöqotgan, quturişdan kasallangan bola Şankar haqidagi hikoya.

Filmda boş qahramon va Salim haqiqiy aka-ukalar bölib, birga ösişadi. Kitobda esa ular bir-birining baxtsizlikdagi örtoqlari bölib, bolalar uyida tasodifan tanişadi. Kitobdagi Salim filmdagi Salimdan ança farq qiladi: filmdagi şafqatsiz va prinsipsiz Salimdan farqli ölaroq, kitobda Salim juda mehribon, muloyim va aktyor bölişni orzu qiladi.

Filmda boş qahramonni oddiy politsiyaçi qiynaydi va söroq qiladi, öz hikoyasini esa u inspektorga aytib beradi. Kitobda esa uni bevosita inspektorning özi qiynaydi, hikoyasini esa u ayol advokatga aytib beradi. Kitob oxirida maʼlum bölişiça, bu ayolni boş qahramon bir vaqtlar mast otasining tazyiqidan qutqargan.

Agar kitobda boş qahramon onasini heç qaçon bilmagan bölsa, filmda u hind-musulmon töqnaşuvlari paytida onasining ölimini öz közi bilan köradi.

Kitobda Latika qahramoni umuman yöq, lekin boş qahramon sevib qolgan fohişa Nita Latikaning filmdagi prototipi bölgan.

Filmda boş qahramon haqiqatda mavjud bölgan Hindiston versiyasi «Kim millioner bölişni xohlaydi?» körsatuvida qatnaşadi va mos ravişda 20 million rupiya yutadi. Kitobda u öylab topilgan körsatuvda qatnaşadi, u yuqorida aytilgan körsatuv namunasi asosida tuzilgan va 1 milliard yutadi.

Filmda öyin boşlovçisi Prem Jamalni faqat kinoya va işoralari bilan jahlini çiqaradi, lekin uni öz holatidan çiqarmaydi. Kitobda esa Rama uni haqiqiy yovuz deb biladi, Neelima Kumari yulduzi va fohişa Nitani zörlaş va kaltaklaşda ayblaydi.