The Thing

«The Thing» (ingl. John Carpenterʼs The Thing yoki oddiy qilib ingl. The Thing) — 1982-yilda Jon Karpenter suratga olgan amerikalik fantastik dahşat filmi. U Jon V. Kempbell-kiçikning «Who Goes There?» ilmiy-fantastik qissasi asosida yaratilgan va 1951-yilgi «The Thing from Another World» filmining remeykidir.

Filmdagi asosiy rolni Kurt Russell ijro etgan. Voqea Antarktidadagi amerikalik ilmiy-tadqiqot qutb stansiyasida röy beradi. Qutbçilar özga sayyoraliq mavjudot bilan töqnaş keladi. Bu mavjudot stansiya aholisini öldiradi va qurbonlarining qiyofasini oladi. Filmning asosiy motivlaridan biri — qahramonlarni qamrab olgan paranoya. Ular kimning odam, kimning esa allaqaçon odam emasligini bilmaydi.

Jon Karpenter bir neça bor «The Thing», «Prince of Darkness» va «In the Mouth of Madness» filmlari «apokaliptik trilogiya» (ingl. Apocalypse Trilogy) taşkil etişini aytgan. Bu filmlarda heç qanday umumiy syujet çiziği yöq, lekin ularni bir mavzu — inson va ğayritabiiy qoronğu kuç örtasidagi kuraş birlaştiradi.

Şunga qaramay, film tomoşabinlar orasida katta qiziqiş uyğotmadi, garçi moliyaviy jihatdan muvaffaqiyatsiz bölmagan. Taxminan 15 million dollarlik byudjetga qaramay, uning AQŞdagi kassa yiğimi 19 629 760 dollarni taşkil etdi. Buning asosiy sababi şu böldiki, filmning çiqişi Stiven Spilberg filmi «E.T. the Extra-Terrestrial» bilan bir vaqtga töğri keldi. Bu film insonning özga sayyoraliq aql bilan uçraşuviga butunlay boşqaça, optimistik va tinç nuqtai nazardan qaragan. «E.T. the Extra-Terrestrial» öşa yilning eng kassa filmi böldi va köplab mukofotlarga sazovor böldi.

Biroq «The Thing» haqiqiy şuhrat, tomoşabinlar eʼtirofi va kult film maqomini 1980-yillarning oxirida, videokassetalarda çiqqandan keyin va televideniyeda muntazam namoyiş etilgandan söng oldi. Hozirgi kunda «The Thing» kino tanqidçilari va dahşat filmlari muxlislari tomonidan yuqori baholanadi.

