The Mist

Tomas Jeyn (Devid Dreyton) — namunali oila boşliği, öğli va xotini bor. Odamlarga tumanda nimadir borligini körsatadi, keyinçalik dorixonaga yurişni taşkil qiladi. Oxirida kiçik odamlar guruhi bilan dökondan qoçib ketadi.

Marşa Gey Xarden (Miss Karmodi) — diniy fanatik, tuman qiyomat kuni ekaniga işonadi. Dökondagi odamlarning köpçiligi unga işona boşlaydi. U Devid guruhini dökondan çiqarmaydi, ammo sotuvçi Olli uni revolverdan otib öldiradi.

Lori Xolden (Amanda Damfriz) — maktabda öqituvçi. Devidga nisbatan hamdardlik bildiradi. U bilan birga qoçib ketadi. Yirtqiçlardan qutuliş uçun Devid tomonidan öldiriladi.

Nathan Gamble (Billi Dreyton) — Devidning öğli. Yirtqiçlardan qutqariş uçun otasi tomonidan otib öldiriladi.

Andre Brauer (Brent Nortон) — sudya, Devidning qöşnisi, u bilan ilgari sudlaşgan. Tumandagi yirtqiçlarga işonmaydi va bir neça kişi bilan öşa yoqqa ketadi. Uning keyingi taqdiri nomaʼlum, ehtimol yirtqiçlardan halok bölgan.

Toby Jones (Olli Uiks) — dökon sotuvçisi. Qurol bilan mohirona muomala qiladi. Devid guruhida bölib, u bilan dorixonaga borgan. Çayon-böğimoyoqqa öxşaş jonzot tomonidan öldirilgan.

William Sadler (Jeyms «Jim» Grondin) — dökon mexanigi, Mayronning dösti. Içişni yaxşi köradi. Dorixonaga borganidan keyin aqldan ozadi va Karmodi guruhiga qöşiladi. Taxminan harbiylar tomonidan qutqarilgan.

David Jensen (Mayron Laffler) — dökon mexanigi va Jimning dösti, u bilan içişni yaxşi köradi. Jimdan farqli ölaroq, u Karmodi guruhiga qöşilmadi. Oxirida bilagini çiqarib oldi. Devid guruhida bölgan, ammo köçada örgimçak tomonidan öldirilgan.

Jeffrey DeMunn (Dan Miller) — Olliga döst. Dösti Jon Li bilan birga bölgan, öşa paytda uni tumandan nimadir tortib ketgan, Dan dökonga qoçgan. Devid guruhida bölib, u bilan dorixonaga borgan. Yirtqiçlardan qutqariş uçun Devid tomonidan otib öldirilgan.

Melissa McBride (Xavotirli ona) — dökon mijozi, tumanni körib, uyda qolgan bolalari haqida xavotirga tuşgan; uyigaça kuzatib qöyiş rad etilgaç, dökondan çiqib ketgan va qandaydir möjiza bilan zarar körmasdan uyga yetib borgan. Oxirida u bolalari bilan evakuatsiya qilinayotgan harbiy yuk maşinasidan Devidni kuzatgan.

Frances Sternhagen (Irene Repler) — keksa öqituvçi, uning şogirdi mexanik Jim bölgan. Devid guruhida bölib, u bilan dorixonaga borgan. Yirtqiçlardan qutqariş uçun Devid tomonidan otib öldirilgan.

Alexa Davalos (Sally Geytson) — dökon sotuvçisi, harbiy Jessop bilan munosabatda bölgan. Keçasi yirtqiçlar hujumi paytida çayon-qönğiz tomonidan öldirilgan.

Chris Owen (Norm Spellman) — dökon qadoqlovçisi. Devidga tumanda nimadir borligiga işonmagan, şuning uçun generator quvurini tozalaş uçun çiqmoqçi bölgan. Garaj tirqişidan ötib kelgan tentaklar tomonidan öldirilgan.

Sam Witwer (Ueyn Jessop) — harbiy, Sally bilan munosabatda bölgan. Devid bilan dorixonaga borgan. Miss Karmodi tarafdorlari harbiylar tumanga aloqadorligini bilib qolganda, uni oğir yaralab, köçaga otib yuborişadi, u yerda uni böğimoyoqqa öxşaş jonzot öldiradi.

Robert S. Treviler (Bad Braun) — dökon menejeri, mağrur va qörqoq. Devid guruhida bölgan, ammo qörqib, dökonga qaytib qoçgan. Taxminan harbiylar tomonidan qutqarilgan.

