The Mask of Zorro

1821-yil. 11 yillik qarşiliklardan söng ispan toji Meksika ustidan nazoratni yöqotdi va endi meksikalik general Santa-Anna Kaliforniya boyliklariga qöl çözib, uni yangi taşkil topgan imperiya tarkibiga qöşmoqçi. Kaliforniya gubernatori Rafael Montero öz mulkini tark etişga tayyorlanmoqda va ketişdan oldin zodagonlarga ularning yerlariga doir sotuv hujjatlarini qoldirmoqda; ular soliqlarni öz vaqtida tölaş evaziga viloyatning avtonomiyasini saqlab qolişlari mumkin. Şuningdek, Montero saroyi atrofidagi olomondan uçta dehqonni olib, ularni faqat özining qasamxör duşmani, «niqobli qasoskor» Zorroni öziga çorlaş uçun qatl qilmoqçi böladi. Xalq qahramoni uzoq kutdirmaydi va xalq hayqiriği ostida mahorat bilan begunoh odamlarni ozod qiladi hamda gubernator odamlarini mağlub etadi. Jang davomida unga ikki bola — yetim aka-ukalar Alejandro va Joaquin Murrieta biroz yordam beradi, Zorro esa yordami uçun ularga özining kumuş medalyonini sovğa qiladi. Otiga — sodiq Tornadoga minib jönaşdan oldin, Zorro şpaga bilan gubernatorning böyniga özining farqlovçi belgisi — «Z» harfini çizadi, bu uç begunoh inson xotirasi va «Meksikaning abadiy xotirasi uçun» amalga oşiriladi.

Zorro esa özining yaşirin uyiga — Don Diego de la Vega hovlisi ostidagi ğoriga qaytadi; oddiy hayotda aynan şu Zorro böladi. Zodagonlardan biri va Kaliforniyaning eng yaxşi şpagaçisi Diego ispanlar mamlakatni tark etayotgani va Zorro endi kerak emasligi sababli «dam olişga» tayyorlanmoqda. Diego özining xotini Esperanza — Kaliforniyaning eng gözal ayoli va yaqinda tuğilgan qizi Elena bilan yaşaşni davom ettiradi. Baxtli lahzani askarlar bilan tekşiruv uçun kelgan Montero buzadi; u allaqaçon niqob ortida kim yaşirinib yotganini bilib olgan. Esperanza erini hibsga olişga yöl qöymaydi, bu esa Diegoga Montero bilan duelga kirişiş imkonini beradi. Janjal paytida uyda yonğin çiqadi; Esperanza Diegoni ispan serjantining öqidan tösib qoladi va şu sababli halok böladi. Montero qulay paytni topib, xotinining ölimidan ruhan sarosimaga tuşgan Diegoni huşidan ketkazadi va (avval serjantni uning öz şpagasi bilan piçoqlab) uni qamoq aravasiga soladi. U vaʼda beradi: de la Vega tirik qoladi, toki öz qizi özining qasamxör duşmani tomonidan tarbiyalanganini tuşunib azob çekkani uçun. Rafael özi Esperanzaga bölgan çuqur, ammo javobsiz muhabbat tufayli azob çekkanidek, Esperanza esa Diegoni tanlagan edi. Rafael kiçkina Elenani yonayotgan hovlidan olib çiqayotganini körib, Diego de la Vega gubernatordan qasos olişga qasam içadi.

20 yil ötadi. Kaliforniyada meksikaliklar hukmronligi dehqonlarga heç qanday erkinlik yoki hayot şaroitining yaxşilanişini olib kelmaydi. Mamlakat böylab kezib yurgan qaroqçilar orasida ulğaygan Murrieta aka-ukalari ham bor; ular öğri va ot öğrilari sifatida şuhrat qozonganlar. Ular döstlari, eski amerikalik qaroqçi «Uç barmoqli» Jek bilan birga (çap qölida ikki barmoği yöqligi uçun, ularning örniga metall protezlar qöyilgan) meksikalik qöriqxonalarni talon-taroj qiliş bilan şuğullanadilar. Şunday hujumlardan biridan söng qaroqçilar kapitan Harrison Love boşçiligidagi amerikalik reynçerlar otryadi tomonidan örab olinadi. Jekning oyoğidan yaralanib hibsga olinadi, Joaquin esa akasiga qoçişni buyuradi, söng özini özi otadi va Love uning boşini trofey sifatida olib ketadi. Alejandroning qölida akasidan faqat Zorro medalyoni qoladi.

