The Land Before Time

# The Land Before Time

«The Land Before Time» (ingl. The Land Before Time) — Amerika-Irlandiya sarguzaşt multfilmi, rejissyor Don Bluth tomonidan suratga olingan, 1988-yil 18-noyabrda AQŞda Universal Pictures studiyasi tomonidan çiqarilgan. Lucasfilm tomonidan çiqarilgan ön beşinçi film (ikkinçi animatsion film). Filmning ijroçi prodyuserlari Stiven Spilberg, Jorj Lukas, Kathleen Kennedy va Frank Marshall böldi. Multfilm fentezi uslubidagi qadimgi Yer şaroitida yaşovçi beş nafar dinozavr bolasining taqdiri haqida hikoya qiladi. Multfilmning boş qahramoni — yoş brontozavr Littlefoot, u öt yeydigan dinozavrlar haqiqiy jannat deb hisoblaydigan afsonaviy Buyuk Vodiyni izlaydi. Yölda u yana tört nafar dinozavr bolasi bilan uçraşadi: triseratops Cera, zauroloф Ducky, pterodaktil Petrie va stegozavr Spike.

«The Land Before Time» tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi va AQŞda tijorat muvaffaqiyatiga erişdi: birinçi dam oliş kunlarida multfilm 7,5 million dollardan ortiq daromad keltirdi, AQŞdagi umumiy kassa tuşumi esa 48 million dollardan oşdi. Universal studiyasi bu multfilm qahramonlari iştirokida bir qator töliq metrajli animatsion filmlar çiqardi, lekin ularga Bluth, Spilberg va Lukas endi aloqador emas edi, şuningdek, nomi bir xil bölgan multserial ham yaratildi.

Bu seriyadagi yagona multfilm bölib, kinoteatrlarda çiqarilgan va yagona bölib, unda boş qahramonlar qöşiq aytmaydi.

Littlefoot (ingl. Littlefoot, "Kiçkina oyoq") — multfilmning boş qahramoni. Littlefoot — apatozavr, oilasidagi yagona bola, uning faqat onasi, buvisi va bobosi bor. Ammo uning onasi Şarptooth tirannozavr bilan jangdan söng yer qimirlaşida halok böladi. Yer qimirlaşi uni omon qolgan buvisi va bobosidan ajratgaç, u Buyuk Vodiyga yölni quyoş böyiça yönaltirib, mustaqil ravişda topişga majbur böladi. Dastlab u onasining ölimidan xafa böladi, ovqat va suv içişni töxtatadi, befarq bölib qoladi, ammo baribir yölga çiqadi. Yölda u boşqa dinozavr bolalari bilan töqnaş keladi, ular keyinçalik uning döstlariga aylanadi.

Cera (ingl. Cera) — triseratops bolasi. Cera Littlefoot uçraşgan birinçi bola. U juda tez va har doim hamma narsani qarşilik qilib qiladi. Dastlab u Littlefoot bilan doimo janjallaşadi va unga öz haqligini isbotlaşga harakat qiladi. Ammo u Buyuk Vodiyga notöğri yölni tanlaydi, bu uçun deyarli hayotidan ayrilgan edi — uni boşqalar qutqarib qoladi.

Ducky (ingl. Ducky) — zauroloф bolasi, rasmiy veb-saytda körsatilganidek, garçi baʼzi tanqidçilar uni xato bilan edmontozavr yoki gadrozavr deb ataşgan. Juda optimistik va quvnoq. Littlefoot u bilan Ceradan keyin uçraşadi. Ducky Littlefootni onasining ölimidan keyin öziga kelolmay qolganida ruhlantirişga muvaffaq böladi. Şundan söng ular birga Buyuk Vodiyni izlaşga ketadi. Hajmi jihatidan Ducky juda kiçik. Tez-tez "ha-ha-ha" (asl nusxada "yep, yep, yep") iborasini takrorlaydi. Spike tuxumdan çiqa boşlaganida uni birinçi bölib topgan edi. Keyinçalik döstlar tirannozavrdan bir marta va butunlay qutulişga qaror qilganlarida, u Şarptooth uçun yem vazifasini bajargan.