Xuan Gabriel Parejа (Morales) — harbiy, Jessop va Donaldsonning dösti. Tumanga harbiylarning aloqadorligi haqida bilgaç, osilib öldi.

Walter FontLeRoy (Donaldson) — harbiy, Jessop va Moralesning dösti. Morales bilan birga osilib öldi.

Andy Stahl (Mayk Xatlen) — şahar selektsionери. Devid bilan birga dorixonaga bordi, u yerda örgimçaklar tomonidan öldirildi.

Buck Taylor (Ambroz Kornell) — keksa erkak. Devid guruhida bölgan, ammo örgimçaklar uni örab olib öldirgan.

Brandon ÖDell (Bobbi «Bob» Eglton) — dökon mijozi, akasi Jo bilan kelgan. Devid bilan dorixonaga bordi, u yerda zaharli örgimçak töriga oyoği jarohatlanib, huşidan ketdi va uni taşlab ketişga majbur bölişdi.

Jackson Xerst (Jo Egglton) — dökon mijozi va Bobbining akasi. Keçasi yirtqiçlar hujumi paytida kerosin solingan çelakka qoqilib, maşʼal bilan unga yiqildi. Kuçli kuyişlar oldi, Devid dorixonaga guruh yubordi, ammo Jo odamlar yetib kelgunça tirik qolmadi.

Brayan Libbi (Bayker) — ismsiz motosiklçi. Ambrozning miltiğini oliş uçun arqon bilan boğlanib Nortон guruhi bilan ketgan. Nomaʼlum jonzot tomonidan öldirilgan, u faqat tanasining pastki qismini qoldirgan.

Syuzen Malerstein (Xetti Turman) — Irenening dösti va Billining enagasi. Şunçalik qörqib ketdiki, ölimga olib keladigan dori tabletkalarining katta dozasini içdi.

Kelli Kollins Lintz (Steff Dreyton) — Devidning xotini. Örgimçaklar tomonidan öldirilgan.

Ron Klinton Smit (Mister Makki) — dökon qassobi. Karmodi guruhiga qöşildi. Piçoq bilan Jessopni oğir yaraladi.

Gregg Brazzel (Tom Smolli) — dökon mijozi. Keçasi yirtqiçlar hujumi paytida çayon-qönğizni öldirişga muvaffaq böldi, ammo pterodaktilga öxşaş jonzot uni bosib, öldirdi.

Matthew Grier (Sayles) — dökon tozalovçisi. Brent Nortон guruhi bilan ketdi. Taxminan ölgan.

Eamon Jozef (Harbiy politsiyaçi) — harbiy, filmning boşida dökonga kelib, Jessop va uning döstlariga qaytişni aytadi. Uning pilla içiga öralgan jasadini Devid dorixonada topadi.

Frank Darabont 1980-yildan, «Qoronğu kuçlar» (ingl. Dark Forces) töplamida birinçi marta öqiganidan beri Kingning «Tuman» qissasini ekranlaştirişni xohlagan. U aynan şu filmni töliq metrajli kinodagi rejissyorlik debyuti qilişni istagan, ammo buning örniga Kingning boşqa qissasi «Rita Xeyuort va Şouşenkdan qoçiş»ni ekranlaştirişga qaror qilgan. «Şouşenkdan qoçiş» filmi katta muvaffaqiyat qozonib, tanqidçilar orasida maşhur böldi. «Şouşenkdan qoçiş» ustidagi ish tugagaç, Darabont 1994-yilda yana «Tuman»ni ekranlaştirişga qiziqiş bildirgan, ammo buning örniga oxir-oqibat «Yaşil milya» (1999) filmini suratga olişga qaror qilgan, bu ham Kingning 1996-yilgi şu nomli romani asosida yaratilgan, va şundan keyingina boşlanğiç rejasiga qaytgan.

Natijada Darabont «Tuman»ni ekranlaştiriş böyiça birinçi navbatdagi huquq uçun Paramount Pictures bilan kelişuv tuzgan, huquqlarni bevosita Stephen Kingdan olgan. 2004-yil dekabrida Darabont filmning ssenariysi ustida işlayotganini eʼlon qilgan, 2006-yil oktabriga kelib loyiha Paramountdan Dimension Filmsga ötgan, uning yangi egalari Bob va Harvi Vaynşteynlar loyihaga qiziqiş bildirişgan. Aktyor Tomas Jeyn muzokaralarning boşidanoq boş rol uçun körib çiqilgan, suratga oliş esa 2007-yil boşida boşlangan.

