«Mumiya» (ingl. The Mummy) — rejissyor Karl Freund tomonidan 1932-yilda suratga olingan badiiy film. Filmning ssenariysini Nina Wilcox Putnam va Richard Sçayerning qissasi asosida John L. Balderston yozgan. Bu Universal studiyasining dahşat filmlari qatoridagi birinçi mumiya haqidagi film hisoblanadi. Boş rollarda Boris Karloff, Zita Johann va Edward Van Sloan ijro etgan.
Film mumiyalangan Imhotep haqida bölib, uni arxeologlar guruhi topadi va ajdodlar papirusidagi jumlalarni öqib, tasodifan tiriltirib yuboradi. Imhotep zamonaviy kiyim kiyib, özining sevgilisini qidiradi. Uning fikriça, sevgilisi zamonaviy ayol tanasida qayta tuğilgan.
1Rollarda
Boris Karloff, David Manners, Edward Van Sloan
Boris KarloffaktyorDMDavid MannersaktyorEVEdward Van SloanaktyorNJNoble JohnsonaktyorLMLeonard MudieaktyorZJZita JohannaktyorABArthur ByronaktyorBFBramwell FletcheraktyorJLJohn L. Balderstonssenariy muallifi2Syujet
1921-yilda Britaniya muzeyining arxeologik ekspeditsiyasi sir Joseph Whemple (Arthur Byron) rahbarligida…
1921-yilda Britaniya muzeyining arxeologik ekspeditsiyasi sir Joseph Whemple (Arthur Byron) rahbarligida Misrda Imhotep ruhoniyning mumiyasi solingan sarkofag va lаънат haqida ogohlantiriş yozilgan yopiq quti topadi. Qohiralik şifokor va mistik doktor Myuller (Edward Van Sloan) Whemplega qadimgi sehrga qarşi bormaslikni maslahat beradi. Whemplning yoş yordamçisi Ralph (Bramwell Fletçer) qutini oçadi va Isida Osirisni tiriltirgan deb hisoblangan Tot papirusining dastlabki jumlalarini köçirib oladi. Matnning hatto bir qismini öqiş ham Imhotepni tiriltiriş, papirusni öğirlab qoçiş uçun yetarli böladi. Lаънат amalga oşadi: jonlangan mumiyani körgan Ralph aqldan ozadi.
1932-yilda Britaniya muzeyining boşqa ekspeditsiyasi iştirok etadi. Uning aʼzosi Frank (David Manners) — Joseph Whemplning öğli. Ekspeditsiya mahalliy boy havaskor tarixçi Ardeth-Bey (Boris Karloff) orqali Anksenamun malikasining maqbarasi qayerda bölişi mumkinligi haqida körsatma oladi. Maqbara haqiqatan topiladi: u Yetti Çaqaloq muhri bilan yopilgan bölib, talon qilinmagan edi. Arxeologlar topilgan xazinalar va malika mumiyasini Qohiradagi muzeyga ğalaba bilan topşiradi, u yerda maxsus körgazma oçiladi.
Muzey yopilgandan keyin Anksenamun mumiyasi solingan vitrina yonida Ardeth-Bey qoladi (aslida u jonlangan Imhotep), u Tot papirusini oçib, malikaning ruhini «çaqira» boşlaydi. Bu çaqiriqqa Helen Grosvenor (Zita Johann) javob beradi. U Sudan gubernatorining qizi va qadimgi xonadon vakili bölgan misrlik ayolning farzandi. U transga tuşib, yuqori doiradagi balni tark etadi va taksida Qohiradagi muzeyga yöl oladi. Şu payt muzey qöriqçisi Ardeth-Beyni mumiya yonida köradi, yordam çaqirişga urinadi, ammo öladi, lekin ulgurib Ardeth-Beydan papirusni tortib oladi. Signal beriladi; Ardeth-Bey ğoyib böladi, Tot papirusi esa Joseph Whemplning qöliga tuşadi.
Helen jodu taʼsirida muzeyga keladi, ammo eşiklar qulflangan böladi va Helen şu zahoti ayvonda huşini yöqotadi. Frank, uning otasi va doktor Myuller uni Whemplning uyiga olib borişadi. Huşsiz holatda Helen qadimgi misr tilida bir neça jumla aytadi va Imhotep hamda Anksenamun ismlarini çaqiradi. Joseph Whempl va doktor Myuller uning qadimgi lаънатga giriftor ekaniga xulosa qilişadi, buni papirus topilişi bilan boğlaşadi va ön yil oldin Imhotep mumiyasiga nima sodir bölganini taxmin qilişadi.
