«The Big Heat» («Kuçli issiqlik», boşqa tarjimalari: «Dahşatli issiqlik» va «Katta issiqlik») — AQŞda suratga olingan film-noir, rejissyor Fritz Langning keç ijodidagi çöqqi asar. U city confidential kiçjanriga mansub (kiçik şaharlar hayotining mafiya ortidagi tagzaminini oçib beradigan hikoyalar). Bu kiçjanr 1950-yilda senator Kefauverning taşabbusi bilan ötkazilgan, AQŞ mafiyasining siyosiy taʼsiri haqidagi senat tinglovlaridan keyin moda bölib ketgan. Filmning premyerasi 1953-yil 14-oktabrda bölib ötdi.
1Rollarda
Gloria Grahame, Jocelyn Brando, Alexander Scourby
2Syujet
Detektiv Dave Bannion hamkasbi, serjant Tom Duncanning ölimini tergov qilmoqda. Birinçi qaraşda hamma narsa…
Detektiv Dave Bannion hamkasbi, serjant Tom Duncanning ölimini tergov qilmoqda. Birinçi qaraşda hamma narsa ravşan: kasallik tufayli öz joniga qasd qiliş. Marhumning sevgilisi Lucy Çapmandan Bannion ölimdan oz oldin Duncanning haşamatli şahar taşqarisidagi uy sotib olganini bilib oladi. Marhumning bevasi mulkni qaysi mablağ evaziga sotib olinganini söraşga javob berişdan boş tortadi. Beva bilan uçraşuvdan keyin Bannionni ish tergovidan çetlatişadi. Köp ötmay Çapmanning qiynoq izlari bilan topilgan jasadi çiqadi.
Bannionga tahdidli telefon qönğiroqlari kelişiga qaramay, u mustaqil tergovni boşlaydi. U şahardagi töda boşliği Mike Laganani ayblaydi: Lagananing şaharni amalda boşqarib, politsiyani öz ixtiyorida tutgani heç kimga sir emas. Köp ötmay Bannionning maşinasiga portlovçi moslama qöyiladi va portlaşda uning xotini Kathy halok böladi. Yordam kutadigan joyi yöqligini anglagan Bannion isteʼfoga çiqadi va Laganaga hamda u sotib olgan siyosatçi Vince Stounga qarşi yolğiz kuraşni boşlaydi.
3Janr
«The Big Heat» keç davr noirlaridan biri bölib, unda «qora» janr yangi şaklga ötadi — «çiriган şaharçadagi…

«The Big Heat» keç davr noirlaridan biri bölib, unda «qora» janr yangi şaklga ötadi — «çiriган şaharçadagi yaxşi politsiyaçi» mavzusidagi detektiv. Film 1970-yillardagi, mafiya va korrupsiyaga qarşi kuraşga berilgan yolğiz politsiyaçilar qasosi haqidagi filmlar tölqinining boşlanişi sifatida ahamiyatlidir (masalan, «Dirty Harry»). M. Trofimenkovning fikriça, bu noirning «eng qoronği, nigilistik va noaniq namunalaridan biri», uni proto-noir «M» muallifi, maşhur Fritz Lang «çuqur pessimizm bilan töldirgan, öz yolğizligi bilan zaharlagan va hatto oddiy qasos hikoyasini hikoya qilişda ham insoniyat zotining heç narsaga arzimasligi haqida gapirgan».
4Rejissura
Ekspertlarning fikriça, «The Big Heat» noir tarixidagi eng şokoladli ikkita sahnani öz içiga oladi. Ulardan…

Ekspertlarning fikriça, «The Big Heat» noir tarixidagi eng şokoladli ikkita sahnani öz içiga oladi. Ulardan birida politsiyaçining xotini halok böladi, ikkinçisida unga hamdard bölgan gözal ayol yuzidan mahrum böladi. Oxirgi liniya — sadist Vincening grotesk obrazi bilan boğliq bölib, Langning kinoekspressionizmning eng yirik ustalaridan biri ekanini eslatadi. Debbining ikki yuzi — gözal va xunuk — uning şaxsidagi ikkiyuzlamaçilikning yorqin ifodasidir, çunki u gangsterlar davrasida köngil oçadi, lekin befarqlik niqobi ortida ularga nafratini yaşiradi. Buyuk ustaning qöli boşqa sahnalarda ham sezilib turadi. Masalan, filmning boşida boş qahramon tasodifan qizi qurgan politsiya bölimi maketini ağdarib yuboradi, bu esa keyingi voqealar yönalişini oldindan bildiradi.
5Boş qahramon
«The Big Heat»ning köpgina boşqa noirlardan asosiy farqi şundaki, dunyoga pessimistik qaraş detektivning…

«The Big Heat»ning köpgina boşqa noirlardan asosiy farqi şundaki, dunyoga pessimistik qaraş detektivning obrazigaça yetib boradi. Anʼanaviy noirda bu yomonlik va noaniqlik dunyosidagi yaxşilik qalʼasi, bir xil qörqmas va aybsiz ritsar. «The Big Heat» tomoşabinidan boş qahramonning axloqiy qatʼiyatining narxi haqida özi xulosa çiqariş taklif etiladi, çunki uning yölida uçraydigan törtta ayolning hammasi halok böladi, u esa bu uçun aslo vijdon azobini tortmaydi. Adolat va qasos sari yölda inson hayoti — bu «yolğiz börining» uçun şunçaki «sarflanadigan material».
R. Ebert «Katta issiqlik»ni eng buyuk filmlar röyxatiga kiritgan, uning syujet yuzasi ostida detektiv haqidagi «ança qoronği hikoyani» topgan, u yovuzlik bilan kuraşning narxi haqida öylamaydi. Fordning qahramoni xizmat işlari bilan oilaviy baxt örtasida aniq çegara ötkaziş mumkin, deb öylaydi. Bu hisob-kitob asossiz çiqsa ham, Bannion oilaviy fojia uçun öz masʼuliyatini tan olişni öylamaydi. Bir neça bor u öziga işongan odamlarning halok bölişiga beixtiyor sabab böladi va tomoşabinda noqulay savollar paydo qiladi: korrupsioner janoblarmi yoki ularga kör-körona hujum qiladigan kuraşçilarmi — qaysi biri kattaroq yovuzlik? Va jinoyatçilikka qarşi kuraş qanday şaroitda oqlanişi mumkin?
6Mukofotlar
1954 — Edgar Allan Poe mukofoti, eng yaxşi film…
1954 — Edgar Allan Poe mukofoti, eng yaxşi film uçun
2011 — Milliy film reestriga kiritildi
7Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB8Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Сильная жара» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