Öşa kuni keçasi qarib qolgan Rafael Montero rasmiy kelişidan bir neça soat oldin, Diego de la Vegani topiş uçun Kaliforniyaga nomaʼlum holda keladi. U mahbuslar orasida uni darhol tanimaydi; nazoratçi kim Zorro ekanini söraganda esa, aqldan ozgan mahbuslar Monteroga va qöriqçilarga taşlanib, özlarini «niqobli qasoskor» deb ataydilar. Haqiqiy Zorro esa eski duşmanini körib, «Monte-Kristo» ruhidagi qoçişni uyuştiradi: betartiblikdan foydalanib, qöriqçini zararsizlantiradi va uning etiklarini oliş uçun ölganga öxşab yotadi, söng uni dafn etişadi, u esa sokin qabrdan çiqib, qalʼadan uzoqlaşadi.

Ertalab Montero tantanavor tarzda Kaliforniya qirğoğiga yetib keladi; uni eski hamkori va dösti Don Luis kutib oladi. Sobiq gubernator, endi xususiy tadbirkor, olovli nutq sözlaydi, unda Ispaniya, Meksika va zodagonlarning xalqqa nisbatan adolatsizligini eslatadi. Olomondan kimdir Zorro nomini tilga olganda, Montero «xalq qahramoni» 20 yildan beri körinmayotganini va özi niqobsiz xalq oldida turib, Kaliforniya xalqini zolimlardan ozod qilişga tayyor ekanini aytadi. Xalq xursand böladi, lekin ular orasida öç olişga tayyorlanayotgan Diego de la Vega ham bor. Uni töxtatib turgan yagona narsa — Rafael Montero tarbiyalagan voyaga yetgan qizi Elena. U gözal qizga aylangan va özining marhum onasiga juda öxşaydi. Qizi hali haqiqatni bilmagan holda duşmanini köz öngida sovuqqonlik bilan öldirişga qodir bölmagan Diego ketib qoladi.

Şu vaqtda Alejandro tavernada ötirib, akasining ölimi ğamini viski bilan yuvmoqda. Puli yöq, şuning uçun u tavernaçiga medalyonini berişga tayyor. Buni tasodifan Diego de la Vega köradi va mast yigitda 20 yil oldin unga yordam bergan bolalardan birini taniydi. Kapitan Lavni körgan Alejandro qotilga qarşi jangga kirişmoqçi böladi, lekin Diego uni töxtatadi va şpaga uşlay olmaydigan mast qaroqçini oddiy tayoq bilan döpposlaydi, şu bilan birga, agar u şu holatda qolganida öldirilişi va şunda akasining qasosini olmaydigan heç kim qolmasligini tuşuntiradi. Diego, bir paytlar unga yordam bergani uçun, Alejandroga qasosda yordam berişni taklif qiladi. Alejandro özining oldida aynan öşa Zorroni körayotganini tuşunadi.