Final Çaylds va MakReyedining taqdirini ataylab noaniq qoldiradi, şunda tomoşabin uni özi öylab topişi mumkin. Jon Karpenter agar bir kun davomini suratga olsa, unda Çaylds va MakReyedi Uaindousning xabarlariga javob bergan qutqaruvçilar jamoasi tomonidan evakuatsiya qilinişini aytgan (syujetga köra, Uaindous jinni bölib qolgan Blerning radioapparaturani sindirişidan oldin aloqani örnatişga ulgurgan). Rejissyor aktyorlarning qarişini sovuq urişi bilan izohlamoqçi bölgan. Bu qahramonlarning taqdiri köplab norasmiy davomlarda turliça talqin qilinadi: birida zararlangan Çaylds, boşqasida MakReyedi, uçinçisida esa ikkalasi ham zararlanmagan bölib çiqadi. Filmning telekörsatuvlaridan birining qöşimça muqobil finalida ertasi kuni ertalab yonib ketgan bazadan qor böylab it yugurib ketayotgani körsatiladi. Bu it, ehtimol, «neçto» tomonidan egallangan bölib, Çaylds va MakReyedi oxir-oqibat muzlab qolganiga bilvosita işora qiladi. 2002-yilgi video öyin, u film davomi hisoblanadi, yakuniy sahnada muzlab qolgan Çaylds va tirik MakReyedini körsatadi. 2008-yilda Kit Devid iştirokidagi «Q&A session» dahşat konvensiyasida undan ikkalasidan biri baribir zararlanganmi, deb söraşdi. Devid MakReyedi haqida bilmasligini, ammo Çaylds «neçto» tomonidan egallanmaganiga aniq işonçi komilligini aytdi. Final haqidagi nazariyalarga köra, bir nazariyaga binoan Çaylds «Neçto» bölib qolgan, çunki uning oğzidan buğ çiqmayotgani körinadi (aslida esa buğ körinadi). Boşqa versiyaga köra, MakReyedi unga bergan şişada viski emas, balki benzin bor va bu sinov (garçi «neçto» odamlarning xotiralarini özlaştirsa, u viskining taʼmini ham bilişi kerak). Uçinçi versiyaga köra, MakReyedining özi «neçto» va şu yöl bilan Çaldsni zararlaydi… Film operatori Din Kandi insonli qahramonlarning közlarida körinadigan maxsus yoruğlik haqida gapirgan. Bu yoruğlik kimning inson va kimning «neçto» ekanini körsatişi mumkin. Filmning sönggi lahzalari MakReyedining közlarida şunday yoruğlik borligini, Çaldsning közlarida esa, göyo, bunday yoruğlik yöqligini körsatadi. Biroq Karpenterning özi bu sözlarni rad etib, Kandi «hatto taxmin ham qilmaydi», faqat özi oxirida kim «neçto», kim emasligini bilişini, ammo kimligini aytmasligini bildirgan. Karpenterga intervyuda: «Film oxirida aniq aytiş mumkin bölgan yagona narsa — MakReyedi «neçto» emas edi, şundaymi?» deyilganda, Karpenter kulib javob bergan: «U [şunday] bölişi mumkin edi. Biz uni bir neça daqiqa körmadik».

«The Thing» filmi ssenariysining asosida amerikalik yozuvçi Jon Vud Kempbell-kiçikning «Who Goes There?» («Kim keladi?») hikoyasi yotadi. Bu hikoya birinçi marta 1938-yil 26-avgustda «Astounding Science-Fiction» jurnalida çop etilgan. Kempbell öz xotini Donna Styuart şarafiga Don Styuart (ingl. Don A. Stuart) taxallusidan foydalangan. Hikoya muallif yigirma sakkiz yoşida yozilgan va Kempbellning yozuvçi sifatida faoliyatidagi sönggi jiddiy asar bölgan. «Kim keladi?» hikoyasida Antarktidada qulagan özga sayyoraliq uçiş apparati va muzlab qolgan özga sayyoraliq hayot şakli topgan amerikalik tadqiqotçilar guruhi haqida hikoya qilinadi. Topilma tadqiqot stansiyasiga olib kelingaç, olimlar özga sayyoraliq organizmni eritişga qaror qiladi. Bu organizm juda xavfli bölib çiqadi va jismoniy aloqada bölgan har qanday tirik mavjudotga öxşab qoliş qobiliyatiga ega ekan. Olimlarning bir qismi «özga sayyoraliq nusxalarga» aylanadi, qolgan tirik odamlar esa ularning qaysi biri odam bölib qolganini aniqlaş usullarini izlaydi. Oxir-oqibat ular özga sayyoraliq klonlarni aniqlab, yöq qilişning oddiy usulini topadi va butun insoniyatning zararlanişining oldini oladi.