Petrie (ingl. Petrie) — pterodaktil bolasi. Boşida (pterodaktillarda bölmagan) katta ösimtasi tufayli uni baʼzan pteranodon bilan adaştirişadi. Littlefoot va Ducky u bilan Littlefoot nomaʼlum daraxtning barglarini sinab körmoqçi bölganida uçraşadi, öşa yerdan Petrie uning ustiga tuşadi. Boşida Petrie uçişni bilmaydi va sinab körişdan juda qörqadi, ammo uçişni örganişni umid qiladi. Uçişga u Şarptooth öldirilayotganda muvaffaq böladi. Hajmi jihatidan Petrie deyarli Ducky bilan bir xil, lekin biroz kiçikroq. U barça bolalar içida eng qörqoq va asabiysi. Filmning oxirida döstlar Şarptoothni suvda çöktirişga muvaffaq bölganlarida, tirannozavr Petrie ni özi bilan tortadi, ammo u qutulib qoladi.

Spike (ingl. Spike) — stegozavr bolasi. Littlefoot uçraşgan oxirgi bola, garçi Ducky uni birinçi bölib topgan bölsa ham, Spike hali tuxumdan çiqa boşlagan edi. Spike barça bolalar içida eng yirigi. U ança katta iştahali, dangasa va sekin, yomon gapiradi. Unga Spike ismini Ducky bergan va birinçi uçraşuvdan beri ular birga yurişadi. Döstlar Buyuk Vodiyga yetib borganlarida, Spike Ducky oilasining aʼzosi böladi, çunki özi yetim qolgan edi.

«The Land Before Time» — franşizaning yagona multfilmi bölib, unda Gabriel Damon Littlefootga, Judith Barsi Duckyga, Will Ryan Petriega, Burke Byrnes Ceraning otasiga, Bill Erwin esa Littlefootning bobosiga ovoz bergan. Şuningdek, bu Don Bluthning 1980-yillardagi yagona filmi bölib, unda Dom DeLuise iştirok etmagan.

Filmning işçi nomi — «The Land Before Time Began» edi. Multfilm ustida ish Dublindagi Sullivan Bluth studiyasida olib borildi. Dastlab filmni 1987-yil kuzida çiqariş rejalaştirilgan edi, ammo studiyaning köçib ötişi tufayli işlab çiqariş va çiqariş sanasi bir yilga keçiktirildi.

Amblin Entertainment kompaniyasi dinozavrlar haqida film yaratişni taklif qildi, çunki u bolalar orasida maşhur bölişiga işonişgan. Spilberg Disneyning "Bambi" filmining tarixiy dinozavrlar versiyasini yaratmoqçi edi, unda kiçik dinozavrning ulğayişi va omon qoliş hikoyasi aks etgan bölardi. Keyinçalik syujetga yana bir neça dinozavr bolasi qöşildi. Filmga turli turdagi beş dinozavr birgalikda harakat qiladigan "mehribon va yorqin" syujet yozişga qaror qilindi. Spilberg va Lukas dastlab "Fantasia" multfilmidagidek filmda dialoglar bölmasligini xohlaşgan, ammo keyinçalik bu ğoyadan voz keçib, filmni bolalar uçun qulayroq qiliş maqsadida ovoz beruvçi aktyorlardan foydalanişga qaror qilişgan. Syujet rivojlanişi bilan stsenariyga turli turdagi dinozavrlar örtasidagi segregatsiyani yengiş ğoyasi ham qöşildi: faqat öz turidagi vakillar bilan muloqot qilişga örgatilgan bolalar öz farqlarini unutib, omon qoliş uçun bir-biriga yordam berişni boşlaşi kerak edi. Filmni yaratişdan oldin mualliflar Nyu-York, Los-Anjeles va Smitsoniya institutidagi tabiatşunoslik muzeylariga borib tadqiqot ötkazişdi. Rassomlar işonçli manzara va hayvonlarni yaratişi kerak edi. Animatorlar filmga 600 dan ortiq fon tasvirini tayyorladilar. Multfilm ustida ish 1986-yil yozida rasman boşlandi.