Helen huşiga keladi va u hamda Frank bir-biriga darhol oşiq bölib qolişadi. Biroq köp ötmay uyga Ardeth-Bey keladi, u Helenni Anksenamunning yangi qiyofasi deb taniydi va uning ongini egallaşga urinadi. Bu urinişni Joseph Whempl va doktor Myuller töxtatişadi. Ardeth-Bey ketişga majbur böladi. Doktor Myuller hayoti uçun ayniqsa taşvişlangan Frankka yomon sehrdan saqlaydigan qadimgi Isida taskini beradi. Ardeth-Beyning jodu kuçi bilan kuraşdan holdan toygan Helen Whemplar uyida qolişga majbur böladi.
Professor Whempl Tot papirusini yoqişga urinadi, ammo Ardeth-Beyning lаънати uni öldiradi. Tot papirusi yana Ardeth-Beyning qöliga ötadi, u Helenni çaqirib, unga sehrli közguda Imhotep va Anksenamun haqidagi hikoyani körsatadi. Helen uyiga qaytadi — Ardeth-Beyga Anksenamun ruhini Helenning tanasiga köçiriş marosimini tayyorlaş uçun vaqt kerak. Tez orada u qizni yana öziga çaqiradi — endi marosimni ötkaziş uçun. Frank avval Helenni uşlab qolişga urinadi, ammo doktor Myuller uni qöyib yuborişga köndiradi, toki Imhotepning qayerdaligini bilib, uni kutilmaganda topiş mumkin bölsin.
Imhotepning sehri Frankni deyarli öldiradi, ammo u tumordan foydalanib himoyalanadi va faqat huşini yöqotadi. Helen yolğiz Ardeth-Beyning oldiga boradi; u Helenning içidagi Anksenamun ruhini uyğotib, uni muzeyga olib keladi va öz ixtiyori bilan qurbongohda marosim ölimini qabul qilişga köndiradi. Şunda u Tot papirusi yordamida qizni abadiy tanada qayta tiriltirib, uni özi kabi jonlangan mumiyaga aylantirişi mumkin böladi. Anksenamun ruhini «ozod qiliş» uçun u sevgilisining mumiyasini yoqadi. Helen ölişni istamaydi, ammo Imhotepning orqaga yöli yöq. Anksenamunni qaytariş uçun u Helenni öldirişi kerak va buni har qanday holatda ham qilişga tayyor.
Şu payt muzeyga Frank Whempl va doktor Myuller bostirib kiradi. Imhotep ularni yengmoqçi böladi, ammo tumor inglizlarni uning sehridan saqlaydi. Helen-Anksenamun qadimgi Misr sehriga murojaat qiladi va Imhotepga Qadimgi Xudolarning ğazabini yönaltiradi. Isida haykali tayoqçasini kötaradi. Lаънatga uçragan papirus qurbongohda yonadi. Imhotep halok böladi.
3Tayyorgarlik
1922-yil 4-noyabrda britaniyalik arxeolog Howard Carter va havaskor arxeolog lord George Carnarvon tomonidan…
1922-yil 4-noyabrda britaniyalik arxeolog Howard Carter va havaskor arxeolog lord George Carnarvon tomonidan Tutanxamon maqbarasi topildi. Maqbaraning oçilişi misrşunoslik va jahon arxeologiyasi tarixidagi eng yirik voqealardan biri böldi. Lord Carnarvonning kutilmagan vafoti esa «firʼavnlar lаънati» afsonasining tarqalişiga sabab böldi. «Firʼavnlar lаънati» bilan qattiq taassurot olgan prodyuser Karl Freund-kiçik ssenariy muallifi Richard Sçayerga dahşat filmlari seriyasi uçun asos böladigan, misr mavzusidagi roman topişni topşirdi, xuddi «Drakula» va «Frankenşteyn» bilan qilingani kabi. Sçayer biror romanni moslaştiriş uçun topa olmadi, garçi filmning yakuniy syujeti Artur Konan Doylning 1890-yildagi «Tot uzugi» hikoyasiga uzoqdan öxşasa ham. Sçayer va yozuvçi Nina Wilcox Putnam ilgari maşhur mistik va sarguzaştçi Alessandro Kalyostro haqida bilib olişgan va «Kalyostro» («Cagliostro») nomli töqqiz sahifali matn yozişgan. Ularning hikoyasi San-Fransiskoda bölib, maxsus nitratlar yordamida hayotini saqlab turgan 3000 yoşli sehrgar haqida edi. Karl Freund-kiçik bu qoralamadan mamnun bölib, uni ssenariyga aylantiriş uçun John L. Balderstonni yolladi. Balderston «Drakula» va «Frankenşteyn» ssenariylari ustida işlagan, hali jurnalist bölganida esa New York World gazetasi uçun Tutanxamon maqbarasi oçilişini yoritgan edi, şuning uçun u maqbaraning qazilmalari haqida yaxşi xabardor edi. Balderston syujetni Misrga köçirdi va filmni qayta nomladi. Boş qahramonga qadimgi misrlik meʼmor, donişmand va astrolog nomi bölgan Imhotep ismini berdi. John L. Balderston syujetni ham özgartirdi: qahramonning sobiq sevgilisiga öxşagan barça ayollardan qasos oliş örniga, boş qahramon Tot papirusi sehri yordamida eski sevgisini unga öxşaş qiz tanasida tiriltirişga qatʼiy qaror qiladigan syujetni yaratdi.
