The Great Race

Toni Kyortis — Buyuk Lesli

Natali Vud — Meggi Dyubua, «Sentinel» gazetasining muxbiri

Jek Lemmon — professor Feyt / kronprinz Frederik Xepnik

Piter Falk — Maks, Feytning yordamçisi

Kinan Vinn — Xezekaya, Buyuk Leslining yordamçisi

Artur ÖKonnell — Genri Gudbodi, «Sentinel» gazetasining boş muharriri

Vivian Vens — Ester Gudbodi, muharrirning xotini va suffragistkalar yetakçisi

Ross Martin — baron Rolfe fon Stuppe

Marvin Kaplan — Frisbi

Xal Smit — Borraçço şahri hokimi

Doroti Provayn — Lili Oley, Borraççodagi salun qöşiqçisi

Denver Payl — Borraçço şahri şerifi

Film Buyuk Britaniyada 1965-yil 14-oktabrda, Argentinada — 1965-yil 22-dekabrda, Fransiyada — 1966-yil 17-fevralda, SSSRda esa 1976-yil iyulda prokatga çiqqan.

Alyaskadan Çukotkaga sayohat paytida muz parçasi tumanga tuşib qoladi va Maks maşina signali bilan işora beradi. Kutilmaganda u signal gudogidan «Vestsayd hikoyasi» filmining musiqiy mavzusini çiqaradi; bu film Natali Vudning eng yaxşi iştirokidagi asarlaridan biridir.

Filmning syujetiga köra asosiy antagonist, ayyor professor Feyt — töliq omadsiz odam, lekin şuni taʼkidlaş kerakki, uning ixtirolari kamçiliklari va xatolariga qaramay, noyob bölib, film voqealari vaqtidan ança oldinda turadi. Masalan, u yaratgan torpeda Lesli Buyuk tezlik rekordini örnatayotgan poyga kateriga osongina yetib oladi va baland ovozda işlayotgan motor tovuşini uşlaydigan lokator bilan jihozlangan. Temir yöl ustida harakatlanuvçi raketa reaktiv tortişga ega bölib, benihoya katta tezlikka erişadi. Professor Feyt tomonidan qurilgan va yasalgan «Gannibal 8» avtomobili esa bir qator noyob xususiyatlar va ilğor yeçimlarga ega.

Yakuniy sahnada Eyfel minorasining vayron bölişini suratga oliş uçun uning 4 metr balandlikdagi maketidan foydalanilgan.

Sovet davrida filmdan Rossiya böylab sayohat haqidagi epizod kesib taşlangan, ammo taxminan 1:21:50 daqiqada bu haqdagi eslatma tasodifan qoldirilgan. «Sentinel» boş muharriri yoyilgan gazetani uşlab turadi, unda yirik yozuv bor: NEXT STEP SIBERIA. Syujetga köra, muz ustidagi maşinalar sohilga suzib boradi, u yerda qöniş joyida rus yozuvli lavhalar körinadi (imlo xatolari bilan), keyingi sahna esa allaqaçon Yevropada röy beradi. Kesib taşlangan epizodda qahramonlar tungi xira şaharga kelişadi, u yerda ularni maydonda maşʼallar bilan töliq sukut içida aholi kutib oladi; ularning qölida Tobolsk avtomobilçilar klubining plakati bor. Şu yerda ham avvalgi xato yozilgan lavha körinadi. Til va boşqa tösiqlar sabab çözilgan keskin sukut qahramon ayolning rus tilidagi «Qalaysiz, döstlar?» degan qiçqiriği bilan buziladi.

Natali Vud 1938-yil 20-iyulda San-Fransiskoda rus muhojirlari oilasida tuğilgan; uning haqiqiy ismi — Natalya Nikolayevna Zaxarenko, keyinçalik oila «amerikaça» familiya — Gurdin olgan. Vud — taxallus bölib, «Gollivud» sözidan qisqartirilgan; u Natali kinoda suratga tuşa boşlagan paytda paydo bölgan. Natali rus tilida erkin gaplaşişi bilan faxrlanardi, ammo Tobolsk sahnasidan körinib turibdiki, uning rusça nutqi kutilganidan past edi.

Tortlar bilan «jang» sahnasi 5 kun davomida suratga olingan va 200 000 $ turgan. Tortlar haqiqiy bölib, ularning 4000 dan ortiği pişirilgan. Bunday sahnalar Amerika kinosida kam uçramaydi, lekin «Katta poygalar»da u davomiyligi böyiça rekord örnatdi — 4 daqiqa 20 soniya.

«Buyuk Leslining» avtomobili 4 nusxada yasalgan va taşqi körinişi 1908-yildagi «Nyu-York — Parij» poygasini yutgan Thomas Flyer avtomobiliga öxşagan. Professor Feytning qora «Hannibal 8» maşinalaridan 3 dona qurilgan, ulardan faqat bittasining kuzovi yuqoriga kötarilgan (transmissiya bilan boğliq qiyinçiliklar tufayli u elektr yurgizgiçda işlagan). Hozirda kamida 1 dona Leslie Special va ikkita haqiqiy «Gannibal» Amerikaning xususiy muzeylarida saqlanmoqda.

Webber Motor Car Co. firmasi öylab topilgan — AQŞda bunday avtomobil kompaniyasi heç qaçon bölmagan.

Maksning samolyoti — haqiqatda mavjud bölgan Curtis Puşer Biplane samolyotining uçuvçi nusxasi. Amerikaning eng qadimgi aviasozlik firmalaridan biri «Kyurtis» nomi Buyuk Leslini öynagan Toni Kyortisning taxallusidan bor-yöği bitta harf bilan farq qiladi. Aktyorning haqiqiy ismi — Bernard Şvarts.

Borraçço (Borraço) şahri nomi ispan tilidan «Mast» deb tarjima qilinadi.

Borraççodagi salunda Lili ÖLey (aktr. Doroti Provayn) tomonidan ijro etilgan olovli «He Şouldnt-a, Oughtnt-a Swang On Me!» qöşiğining kuyi 1943-yilda yozilgan «Comin' in on a Wing and a Prayer» (sözlari Garold Adamson, musiqasi Jimmi Makxyu) qöşiği refreniga öxşaydi; bu qöşiq sovet tinglovçisiga «Bombardirovşçiklar» nomi bilan (birinçi misradan — «Biz uçamiz, tumanda sudralib») Leonid va Edit Utesovlar ijrosida taniş (rus matni T. Sikorskaya va S. Bolotin, aranjirovka A. Ostrovskiy, 1943).

«Oskar» mukofoti — eng yaxşi ovoz effektlari uçun berilgan va eng yaxşi operator ishi, eng yaxşi ovoz, eng yaxşi montaj hamda eng yaxşi qöşiq («The Sweetheart Tree») toifalarida nominatsiyalarga tavsiya etilgan.

«Oltin globus» mukofoti — tört toifada nominatsiyalar:

Eng yaxşi film;

Eng yaxşi erkak roli (komediya yoki myuzikl) — Jek Lemmon;

Filmga eng yaxşi musiqa — Genri Mankini;

Eng yaxşi qöşiq («The Sweetheart Tree») — Genri Mankini va Jonni Mersier.

Moskva xalqaro kinofestivalida film kumuş medal bilan taqdirlangan va Grand-pri nominatsiyasiga sazovor bölgan.