«Kim keladi?» hikoyasi birinçi marta 1951-yilda kinoga moslaştirilib, ekranga çiqarilgan. «RKO Pictures» kompaniyasi «The Thing from Another World» («Boşqa dunyodan kelgan narsa») ilmiy-fantastik filmini çiqardi. Uning prodyuseri, ssenariy muallifi va haqiqiy rejissyori Govard Xoks bölgan, garçi rasman rejissyor sifatida Kristian Nayb körsatilgan. Filmda asl hikoyaning asosiy elementlaridan biri — özga sayyoraliq mehmonning har qanday tirik mavjudot şaklini oliş qobiliyati yöq edi. Şu ssenariy yeçimi tufayli filmning qahramonlari taşqi körinişi Frankenşteynning hayvonini eslatadigan ösimlikka öxşaş mavjudot bilan töqnaşadi. Kinokartina tomoşabinlar orasida katta muvaffaqiyat qozondi va özga sayyoraliklar duşmanona niyatlar bilan Yerga keladigan birinçi filmlardan biriga aylandi. Kino tarixçilari bu film Robert Uayzning «The Day the Earth Stood Still» filmi bilan birga 1950-yillarda ilmiy fantastikaga bölgan kuçli qiziqiş boşlanişida turganini hisoblaydi. Bu qiziqiş, asosan, SSSR va Ğarb örtasidagi keskin munosabatlar va sovuq uruş, şuningdek, AQŞda yoşlar madaniyatining rivojlanişi bilan boğliq edi.

1976-yilda «Who Goes There?» hikoyasining huquqlarini Uilbur Starkdan televideniye prodyuseri Styuart Koen (ingl. Stuart Cohen) sotib oldi. U hikoyani kino prodyuserlari Lourens Turman va Devid Fosterga körsatdi, ular «Universal» kinostudiyasi bilan hikoyaning yangi ekranlaştirilişini tayyorlaş böyiça şartnoma tuzdi. Styuart Koen Jon Karpenter bilan şaxsan taniş edi va u bilan Janubiy Kaliforniya universitetining kino fakultetidan munosabatlarini saqlab turardi. 1975-yilda Los-Anjelesdagi uçraşuvda ular uşbu hikoya va uni ekranlaştiriş imkoniyatini muhokama qilişgan. Koen Jon Karpenterni kelajakdagi ekranlaştiriş rejissyori lavozimiga tavsiya qildi, ammo «Universal» studiya rahbariyati avvaliga uning nomzodini rad etdi.

Uning örniga studiya rahbariyati şartnoma asosida Tob Xuper va Kim Xenkelni taklif qildi. Biroq Styuart Koenga ular yozgan ssenariy varianti yoqmadi, şuningdek, taşqi mualliflarning keyingi ikki ssenariy varianti ham unga maʼqul kelmadi. Loyiha 1979-yil yozigaça töxtatib qöyildi, öşa paytda rejissyor Ridli Skottning «Alien» filmi ekranlarga çiqdi. Kinokartina tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozondi va şu janrdagi filmlarga bölgan qiziqiş tölqinida «Universal» studiyasi loyiha ustida işni davom ettirişga qaror qildi. Şuningdek, bundan oldin 1978-yil oktabrda Jon Karpenterning «Halloween» filmi prokatga çiqqan edi, u öşa davrdagi eng tijorat jihatdan muvaffaqiyatli mustaqil filmlardan biriga aylangan edi. Karpenter «Boşqa dunyodan kelgan narsa» filmiga bölgan hayratini bildirib, uni özining «Halloween» filmidagi sahnalardan birida televizor ekranida körsatgan. Şu ikki voqeadan keyin studiya nihoyat Jon Karpenter bilan şartnoma tuzdi, şartnomaga köra u kelajakdagi filmning rejissyori böldi.