Darabont özining oldingi King ekranlaştirişlaridagi «töğridan-töğri drama»lardan farqli ölaroq, «juda yönaltirilgan, kuçli» film suratga olişni xohlaganini aytdi. Darabont filmga yangi, yanada qoronğu finalni öylab topgan (kitobda boş qahramon va uning öğli panoh topiş uçun muntazam armiya joylaridan biriga boradi, ularning keyingi taqdiri nomaʼlum), uni King yuqori baholadi, studiyalar uçun noqulay va juda qörqinçli deb taʼriflagan. Yozuvçi «qörqinçli film tomoşasiga kelgan tomoşabinlar «pollianaça» finalni körişni xohlaşi şart emas» deb taʼkidlagan.

Darabont «Tuman»ni jonzotlarning ğaroyibligi va nomaʼlumdan qörqiş bilan tavsiflagan, öşa paytdagi maşhur, şiqirlaş va qiynoq pornografiyasi elementlari bölgan splatter filmlardan farqli ölaroq. Darabont «Tuman»ni Uilyam Şekspir asarlari va Paddi Çayefskiy ssenariylari bilan taqqoslagan, King hayotning odamlar gapirişni odat qilgan jihatlarini yoritganini aytgan — qörquv egallaganida odamlar boşqaça harakat qiladi, va film jonzotlar haqida emas, balki «bir-biri bilan kuraşayotgan odamlar» haqida ekanini aniqlagan. Filmini «Çumolilar şohi»ga qiyoslab, ammo «bir neçta zör jonzotlar» bilan, Darabont odamlarni primitiv harakat qilişga majbur qiluvçi qörquv elementini taʼkidlagan. Rejissyor şuningdek ilhom manbalari sifatida «Sumerki zonasi» (ingl. The Twilight Zone) asl serialining «Kleven köçasidagi yirtqiçlar» epizodini va Alfred Xitçkokning «Qutqaruv qayiği» (ingl. Lifeboat, 1944) filmini eslatgan.

Qissada boş qahramon Devid Drayton, gözal Stefaniga uylangan, u bilan Amanda Damfris ismli, ham turmuşga çiqqan qahramon örtasida jinsiy aloqa böladi. Darabont ularning munosabatlari ekranda aks etişini xohlamagan. Tomas Jeyn va Lori Xolden aktyorlar ijro etgan filmdagi qahramonlar örtasida ança kuçli, hissiy boğliqlik bor, buning örniga u ular örtasida yanada hissiy, qandaydir almaştiruvçi oila dinamikasini yaratişni tanlagan. Jeyn qahramonlar haqida şunday deydi: «Biz göyo yangi oila yaratyapmiz — Amanda mening xotinim va Billining onasi böladi. Bu dahşat, undan birga çiqişga harakat qilamiz, bizni birlaştiradi». Aktrisa Lori Xolden esa film voqealarini Luiziana ştatidagi «Superdom» stadionida «Katrina» böroni paytida omon qolganlar tajribasi bilan taqqoslaydi.

Filmda tumanning kelib çiqişi ham batafsil körsatilgan, qissada u oxirigaça noaniq qoladi. Darabont «Strela» loyihasi bilan boğliq tuşuntiriş taklif qilgan, bu harbiy tajriba bölib, boşqa ölçamlarga portallar oçgan.

2006-yil dekabrida Tomas Jeyn boş rolga yakuniy tasdiqlangan. 2007-yil yanvariga kelib boşqa aktyorlar, masalan Andre Brauer va Lori Xolden ham asosiy rollarga tasdiqlangan. Uilyam Sadler, Jeffri DeMunn va Brayan Libbi Darabontning Stephen King asosidagi oldingi ekranlaştirişlari — «Şouşenkdan qoçiş» va «Yaşil milya»da suratga tuşgan, ikkinçi darajali rollarga tasdiqlangan. Sadler 1986-yilda «Tuman»ning audio spektaklida Devid Dreytonning rolini ijro etgan. Darabont Kingni ham ikkinçi darajali rolga taklif qilmoqçi bölgan, ammo rol oxirida Libbiga berilgan, çunki King öşa paytda suratga oliş maydonçasiga borişni xohlamagan. Suratga olişga tayyorgarlik 2007-yil fevralida Luiziana ştatidagi «StageWorks of Louisiana» studiyasi va Şrivportdagi kinostudiyada boşlangan. Öşa oyning özida aktyorlar tarkibiga Marşa Gey Xarden va Toby Jones qöşilgan. Suratga olişni 20-fevralga rejalaştirişgan.

