Stalag 17

"Stalag 17" harakati 1944-yilda, Dunay yaqinida joylaşgan Lyuftvaffe ştalagida "yilning eng uzun keçasi"da boşlanadi. 17-kazarmadagi nemis josusi haqidagi hikoya Klarens Harvey "Kuki" Kukning (Clarence Harvey "Cookie" Cook) (Gil Stratton) nomidan aytiladi. Lagerda polyak, çex va rus ayollari saqlanadi, amerikalik sektorda esa bombardimonçi ekipajlaridan köngilli bölgan 630 serjant — öqçilar, radistlar va aviatexniklar bor.

Harbiy asirlar Manfredi va Jonson kazarma mahbuslari temir sim ostidan qazgan yer osti yölagi orqali qoçişga urinadi. Simni kesib ötişlari bilanoq, lager qöriqçilari ularni pistirmadan otib taşlaydi. Boşqa mahbuslar ulardan biri qoçiş haqida nemislarga xabar bergan, degan xulosaga kelişadi. Şubha Sefton (Uilyam Xolden) ustiga tuşadi — u cinik va bir darajada asotsial mahbus bölib, nemis qöriqçilari bilan tuxum, ipak paypoq, jun adyol va boşqa "haşamat buyumlari"ni oçiqdan-oçiq ayirboşlaydi. Uning boyişi tadbirkorlik qobiliyati va omadi bilan yaxşi izohlanişiga qaramay, unga şubha qilinadi. Masalan, u Manfredi va Jonsonning qoçişi muvaffaqiyatiga qarşi tikka mahbuslardan köp sigaret yutib oladi va yutilgan sigaretlarni nemislarga bir tuxumga almaştiradi, keyingi ertalab esa öşa tuxumni öziga nonuşta qilib pişiradi.

Filmda mahbuslar hayotining manzarasi körsatiladi: ular poçta oladi, dahşatli ovqat yeydi, hojatxonalarda yuvinadi. Ular aqlni saqlab qoliş va şafqatsiz, zolim komendant oberst fon Şerbaxga (Otto Preminger) qarşilik körsatiş uçun imkon qadar köproq jamoaviy norozilik harakatlarini uyuştirişga intiladi. Xususan, ular noqonuniy ravişda radiodan foydalanadi: u lager böylab, kazarmadan kazarmaga ketma-ket uzatiladi, BBC va harbiy yangiliklarni tinglaş uçun (antenna vazifasini esa voleybol töri ötaydi). Nemis qöriqçisi, feldfebel Şults (Sig Ruman) tez orada radioni musodara qiladi — bu kazarmada "xabarçi" borligi haqidagi yana bir dalil.

"Hayvon" Kazavaning kino yulduzi Betti Greybl uçun telbalarça sevgisi kulgili tarzda tasvirlanadi. U Betti jazz-band dirijyori Garri Jeymsga turmuşga çiqqanini bilib, tuşkunlikka tuşadi. Garri Shapiro poçta orqali birdaniga 6 ta xat oladi va ularni "Hayvon"ga ayollardan kelgan xat sifatida körsatadi. Kazava xatlar moliya kompaniyasining firmaviy blankasida yozilganini körganda, Garri unga bu Plymouth uçun navbatdagi qarz tölovlari talablari ekanini tan olişga majbur böladi.

Bir kuni Sefton qöriqçilarni sotib oladi va söngra butun kunni lagerning rus sektoridagi ayollar kazarmasida ötkazadi. Boşqa mahbuslar buni u oldin örnatgan teleskop orqali körişadi; u teleskop orqali kazarmada sanitariya yuvinişi qilayotgan ayollarga bir neça soniya qaraş uçun boşqa mahbuslardan sigaret olib pul işlagan edi. Hamxonalari bu mukofotni nemislarga radio haqida xabar bergani uçun olgan, degan xulosaga kelişadi. Sefton qaytib kelganda, ular uni xabarçilikda ayblaşadi. Şu paytda kazarmaga fon Şerbax yaqinda kelgan mahbus, leytenant Jeyms Skayler Danbarni (Don Teylor) hibsga oliş uçun keladi; Danbar taşib ketilayotganda nemis öq-dorilar poyezdini portlatganini boşqa mahbuslarga oldinroq aytgan edi. Sefton biladi, Danbar Bostondagi nufuzli oiladan. Ular bir paytlar uçuvçilar maktabida bir sinfda öqişgan, ammo Seftonni yaroqsiz deb topişgan, Danbar esa uni muvaffaqiyatli tugatgan. Sefton Danbarning ofitserlik unvonini faqat oilasining pullari tufayli olganiga işonadi. Kazarma örtoqlari Danbarning sabotaj haqidagi sirini aynan Sefton foş qilgan deb işonişadi, uni qattiq kaltaklaşadi va Sefton çetlatiladi. Uning mol-mulkini ular özaro bölişib olişadi. Şundan söng Sefton öz nomini qutqariş uçun xiyonatkorni özi aniqlab, foş qilişga qaror qiladi. Navbatdagi soxta havo signali paytida u kazarmada qolişga muvaffaq böladi va kazarma xavfsizligi uçun masʼul Prays (Piter Greyvs) josus ekanini bilib oladi. Sefton uning Şults bilan nemis tilida gaplaşayotganini köradi va şu bilan birga Danbar poyezdni qanday yoqqanini oşkor qiladi.