1979-yil avgust oyida filmning ssenariy muallifi sifatida taniqli aktyor Bert Lankasterning öğli Bill Lankaster taklif qilindi. Rejissyor Jon Karpenter, prodyuser Styuart Koen va yangi ssenariy muallifi Kempbellning asl hikoyasi konsepsiyasiga qaytiş va filmda tanasining şaklini özgartiriş hamda har qanday tirik mavjudotga öxşab qoliş qobiliyatiga ega mavjudotni körsatiş zarurligiga kelişib olişdi. Köp ötmay Bill Lankaster ssenariyning qoralama variantining dastlabki 40 sahifasini taqdim etdi. Unda asl hikoyaning 37 nafar qahramoni 12 nafarga qisqartirilgan, hikoyaning boşlanişi özgartirilgan (retrospektiva qor içidagi quvğin bilan almaştirilgan). Şuningdek, Kempbellning hikoyasida, ssenariydan farqli ölaroq, muzlab qolgan begona jismni darhol amerikaliklar topadi, çunki Antarktidada boşqa mamlakatlardan tadqiqotçilar yöq edi, stansiya boşliği Garri esa Blerning «qöllari» tufayli emas, balki «neçto»ning özlaştirişidan halok bölardi. Final ham sezilarli darajada qayta işlangan: odamlarning özga sayyoraliq mavjudot ustidan ğalabasidan iborat bölgan final noaniq, mohiyatan umidsiz, apokaliptik yakunga aylangan. Ssenariyning birinçi qoralama variantini yoziş 1980-yilning ikkinçi yarmida yakunlandi. Ssenariy keyinçalik bir qator mayda özgarişlarga uçradi: personajning ismi Sançesdan (1981-yil 4-martdagi ssenariyning ikkinçi variantida) Simmonsga, keyin esa yakuniy variantda Uaindousga özgartirildi. Personajlarning yoshi ham özgartirildi: MakReyedi 32 yoşdan 35 yoşgaça, Palmer esa 27 yoşdan 35 yoşgaça. Oxir-oqibat, 1981-yil 28-iyuldagi sönggi ssenariy varianti işlab çiqarişga qabul qilindi.

Ssenariy personajlarining obrazlarini filmda işonarli körsatiş uçun kasting menejeri Anita Dann Jon Karpenter bilan birgalikda 12 kişidan iborat aktyorlar ansamblini şakllantirişga kirişdi. Ular tanlagan aktyorlarning bir qismi tomoşabinlarga nisbatan taniş edi. Lekin ularning heç biri tomoşabinlarni filmdagi voqealarning haqiqiyligiga şubhalantiriş darajasida maşhur emas edi (Jon Karpenter aynan şunday realizm hissini tomoşabinlarda uyğotişga intilgan). Istisno faqat studiya boş rol — MakReyedi uçun tanlagan Kurt Rassel edi. Uning tomoşabinlar orasida tanilganligi va Karpenter bilan «Elvis» hamda «Escape from New York» filmlari ustida işlagani, kinoguruhning qolgan aʼzolariga işonç bağişladi.

Şuningdek, Karpenter Norris rolida «Halloween» filmida doktor Lumis rolini ijro etgan Donald Plezensni körmoqçi edi, ammo Plezens boşqa filmlardagi suratga oliş jadvali tufayli loyihada iştirok eta olmadi.

Filmda ayol personajlar yöq: ssenariyning qoralama variantida yagona ayol roli bor edi, lekin keyinçalik Jon Karpenter undan voz keçib, faqat erkak rollarini qoldirişga qaror qildi.

Şu paytda Jon Karpenterning rafiqasi bölgan Adrien Barbo MakReyedi şaxmat öynagan kompyuterga ovoz berdi, ammo yakuniy titrlarda uning ismi tilga olinmagan.