Littlefoot ("Littlefoot") dastlab "Thunderfoot" deb nomlangan edi, ammo keyinçalik "Triceratops" nomli bolalar kitobida bunday ism allaqaçon borligi maʼlum böldi. Animatsiya jarayonining örtasida Lukas triseratops öğil bola Bambo ni qiz bola Cera ga aylantirişni taklif qildi. Spikeni yaratişga Don Bluthga uning "Kabi" ismli çau-çau iti taşqi körinişi ilhom bergan. Spilbergning öğli Petrie "Amerikalik dum" multfilmidagi Digit ovozida gapirişini xohlagan, natijada Digitga ovoz bergan Will Ryan Petrie ga ovoz berişga taklif qilindi. Dastlab Petrieni multfilmning boş qahramoni qiliş rejalaştirilgan edi, ammo Ducky ga ovoz bergan Judith Barsi özining "ha-ha-ha" ("yep, yep, yep") iborasi bilan butun studiyaga yoqib, uni ikkinçi öringa surib qöydi.

Film yaratiş jarayonida jiddiy tahrirdan ötkazilib, qisqartirildi. Stiven Spilberg va Jorj Lukas baʼzi sahnalar juda qoronği ekanini va kiçik bolalarni qattiq qörqitişini his qilişdi. "Bu juda qörqinçli. Bolalar yiğlaydi, ota-onalar esa jahllanadi. Bizga bu kerak emas", — deb Spilberg filmning ayrim sahnalari haqida gapirgan. Yakuniy versiyadan taxminan 11 daqiqalik video yozuv va jami 19 ta töliq çizilgan sahna olib taşlandi, şunda film PG örniga G reytingini olişi mumkin edi. Olib taşlangan qismning aksariyatini tirannozavr hujumi sahnalari va qahramonlarning ölim xavfi ostida qolgan sahnalari taşkil etardi. Baʼzi dinozavr qiçqiriqlari yanada xotirjam ovozlar bilan qayta ovozlaştirildi. Şuningdek, finali ham ança özgartirildi — dastlab Littlefoot döstlari bilan janjallaşib, ulardan ketib qolganida onasining arvohini köradigan va u Littlefootni Buyuk Vodiyga olib boradigan variant montaj qilingan edi, söng Littlefoot döstlariga yordam beriş uçun qaytib keladi. Boşqa sahnalardan farqli ölaroq, finalni özgartiriş qarori uni butunlay çizib, ovozlaştirib bölinganidan keyin qabul qilindi, ammo qayta çiziş va qayta ovozlaştiriş uçun mablağ va vaqt qolmagan edi, şu sababli videoqator şunçaki qayta montaj qilindi, bu esa bir neçta grafik va syujet böşliqlariga olib keldi. Don Bluth özgarişlardan norozi bölgan va filmda barça sahnalar bölişini talab qilgan bölsa-da, oxir-oqibat u atigi oltmiş töqqiz daqiqalik versiyaga rozi böldi — bu uning ijodidagi eng qisqa versiyalardan biri edi. Olib taşlangan barça materiallar bugun yöqolgan deb hisoblanadi.

Littlefootning onasi ölgan sahnani psixologlarga körsatişdi, ularning fikr-mulohazalaridan söng yaratuvçilar bu zarbani yumşatiş uçun Qazuvçi ismli yangi personaj qöşişga qaror qilişdi.

Multfilm uçun saundtrekni Jeyms Horner yozgan va u 1988-yil 21-noyabrda çiqarilgan. Filmdagi yagona vokal kompozitsiya «If We Hold on Together» Diana Ross tomonidan ijro etilgan va 1989-yil yanvarida singl sifatida çiqarilgan. Yaponiyada «If We Hold on Together» xitga aylangan. Bu qöşiqning Aria Curzon va Andy McKeef ijrosidagi muqobil versiyasi ham mavjud. Uşbu versiya 1997-yilda «The Land Before Time Sing Along songs» DVD diskida çiqarilgan va Ducky va Cera bir-birini quçoqlab turgan körinişdagi öyinçoqqa ham joylaştirilgan. Andyning xotiralariga köra, öyinçoqning oyoğini bosilganda qöşiq yangrardi.