Darabont filmga «silliq, beparvo hujjatli» uslubni intilgan, özining «Qalqon» serialidagi epizod ustida işlaş tajribasiga tayanib. Şu maqsadda u öşa operator guruhini jalb qilgan. Darabont «Tuman»ni raqamli formatda suratga oliş imkoniyatini körib çiqsa ham, oxir-oqibat donali plyonka Fujifilm 400 ASA ni tanlagan, unga donador, «juda çiroyli bölmagan» tekstura beriş uçun.

Darabont Devid Dreytonga asos sifatida maşhur plakat rassomi Dryu Struzanni olgan. Filmning oçiliş sahnasida Kingning «Qoronğu minora» kitoblar turkumiga işora ham bor, unda Dreyton seriyaning boş qahramoni Otişçi (Strelok)ni çizadi, bu ham Struzanning asl mualliflik ishi. Struzan keyinçalik film uçun ham plakat yaratdi, ammo bu tasvir filmning marketing kampaniyasida heç qaçon işlatilmadi.

Darabont sanʼatkor-dekoratorlar guruhi bilan yaqindan hamkorlik qilib, filmning estetikasida bir neça davrni birlaştirgan, şu bilan birga haddan taşqari zamonaviy yoki biror davrga xos bölgan uslubdan qoçgan. Bu aralaşuv qahramonlarning mobil telefonlardan foydalanişi kabi detallarda aniq körinadi, harbiylar esa suratga oliş paytidagi zamonaviy Humvee örniga eski jiplarni boşqarib körsatilgan.

Suratga olişda Şrivportdan, Luiziana ştatidan 100 dan ortiq statist qatnaşgan, ulardan 60 nafari asosiy aktyorlar bilan muloqot qilgan, bu barça iştirokçilarning eng yuqori darajada jalb etilişini taʼminlaş uçun qilingan.

Oziq-ovqat dökonining taşqi kadrlari Luiziana ştatining Vivian şahrida, hozir buzib taşlangan «Tomʼs Grocery» dökoni binosida suratga olingan.

Frank Darabont musiqiy va tovuş effektlaridan foydalanişni minimal darajaga keltirişga qaror qilgan, filmning romanning asl finalidan ança «bosimli finali»ni yetkaziş uçun. Rejissyor buni şunday tuşuntirgan: «Baʼzan kinodagi musiqa soxta tuyuladi. Men doim sukunat ğalati şovqindan köra qörqinçliroq bölişi mumkinligiga işonganman; piçirlaş taqillatişdan qörqinçliroq — biz bu nisbatni uyğunlikka keltirmoqçi edik. Biz musiqani minimal darajaga keltirdik, tomoşabinlarning qabul qilişida film deyarli hujjatli bölişi uçun». Filmning finali uçun Darabont guruh Dead Can Dance ijrosidagi «The Host of Seraphim» kompozitsiyasidan foydalangan — stilizatsiyalangan gregorian aşulasiga asoslangan musiqa. Guruhning muxlisi sifatida Darabont bu kompozitsiyani butun insoniyat nasli uçun «rekviyem» vazifasini bajaradigan narsa deb atagan. Filmning qolgan musiqasini «Oskar» mukofoti nominanti kompozitor Mark Ayşam yozgan.

Darabont jonzotlar obrazlarini yaratiş uçun rassomlar Jorda Shell va Berni Raytsonni yollagan. Greg Nikoteró ham yirtqiçlarning qiyofasini yaratgan va filmning grimi ustida işlagan, Everett Burrell esa kompyuter maxsus effektlari uçun masʼul bölgan. Nikoteróning birinçi dizayn eskizlari 1980-yillarda, Darabont Kingning qissasini ekranlaştirişga birinçi marta qiziqqan paytda paydo bölgan. Loyiha nihoyat tasdiqlanganida, Nikoteró, Burrell va Darabont kelajakdagi film mavjudotlarining dizaynini muhokama qiliş uçun CaféFX studiyasida uçraşgan.

«Tuman» uçun vizual effektlar studiyasini Darabontga Guillermo del Toro tavsiya qilgan, u «Labirint favni» uçun vizual effektlarni kim yaratganini söraganidan keyin.