Diego Alejandroni hovlining xarobalari ostidagi taşlandiq panohiga olib boradi va kuçlarni birlaştirişni taklif qiladi, çunki Montero va Love kelişib olişgan va Kaliforniyada yomon işlarga tayyorlanişayotgani aniq. Alejandro oğir va çarçatuvçi maşğulotlar majmuasini bosib ötişni boşlaydi, bu maşğulotlarda Diego jang falsafasi haqida gapiradi, bu falsafa «Usta ğildiragi» deb ataladi, va Alejandroni sovuqqon bölişga örgatadi, toki kör ğazab uni halok qilmasin. Şuningdek, u iflos va soqoli ösgan qaroqçini munosib körinişga keltiradi. Alejandro şpagaçilikda yutuqlar körsatadi va Diego uning şogirdi jiddiy jangovar sinovga töliq tayyor, degan xulosaga keladi. Ikkalasi Los-Anjeles köçalariga razvedka uçun çiqadilar va qora rangi bilan Tornadoni eslatuvçi, baquvvat, ammo jahldor andalusiya otini köradilar. Alejandro otning oyoğidan qora mato bölagini yeçib oladi va undan öziga Zorro niqobini yasaydi.

Birinçi ishi sifatida u öşa andalusiya otini öğirlaşga qaror qiladi, lekin bu yuriş kutilmaganda meksikalik garnizon bilan janjalga aylanadi va Alejandro butun qurol omborini portlatadi, şu bilan deyarli butun tumanni ogohlantiradi. U çerkov eʼtirofxonasiga yaşirinişga muvaffaq böladi, bu yerda eski Zorroni tanigan ruhoniy unga yordam beradi. Şu payt eʼtirofga Elena ham keladi va Alejandro uning eʼtirofini qabul qilişga majbur böladi; ular birinçi uçraşuvni, yaqinda uning reydidan oldin bölgan voqeani eslaşadi. Aynan öşa uçraşuvda ular orasida yorqin uçqun paydo bölgan edi. Alejandro kapitan Love paydo bölişidan bir lahza oldin, Elena ketganidan keyin ruhoniy bilan «hisob-kitob qilmoqçi» bölgan Loveni körişdan oldin çerkovni sezdirmasdan tark etişga ulguradi. Alejandro qora otni öz Tornadosiga aylantirişga zörğa köndiradi va uni panohga olib ketadi; yölda devorga şpaga bilan özining firmali «Z» belgisini qoldiradi.

Diego Alejandroning bu jasoratidan norozi, çunki faqat şpagaçilik va plaş kiyiş uni Zorro niqobiga munosib qilmaydi, uning harakatlari esa köproq fokusnik va ot öğrisining mantiğiga öxşaydi. Biroq u allaqaçon keyingi harakat rejasini öylab topgan: Montero Kaliforniya zodagonlarining butun yiğilişini öz hovlisida uyuştiradi va maqsadga yaqinlaşiş uçun Alejandro nufuzli zodagon rolini öynaşi kerak. Diego yaşirinça olib kelgan vositalar yordamida u va oldindan tayyorlangan Alejandro Rafael Monteroning qabuliga kirib olişadi. Alejandro özini yaqinda Ispaniyadan kelgan, qiroliça yaqinlaridan Don Bartolo del Kastiliyaning öğli Don Alejandro del Kastiliya i Garsiya deb taniştiradi, Diegoni esa özining yordamçisi Bernardo deb taqdim etadi. Montero xizmatkorga eʼtibor bermaydi va Alejandroga yanada diqqat bilan qaraydi, u esa Elenani allaqaçon öziga rom etgan edi. Diego Monteroning kabinetini tintuv qilayotganda, Alejandro keçki ovqat paytida haqiqiy zodagon bölib körinişga harakat qiladi, Elenani maftun etişni davom ettiradi va nafratlangan kapitan Lavni yana bir bor kamsitişni heç qaçon ötkazib yubormaydi. Diego heç qanday qimmatbaho narsa topmaydi, lekin Alejandro qirol saroyidagi aloqalariga işora qilib, Monteroning eʼtiborini qozonadi.