Sefton kuzatuvlarini lagerdagi yagona dösti Kuki bilan bölişadi. Şu bilan birga u şuni qayd etadiki, xabarçi faqat amerikalik xiyonatkor bölişi şart emas, balki amerikalikdek körinadigan nemis josusi ham bölişi mumkin, u maʼlumot yiğiş maqsadida kazarmaga "joylaştirilgan" bölişi mumkin. Agar u Prayni hammaning oldida foş qilsa, nemislar uni boşqa lagerga ötkazib yuborişi aniq.

Rojdestvo bayrami avjida harbiy asirlar esesovçilar Danbarni tergov uçun Berlinga olib ketiş uçun kelganini bilib qolişadi. Butun lager qöriqçilarning eʼtiborini çalğitadi va Danbarni qöriqçilar qölidan tortib olib, yaşirişga muvaffaq bölişadi. Lager starostasi Xoffidan (Richard Erman) boşqa heç kim Danbarning qayerda yaşiringanini bilmaydi va bu sirni heç kimga, hammaning işonçidan bahramand bölgan Prayga ham oşkor qilmaslikka qaror qiladi. Şunday qilib, nemislarning heç qanday saʼy-harakatlari Danbarni topişga olib kelmaydi, şu sababli fon Şerbax leytenantni topşirmasa, barça kazarmalarni buzib, mahbuslarni oçiq osmon ostiga haydaşni tahdid qiladi. 4-kazarma harbiy asirlari Danbar bilan birga bitta odam qoçişi kerak deb qaror qilişadi va jrebiy taşlay boşlaşadi. Şunda Prays ixtiyoriy ravişda ketişni taklif qiladi va Sefton boşqalarning hammasi bunga rozi ekanini körib, uni foş qilişga qaror qiladi. Prayni xiyonatda ayblagaç, Sefton undan söraydi: "Pearl Harbor qaçon bölgan?" Prays sanani biladi, lekin Sefton uni yangilikni qaçon eşitganini sörab tutadi. Öylamasdan Prays özini foş qiladi va "Keçqurun soat 6 da" deb javob beradi — bu vaqtda yangilik Berlinda eʼlon qilingan edi, lekin Klivlendda emas, u esa aynan öşa paytda Klivlendda bölişi kerak edi. Şundan söng Sefton Prayning kostyum çöntagiga qöl çözadi va nemislar bilan xabar almaşiş uçun işlatiladigan "poçta qutisi"ni — içida xat bölgan böş qora şaxmat malikasini çiqarib oladi.

Mahbuslarni Prayning aybdorligiga işontirgaç, Sefton (ilgari qoçiş örniga lagerda yaxşiroq joylaşişni afzal körişini aytgan edi) Danbarni lagerdan özi olib çiqişga qaror qiladi — birinçidan, qoçiş imkoniyatini yuqori baholagani uçun, ikkinçidan, leytenantning boy oilasidan mukofot olişni umid qilgani uçun. Örtoqlar Seftonga Danbarni yaşiriniş joyidan çiqarib oliş uçun yetarli vaqt berişadi (u hojatxona ustidagi suvli idişda ötirgan edi), söng Prayni oyoqlariga böş konserva qutilari boğlangan holda kazarmadan çiqarib yuborişadi. Hiyla işlaydi: qöriqçilar bu Danbar yoki boşqa mahbus ekaniga işonib, Prayga öq yoğdiradi (Şults va fon Şerbaxning keyingi dahşatiga), şu tartibsizlikda Sefton va Danbar simni kesib, qoçib ketişadi. Hamma ularning Germaniyani muvaffaqiyatli tark etişiga işona boşlaydi. "Hayvon" esa aytadi: "Balki u şunçaki bizning kusaçkalarimizni öğirlamoqçi bölgandir? Bu haqda nima deb öylaysiz?" Film Kukining AQŞning Fuqarolar uruşi davridan maşhur "Jonni uyga qaytib yurganda" (When Johnny Comes Marçing Home Again) marşini çalişi bilan tugaydi.