Qissada yirtqiçlar bir neça satr bilan tasvirlangan bölsa ham, Darabont uçun dizayni bilan noyob yirtqiçlar yaratiş muhim edi: «Biz ularni noyob qilişimiz kerak edi, bizdan oldingi filmlarda tomoşabinlar körganlarga öxşamasin. Şu yillar davomida juda köp ğoyalar yaratildi — dinozavrlar, ajdarlar, örgimçaklar va boşqa yirtqiçlar, ammo bizniki alohida körinişi kerak edi. Ğayrioddiy yirtqiçlar — mana, kadrlarni yaratişdagi asosiy maqsad!». Nikoteró janrning tarixini diqqat bilan örgandi, takrorlaniş va öxşaşlikdan qoçiş uçun. Dizaynerlar işini tugatgaç, yirtqiçlar yaratuvçilari aktyorlarga ularning «mimikasi» — közlari va oğizlarining harakati bor qöğirçoqlarni körsatgan. Bu keyinçalik aktyorlarga suratga oliş paytida yirtqiçlarni yanada jonli va aktyorlik nuqtai nazaridan işonarli qabul qilişda yordam bergan.

«Tuman»ning relizdan oldingi namoyişi 2007-yil 18-oktabrda ŞowEast kinofestivalida bölib ötgan, u yerda Darabont avvalgi asarlari «Şouşenkdan qoçiş» va «Yaşil milya»dagi aʼlo rejissyorlik mahorati uçun Kodak mukofotini olgan. Rasmiy reliz 2007-yil 21-noyabrda AQŞ va Kanadada, 22-noyabrda esa Rossiyada bölib ötgan.

«Tuman» filmi 2007-yil 21-noyabrda AQŞda prokatga çiqqan. Birinçi prokat dam oliş kunlarida film 8,9 million dollar yiğgan. Jahon prokati oxiriga kelib film 57,3 million dollar yiğgan, şundan 31,7 million dollari xalqaro bozorlarda.

Rotten Tomatoes saytida «Mgla» filmi 150 ta şarhga asoslangan 73% ijobiy baho olgan, örtaça bahosi 6,60/10. Saytning tanqidiy konsensusi şunday deydi: «Frank Darabontning taʼsirçan kamera ishi va siyosiy ötkir ssenariysi «Mglani» haqiqatan qörqinçli tomoşaga aylantiradi». Metacritic saytida film 29 ta şarhga asoslangan 58/100 örtaça vaznli bahoga ega, bu «aralaş yoki örtaça şarhlar»ni bildiradi. Biroq CinemaScore tomoşabinlari unga A dan F gaça bölgan şkalada kamroq qulay «C» bahosini qöyişgan.

IMDb saytidagi kinotomoşabinlar reytingi — 10 dan 7,1.

Tanqidçilar fikrlari bölingan. Jeyms Berardinelli filmni maqtab, uni «qoronğu, keskin va yetarliça qonga boy» deb atagan, «Mgla» nihoyat Stephen King qörqinçli ekranlaştirişlariga munosib baho berdi, deb qöşimça qilgan. U filmni janr muxlislari uçun «körişga majburiy» deb atagan, «qiynoq pornografiyasi»siz. Chicago Tribune gazetasining Maykl Fillips bu fikrni qöllab-quvvatlab, uni «yaxşi va dahşatli» hamda «şakli, kölami va sifati böyiça yaqinda çiqqan «1408» [ham Kingning hikoyasi asosida] bilan taqqoslaş mumkin», deb atagan. Entertainment Weekly jurnalidan Liza Şvarsbaum Xardenning «voizlik qiluvçi mahalliy aqldan ozgan» miss Karmodi rolidagi öyinini yuqori baholab, uni «yorqin» deb atagan. Empire jurnalidan Tom Ambrouz «Mgla»ni «jinoiy darajada kam baholangan» va sönggi yillardagi eng yaxşi qörqinçli filmlardan biri deb atagan.

Roger Ebert, aksinça, filmga 4 yulduzdan 2 yulduzli bosiqroq baho bergan, «Mgla» faqat «odamlarga hujum qiluvçi yirtqiçlar haqida malakali suratga olingan qörqinçli film» ekanini taʼkidlab, u Darabontning «Şouşenkdan qoçiş» yoki «Yaşil milya» kabi oldingi asarlariga yetmasligini aytgan. Variety jurnalidan Justin Chang ham aralaş his-tuyğular bildirgan, «Tuman» «jirkanç B kategoriyali film» sifatida işlaydi, deb taʼkidlab, «bir ölçamli personajlar» va izçil bölmagan ohang tufayli psixologik çuqurlikka erişa olmagan, deb yozgan.