1988-yil 18-noyabrda «The Land Before Time» videokassetalar va lazer disklarda çiqarildi. Filmning AQŞ kinoteatrlarida keng körsatilişi öşa kuni boşlandi. Dunyo böylab filmning daromadi 84 460 846 dollarni taşkil etdi, şundan 48 092 846 dollari (56,9 %) AQŞdagi kassa tuşumi edi. AQŞda birinçi dam oliş kunlarida film 7 526 025 dollar kassa tuşumi bilan birinçi öringa çiqdi va şu bilan birga «Bolalar öyinlari» (5 202 675), «Ernest Çristmasni qutqaradi» (4 841 057) va Uolt Disney studiyasining «Oliver and Company» animatsion filmi (4 022 752) kabi filmlardan özib ketdi. Ikkinçi dam oliş kunlarida «The Land Before Time» «Yangi Rojdestvo ertagi» filmidan keyin ikkinçi öringa tuşdi. 1997-yil 30-aprelda multfilm Universal Pictures Home Entertainment kompaniyasi tomonidan DVDda çiqarildi.

«The Land Before Time» — franşizaning kinoteatrlarda namoyiş etilgan yagona multfilmi. Barça keyingi qismlar darhol videoda çiqarilgan.

Tanqidiy şarhlarni jamlovçi Rotten Tomatoes resursida 30 ta şarhdan 70 foizi ijobiy, atigi töqqizta şarh salbiy.

IMDb kino portalida filmning reytingi 54 ming ovozga asoslanib 7,2 ga teng.

New York Times gazetasidan Janet Maslin Bluthning personajlarini "haddan taşqari yoqimli" qiliş tendensiyasiga ega ekanini taʼkidladi, ammo bu "The Land Before Time" multfilmiga foyda keltirgan. Mohave Daily Miner naşrining şarhlovçisi Wendy Miller multfilm personajlarini "yoqimli", ayni paytda juda sentimental bölmagan deb topdi. Ular unga Kermit Qurbaqaçasi, Jasur Şer va Lucy van Pelt ni eslatgan. Şuningdek, u ovoz beruvçi aktyorlar personajlarni kamroq oddiy va originalroq qilişganini ham qayd etdi. Şarhining yakunida Miller filmni "butun oila uçun ajoyib film" deb atadi. The Motion Picture Guide 1989 Annual naşrida yozilişiça, "The Land Before Time" öşa yili çiqqan "Oliver and Company" dan köra Uolt Disneyning klassik filmlariga köproq öxşaydi. Washington Post gazetasidan Hal Hinson filmni qiziqarli, ammo klassika deb ataş uçun yetarliça yaxşi emas deb hisobladi.

Time Out naşrining şarhlovçisi Damon Wise filmga mumkin bölgan 10 yulduzdan 6 tasini berdi va Don Bluthdan jasurroq film kutganini yozdi. Şuningdek, u multfilm dinozavrlarni ilmiy nomlari bilan atamasligi sababli bolalar uçun yetarliça maʼrifiy bölmasligi mumkinligini ham taʼkidladi. Sci-fi Movie Page internet jurnalida filmga 5 ballik tizimda 2 ball qöyildi va "„The Land Before Time“ oddiy şanba kuni bolalar telekörsatuvlaridan unçalik farq qilmaydi", deyildi. Uşbu şarhda filmga davom ettirilgan qismlar soni "haddan taşqari" deb atalgan. M. Keith Booker "Disney, Pixar va bolalar filmlarining ikkinçi maʼnosi" kitobida multfilmni "eʼtiborga loyiq emas" deb atadi, garçi uning asosiy syujet liniyasi tufayli bolalar orasida haqiqiy xit bölganini taʼkidlagan bölsa-da.

Jan Wojcik-Andrews "Bolalar filmlari: tarix, mafkura, pedagogika, nazariya" kitobida filmda körgan narsalarini nasroniy eʼtiqodlariga işoralar deb belgiladi. Uning fikriça, Littlefoot "tanlangan" hisoblanadi, çunki u podasidagi yagona bola va şuning uçun kelajak uçun yagona umididir. Şuningdek, Littlefootning döstlarini Buyuk Vodiyga olib borişi haqidagi ğoya unga kalvinistik taʼlimotni eslatgan: ruhlar faqat Masihga ergaşib, yölda uçraydigan vasvasalarga qarşi tursa, qutulişi mumkin. Buyuk Vodiyni u Iroq boği Eden bilan soliştirgan.