Spaceballs

«Kosmik tuxumlar» (boşqa nomlari: «Kosmik töpçalar» va «Kosmobollar»; ingl. Spaceballs) — Amerikaning komik kinoparodiyasi. U Jorj Lukasning klassik «Yulduzli uruşlar» trilogiyasi va boşqa bir qança filmlarni parodiya qiladi.

Yolğiz Yulduz (ingl. Lone Starr) — Xan Solo va Lyuk Skayuokerni bir qiyofada parodiya qiladi. Nomi Texas ştati bayroği (The Lone Star Flag) va Aysak Azimovning ilk asarlaridagi qahramon Lakki Starrdan olingan.

Rus tiliga tarjimada (Aleksey Mixaliov) prezident Drist, çelobaka Blyu (Barf yoki asl nusxada Barfolomew), sayyora nomi esa «Juidiya» deb tarjima qilingan, «Druidiya» emas, çunki asl nusxadagi «yahudiy» va «druid» sözlari örtasidagi söz öyinini saqlab qoliş kerak edi («Men — Vespa, Rolandning qizi, Juidlar qiroli». Yolğiz Yulduz: «Juid malika. Ğalati, heç juidga öxşamaysiz»).

Malika Vespa — malika Leya va amerikaça yahudiy-amerikalik «malika» stereotipining karikaturasi. Uning ismi (Vespa) italyança «örgimçak» (aslida «ari») maʼnosini anglatadi, lotinça esa qanotlilar turkumidagi şerşen nomi. Bu, şuningdek, Jeyms Bondning birinçi romanidagi qiz — Vesper bilan boğliq işora bölişi mumkin.

Robotxizmatkor Dot Matriksning ismi «nuqtali-matritsali» yoki «matritsali printer» deb tarjima qilinadi.

Yogurt — Yoda va 1939-yildagi şu nomli filmdagi Oz mamlakati sehrgari parodiyasi. Uning xizmatkorlari esa Jawa irqi va «Oq qor» ertagidagi gnomlar parodiyasi (Sahro yulduzi ritorik ravişda söraydi: «Qaçon biz Disneylendga tuşib qoldik?»); ular şuningdek polkovnik Bougi marşini ham ohista çalişadi.

Şahzoda Valium (Valium) — doim esnaydi va uxlaydi, komiksdagi Şahzoda Valiant nomi va uyquni keltiruvçi hamda tinçlantiruvçi «Valium» preparatiga işora qilinadi (uzoq muddat qöllanilganda qaramlikka olib keladi).

Lord Şlem (Dark Helmet — Qora Şlem) — Dart Veyderni parodiya qiladi.

Prezident Drist (Skroob) — uning ismi Mel Bruks familiyasining anagrammasi (Brooks → Skroob).

Pitstsa Xatt (Pizza the Hutt) — Jabba Xatt va «Pizza Hut» kompaniyasining parodiyasi.

Polkovnik Sanders (Colonel Sandurz) — «Kentucky Fried Çicken» tarmoği asosçisining ismi va unvonini hamda «Qiyomat» (Apocalypse Now) filmidagi polkovnik Kurtsni parodiya qiladi.

Restoranda mehmonning qornidan çiqadigan qöşiqçi çet elllik — «Çet elllik» filmidagi musofirni va «Miçigan J Frog» nomli multfilm seriyasidagi qöşiqçi qurbaqani parodiya qiladi.

Yogurt öz ibodatxonasining özida savdo bilan şuğullanadi — bu «Yulduzli uruşlar» belgisidagi mahsulotlar uçun klassik trilogiya çiqqanidan keyin boşlangan agressiv marketing kampaniyasining parodiyasi.

Film nomi ingliz tilidagi yaxşi tanilgan slang atamasini öynatadi (ingl. balls — moyaklar).

Bir sahnada videokassetalar javonida öşa vaqtgaça suratga olingan Mel Brooksning barça filmlari yotadi.

«Kosmobol 1»ning Megagorniçnayaga aylanişi paytida Lord Şlem buyuradi: «Metamorfozani boşlang, parol „Kafka“» — bu Franz Kafkaning «Metamorfoza» hikoyasiga (inglizça tarjimada The Metamorphosis) işora.

Şvarts kuçi (Sçwarz power) yoruğlik qiliçlari şaklida falik işorasidir: bu yerda «qora» sözi nemisça (Sçwarz) va nemis hamda idiş tillarida erkak aʼzosining evfemizmi (Sçwanz) örtasidagi öxşaşlik, şuningdek, AQŞda maşhur öyinçoq sotuvçi FAO Sçwarz kompaniyasi ham öynatiladi.

Filmning oxirida «Çet elllik»ka parodiya sahnasi bor: personaj qornidan yirtilib çiqadigan yirtqiç, u «Çet elllik»dagidek Jon Xert tomonidan ijro etiladi va filmdagidek Keyn deb ataladi. Musofir çiqqaç, u «Yana öşa narsa!» deb baqiradi.

Mel Bruks filmga davomni suratga oldi (uni birinçi filmda donişmand Yogurt oldindan aytgan edi: «Agar Xudo xohlasa, «Kosmik tuxumlar 2: Kassa yiğimlarining qaytişi»da yana uçraşamiz»). Davomi 2008-yil 21-sentabrda multserial şaklida çiqdi.

Bu Mel Bruks suratga olgan eng qimmat film. Uning byudjeti 22,7 million dollarni taşkil etdi.

Filmda Lui de Fyunes iştirokidagi «Katta sayr» filmining parodiyasi bor: qiyşiq közli oddiy askar Zadnitsa (boşqa variantda — Debil) «Kosmobol 1» kemasidan «Mersedes» oldiga qarab emas, balki uning «burni tagiga» öq uzadi.