4Yaratilişi
Film Kaliforniya ştatida suratga olingan. Suratga oliş Kaliforniyaning katta qismini egallagan Mojave çölida,…
Film Kaliforniya ştatida suratga olingan. Suratga oliş Kaliforniyaning katta qismini egallagan Mojave çölida, Red Rock Canyon davlat boğida va Universal studiyasining paviljonlarida bölib ötgan.
Film Karl Freundning rejissyorlik debyuti böldi. U «Golem» va «Metropolis» kabi nemis filmlarida, Amerikaga köçib kelgandan keyin esa «Ğarbiy frontda özgariş yöq» va «Drakula» filmlarida operator sifatida işlagan.
Imhotep roli uçun grimni Jack Pierce işlab çiqdi. Yirik planlar uçun grimni puxta surtiş u va Boris Karloff uçun kuniga sakkiz soatgaça vaqt olardi.
Imhotepning qadimgi voqealar haqidagi xotiralari epizodi ataylab sokin kino uslubida suratga olingan — replikasiz, qahramonlarning ifodali imo-işoralari va mimikasi bilan, hatto kadrlar tezligi biroz özgartirilgan holda. Filmning dastlabki variantida Anksenamunning tarixdagi turli davrlardagi reinkarnatsiyalari zanjirini körsatuvçi katta epizod bor edi. Bu material senzura talabiga köra tarqatiş versiyasidan butunlay olib taşlangan va yöqolgan deb hisoblanadi. Bu epizoddan yagona qoldiq — titrlarda «sakson jangçisi» rolida Henry Victor nomining körsatilişi, ammo u ekranda heç qaçon paydo bölmagan.
Filmning ayrim vaziyatlari va mizanseanalari Universal studiyasining birinçi juda maşhur ovozli dahşat filmi — «Drakula» filmining vaziyatlari va mizanseanalarini deyarli aniq takrorlaydi.
5Davomlar va remeyklar
1940-yillarda bu film asosida bir qator töğridan-töğri va bilvosita davomlar hamda remeyklar…
1940-yillarda bu film asosida bir qator töğridan-töğri va bilvosita davomlar hamda remeyklar yaratildi:
«Mumiyaning qöli» (ingl. The Mummyʼs Hand, 1940)
«Mumiyaning maqbarasi» (ingl. The Mummyʼs Tomb, 1942)
«Mumiyaning arvohi» (ingl. The Mummyʼs Ghost, 1944)
«Mumiyaning lаънati» (ingl. The Mummyʼs Curse, 1944)
Terence Fisher rejissyorligidagi britaniyalik «Mumiya» remeyki (rusça tarjimada «Firʼavnlar lаънati» nomi bilan ham çiqqan) syujeti böyiça asl filmdan köra «Mumiyaning qöli» davomiga ança yaqin.
Stephen Sommers rejissyorligidagi «Mumiya» filmi asl film syujeti ğoyasiga yetarliça sodiq, garçi voqealar ketma-ketligi va ohangi jihatidan undan ança uzoqlaşgan.
2026-yil aprel oyiga Jack Reynor va Laia Costa boş rollarda ijro etgan «Mumiya» filmi premyerasi rejalaştirilgan. Uning asl film syujetiga sodiqligi va boşqa tafsilotlari hozirça nomaʼlum.
6Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB7Franşiza tartibida
5 film
8Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Мумия (фильм, 1932)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.