Yopiq yiğilişda Montero hamkorlariga mustaqil Kaliforniya respublikasi haqidagi orzusini bölişadi. Zodagonlardan biri norozilik bildiradi, çunki Meksikadan ajralişga uriniş uruşga olib kelişini va kam sonli zodagonlar militsiyasi Santa-Annaning kuçliroq va professional armiyasiga qarşi tura olmasligini tuşunadi. Montero bunga javoban, u allaqaçon Santa-Anna bilan muzokaralar olib borganini va AQŞ bilan Meksika örtasida yaqinlaşib kelayotgan uruş hisobiga Kaliforniyani ispan oltini evaziga sotib olişga tayyor ekanini tuşuntiradi. Biroq ertasi kuni Montero barça zodagonlarni, şu jumladan Alejandroni ham pardali aravalarga ötqazib, «Eldorado» deb ataladigan yaşirin oltin konlariga olib boradi. Maʼlum bölişiça, konlar aslida Kaliforniyada emas, balki Meksikaning şimolida joylaşgan, quymalarga esa soxta ispan tamğasi qöyilgan, toki Santa-Anna uni haqiqatan ham Ispaniya moliyalaştirayotganiga işonsin. Alejandro işçilar-qullar orasida dehqonlar, hatto bolalar va mahbuslarni köradi; ulardan biri «Uç barmoqli» Jekdir. U zodagonlarga istehzoli nutq sözlaydi, söng temir qazğiç bilan vagonetkada pastga sirğalib tuşib, hujum qilmoqçi böladi, ammo Love uni revolverdan otib öldiradi. Ölişdan oldin, eski qaroqçi Alejandroni köradi va tabassum qiladi, çunki uni özining eski dösti sifatida taniydi. Şundan keyin Love Alejandroga şubha bilan qaray boşlaydi.

Şu orada Diego Elena bilan qayta tanişadi va Montero unga ona tuğruq paytida vafot etgani haqida yolğon gapirganini bilib oladi. Keyinroq Elena şahar bozorida sayr qiladi, u yerda uni eski qariya gadoy köradi va unga Esperanzaning shalini sovğa qiladi. Maʼlum böladiki, bu Elenaning sobiq enasi bölgan, u Elenada ota-onasining yuz xususiyatlarini tanib, ularning ismi va familiyasini aytadi. Qiz dahşatga tuşib, tezda u yerdan ketadi. Alejandro panohda sarosimaga tuşadi va ustozining şaxta xaritasini öğirlaş topşiriğini bajarişga jurʼat eta olmaydi, çunki Love bilan şaxsiy uçraşuvi, unda Love uni masxara qilib, akasining boşi solingan spirtli idişdan şarob içişni taklif qilgan, uni ruhan larzaga solgan edi. Diego buning javobida özining eski Zorro niqobini unga beradi va uni butunlay öz vorisi qiladi.

Montero va Love allaqaçon kelajakdagi ğalabalarini nişonlaşmoqda, ammo ularning quvonçi hovli yaqinidagi dalalarda paydo bölgan ulkan olovli «Z» tufayli buziladi. Montero dahşat içida anglaydiki, Zorro — u allaqaçon uzoq vaqt unutgan deb öylagan odam — haqiqatan ham 20 yillik yöqlikdan keyin qaytib kelgan va qasos olişni istaydi. Çalğişdan foydalanib, eski kostyumini yangilagan «niqobli qasoskor» kiyingan Alejandro xaritani öğirlaydi va bezovtalangan fitnaçilarning suhbatini eşitadi. Montero tuşunadiki, Santa-Anna oltin uning yerida qazib olinganini payqaşi bilanoq, Amerikadagi ispan gubernatorining kunlari sanoqli böladi, şuning uçun Love qazib olingan oltinni olib, konni işçilar bilan birga portlatişni taklif qiladi. Zorro Montero odamlari bilan ham, gubernator va kapitan bilan ham jangga kirişadi. Ularni çalğitib, otxonaga qoçadi va u yerda Elena bilan töqnaşadi. Qiz şpagaçilikni yaxşi örgangan, ammo ularning jangi jiddiydan köra köproq öyinga öxşaydi. Oxirida Zorro şpaga bilan Elenaning kiyimini deyarli yeçib taşlaydi, xayrlaşuvda ehtiros bilan öpayadi va çiqib ketadi. Şundan keyin ular bir-biriga yanada qattiqroq oşiq bölib qoladilar. Montero yangi Zorroning de la Vega şpagaçilik texnikasiga ega ekanidan hayratda qoladi, ammo u salafidan ança yoş va çaqqonroq körinadi.