Qahramonlar çöl böylab yurgan sahnada «Arabiston Lourensi» filmining asosiy mavzusi yangraydi.

Jorj Lukas «Yoş Frankenşteyn» filmiga qoyil qolganda Mel Bruks undan uning filmlarini parodiya qiliş mumkinmi, deb söradi. Lukas ruxsat berdi, Industrial Light & Magic va Sprocket Systems (hozirgi Skywalker Sound) kompaniyalari filmning maxsus effektlari va ovoz montajida iştirok etdi.

Lukas ruxsati «Kosmik tuxumlar» böyiça öyinçoqlar va kiyimlar çiqarilmasligi şarti bilan berildi. «Yulduzli uruşlar» böyiça litsenziyalangan mahsulotlar Lukasning asosiy daromadini keltirar edi va u raqobatdan qoçmoqçi edi. Bruks bu şartni bajardi, lekin hiylakorlik bilan: öyinçoqlar va futbolkalar filmning özida paydo böldi.

Jorj Lukas Yolğiz Yulduzni Xan Solo kabi kiyintirmaslikni alohida söradi. Buning örniga Yolğiz Yulduz Garrison Fordning boşqa qahramoni — Indiana Joons kabi kiyingan.

Mel Bruks — prezident Drist / Yogurt

Jon Kendi — çelobaka Blyu

Rik Moranis — lord Şlem

Bill Pullman — kapitan Yolğiz Yulduz

Dafne Zuniga — malika Vespa

Jorj Uayner — polkovnik Sanders

Dik Van Patten — qirol Roland, Druidiya hukmdori (boşqa tarjimada — Juidiya)

Maykl Uinslou — radar texnigi

Lorin Yarnell — Dot Matritsa (ovozini Joan Rivers bergan)

Jim Bullok — şahzoda Valium

Dom Deluiz — Pitstsa Xatt

Jon Xert — Keyn

Rik Dukomman — qamoqxona qöriqçisi

Lesli Bivis — qömondon Sirkon

Filmning boşida yangraydigan qöşiq (unga Blyu raqsga tuşadi) — Bon Jovi guruhi ijrosidagi «Raise Your Hands».

2018-yil 11-dekabrda auksionda «Orel 5» modeli 1⁄12 masştabda sotildi. Modelni filmlar uçun maxsus effektlar dizayneri Grant MakKyun yaratgan, u «Yulduzli uruşlar» va «Yulduzli yöl» uçun ham modellar yasagan. Bu model filmning boşida Barf va Yolğiz Yulduz bilan birga körinadi. Bu model «Koinot hukmdorlari» va «Jağlar: Qasos» kabi öşa davr filmlaridagi boşqa maxsus effekt buyumlari bilan birga 1988-yil yozida Çikago fan va sanoat muzeyida namoyiş etilgan.

«Orel 5» — 1979-yil modeli Winnebago Çieftain ğildirakli «kosmik» uyi.

2013-yilda Moranis intervyusida u va Bruks «Kosmik tuxumlar» filmining davomi haqida fikr almaşganini, Moranis esa «Kosmik tuxumlar – III: Kosmik tuxumlar II ni izlab» nomini taklif qilganini aytdi. Biroq ular loyihani oldinga siljitadigan bitimga kelişa olişmadi. 2015-yil fevralda Bruks keyingi «Yulduzli uruşlar» filmidan keyin çiqadigan davomni suratga olişni xohlaşini aytdi va Morанisning öz rolini qaytarişiga umid bildirdi. Bruksning sözlariga köra, bu taklif qilinayotgan film «Kosmik tuxumlar 2: Katta pullarni izlab» deb atalişi mumkin. Biroq 2020-yil fevralda Bill Pullman «Daily Blast Live» dasturidagi intervyusida dedi: «Bu Melga boğliq. Undan sörang, pulu köpmi, şuning uçun u buni qilmayapti». 2024-yil iyunda Deadline Hollywood naşri xabar qilişiça, Amazon kompaniyasi «Kosmik tuxumlar» fantastik komediyasining davomini işga tuşirdi. Rejissyor Jon Grinbaum böladi, asl filmga masʼul bölgan Mel Bruks esa prodyuser sifatida iştirok etadi. Filmni 2027-yilda AQŞning kinoteatrlarida namoyiş etiş rejalaştirilgan.

2025-yil iyunda Amazon MGM Studios «Kosmik tuxumlar» davomi 2027-yilda MGM kinoteatrlarida çiqarilişini eʼlon qildi. Prodyuserlikni «Imagine Entertainment» kompaniyasi amalga oşiradi, Ron Xovard, Brayan Greyzer va Jeb Brodi esa hamprodyuser bölişadi. Şu bilan birga The Hollywood Reporter naşri filmda Lyuis Pullman (Bill Pullmanning öğli) Yolğiz Yulduz va Vespaning öğli Starbrst rolini ijro etişini, Keke Palmer esa Destini va Gada nomli personajlarni ijro etişini xabar qildi. Bruks yana Yogurt va prezident Skrub rollarini ijro etadi. «Deadline Hollywood» naşrining maʼlumotiga köra, Bill Pullman va Rik Moranis (ikkinçisi 1990-yillardan beri badiiy filmdagi birinçi roli bilan) mos ravişda kapitan Yolğiz Yulduz va Lord Şlem rollarini yana ijro etiş uçun qaytadilar. The Wrap naşri esa Dafna Zuniga malika Vespa rolini qaytarişini tasdiqladi. Matbuot relizida ssenariyni hali öqimaganlar filmni «prikvel emas, qayta işga tuşiriş emas, balki ikkinçi qism, lekin qayta işga tuşiriş elementlari bilan, franşizani kengaytiruvçi» deb taʼriflaşgani aytilgan.