Xarita yordamida Alejandro işçilarni qutqariş rejasini tuzadi, ammo Diego unga yordam berişdan boş tortadi va uning asosiy maqsadi Montеroдан xotinining ölimi uçun öç oliş va qizini qaytarib oliş ekanini tan oladi. Haqiqatdan hayratga tuşgan Alejandro ustozidan köngli qoladi, çunki u şogirdini qasos tuyğusiga berilmaslikka örgatgan, özi esa aynan şu tuyğuga böysungan edi. Şunda Diego şogirdiga bildiradiki, u Alejandroni tölaqonli vorisi sifatida tayyorlagan va endi aynan u, Alejandro, «xalq qahramoni» bölişi kerak, Diego esa buning uçun allaqaçon juda qari bölib qolgan.

Montero foş böliş xavfidan vahimaga va ğazabga tuşadi, şu payt uning oldida oçiqçasiga Diego de la Vega paydo böladi va şpaga bilan tahdid qilib, Elenani darhol olib kelişni talab qiladi. Avvaliga Montero Diegoni aqldan ozgan deb körsatişga urinadi, ammo uning familiyasini eşitgan Elena bozordagi gadoyni eslaydi. Çalğiş paytidan foydalanib, Love de la Vegani otmoqçi böladi, ammo Montero «qizi» öq yönalişida turganda otişga ruxsat bermaydi. Diego Monteroдан 20 yil oldin Esperanza qanday halok bölganini haqiqatni aytişni talab qiladi, ammo Diegoni asirga olişadi. Biroq u ulgurib aytadi, dayani qiz kiçkina töşagini faqat Kaliforniyada ösadigan yagona gullar — romneylar bilan bezatgan edi. Aynan ularning hidi Elenaga mamlakatga kelganida taniş tuyulgan edi. Şunday qilib u öz haqiqiy otasi kimligini taxmin qiladi va Diegoni zindondan ozod qiladi.

Ertasi kuni ertalab Montero va Love rejalarini amalga oşirişga kirişadilar: oltinni aravalarga yuklaşni boşlaydilar, işçilar esa porox boçkalari bilan töldirilgan qafaslarga qamaladilar. Yetib kelgan Alejandro fitnaçilarning rejalarini faol buzadi va kapitan Love bilan duelga kirişadi, Diego esa Rafaelni burçakka qisib qöyadi. Elena otasiga Monteroни sovuqqonlik bilan öldirişga yöl qöymasa-da, gubernator bundan foydalanib, uni halokatli yaralaydi. Alejandro kapitan Lavni yuk liftiga haydab çiqaradi va raqibini şpaga bilan teşib ötadi, Diego esa sönggi kuçini töplab, oltin ortilgan aravani tayançdan itarib yuboradi; Rafael esa jilovga oyoği çigallaşib, qiçqirib pastga uçadi va özi bilan hali tirik bölgan Love turgan liftni ham tortib ketadi. Alejandro va Elena birgalikda işçilarni konlar portlaşidan oldin ozod qilişga ulgurадilar. Ölim oldida Diego qizi va şogirdi bir-birini sevişini anglab, ularning ittifoqiga duo qiladi va Kaliforniyaga doim Zorro kerak bölişini aytadi. Dehqonlar eski qahramonlarini munosib marosim bilan dafn etadilar.

Biroz vaqt ötadi. Alejandro va Elena turmuş quradilar, de la Vega familiyasini oladilar va yonib ketgan Diego hovlisini qayta tiklaydilar. Alejandro, Diego singari, öğli Joaquinga (marhum amakisi şarafiga şunday nomlangan) hikoyalar aytib beradi, Elena esa uning allalarini tanqid qiladi va şundan keyin uni otasining işini davom ettirişga qöyib yuboradi.