Qayta işlangan konsepsiyada rejissyor Jon Karpenter insonga heç qanday öxşamaydigan mavjudotni körsatmoqçi edi, bu oldingi ekranlaştirişdagi — «Boşqa dunyodan kelgan narsa» filmidagi kosmik mehmonga qarama-qarşi edi. Bu vazifani hal qiliş uçun prodyuserlar Lourens Turman va Devid Foster ular bilan «Caveman» filmida birga işlagan rassom-illyustrator Deyl Kaypersni taklif qilişdi. Uni «Caveman» filmida iştirok etgan va kelajakdagi filmning maxsus effektlarini tayyorlaşda iştirok etişi kerak bölgan effektlar mutaxassisi Roy Arbogast ham tavsiya qilgan. 1981-yil boşida Kaypers Karpenter bilan uçraşib, dastlabki eskiz çizdi. Uning konsepsiyasiga köra, «neçto» öz tanasi şaklini mustaqil yaratişga qodir mavjudot bölişi kerak edi, uning aʼzolari har qanday şaklni olişi mumkin edi. Bu mavjudotga qurbonining boşiga yopişib, miyasining alfa-tölqinlarini skanerlaş va uning aniq nusxasini yaratiş imkonini berardi. Kaypersning rejasiga köra, özga sayyoraliq mavjudot körinişlarni keltirib çiqaradigan gallyutsinogen gaz çiqarişi mumkin edi. Kaypers özi çizgan mavjudotlarning modellarini ham yasagan. Jon Karpenter bu ğoyalarni maʼqulladi va Kaypersni filmda işlaşga jalb qildi. Ammo şundan söng rassom bilan baxtsiz hodisa yuz berdi va uning tiklanişi uçun taxminan ikki oy kerak böldi. Karpenter loyihaning keçikişi mumkinligidan qoniqmadi va Kaypersning işlanmalarini maxsus grim va effektlar ustasi, filmni yaratişga jalb qilingan Rob Bottinga topşirdi. Bottin Rik Beykerning şogirdi edi va Jon Karpenter bilan «The Fog» (1980) filmini yaratişda işlagan. «Neçto» filmi yaratilgan paytda Robga atigi 22 yoş edi, lekin bu uning filmografiyasidagi sakkizinçi film edi. Bottin Jo Dantening «The Howling» filmi ustida işini endigina tugatgan edi. «Neçto» obrazini yaratişga kirişar ekan, u 1979-yilda çiqqan «Alien» filmidagi kosmik mehmon obraziga raqobatlaşişni xohlamadi. Garçi unga «neçto»ning umumiy konsepsiyasi yoqqan bölsa-da, obraz ksenomorfga eng kam öxşaşi kerak deb hisobladi. Bottin begona eskizlar bilan işlaşni yoqtirmasdi, şuning uçun özining yangi «neçto» konsepsiyasini ilgari surdi. U istalgan vaqtda qurbonlarining istalgan şaklini, şu jumladan ularning alohida qismlarini yoki ularning birikmalarini olişga qodir mavjudotni taklif qildi. Bottin «neçto»ning taşqi körinişini raskadrovka bilan şuğullangan Maykl Plug bilan birgalikda işlab çiqdi. Raskadrovka bilan Mentor Xyubner şuğullangan edi. Ssenariy muallifi Bill Lankaster ham muhokamalarda qatnaşdi va tegişli ravişda ssenariyga özgartirişlar kiritdi. Rob şunçalik köp işladiki, çarçoqdan kasalxonaga tuşib qoldi.

Badiiy rassom Jon Lloyd duç kelgan eng katta muammo Antarktika tadqiqot stansiyasining realistik dekoratsiyalarini quriş uçun mos joy topiş edi. 1951-yilgi «Boşqa dunyodan kelgan narsa» filmi suratga olingan Montana ştatini istisno qilgandan söng, Lloyd öz guruhi bilan Kanadaning Britaniya Kolumbiyasida mos joyni qidirişga jönadi. Safar natijasida Styuart şaharçasi yaqinida, muzlik çekkasida yaxşi joy topildi. Platoni kiçik toğ çöqqilari örab turardi, bu suratga oliş uçun gözal orqa fonni yaratardi. Dekoratsiyalarni quriş yoz oylarida, muzlikdan taşqari, bu hududda qor bölmagan vaqtda tugaşi kerak edi. Styuart şaharçasidan quriliş joyiga faqat tor kon yöli orqali boriş mumkin edi. Dekoratsiyalarni quriş bir neça hafta davom etdi. Quriliş tugagaç, qor yoğa boşladi, bu esa qöşimça uskunalarni yetkazib beriş uçun yölni tozalaş masalasini tuğdirdi. Dekemberda boşlangan film suratga olinişi boşlanişiga kelib, qutb tadqiqot stansiyasining dekoratsiyalari tayyor edi.

Film 35 mm kinoplyonkaga «Panavision» kinokameralari bilan, şu nomdagi optika va «Panavision-35» keng ekran formatida suratga olingan.

Rejissyorlar gildiyasining bosimi ostida filmning işlab çiqariş bölimi 1981-yil iyun oyida jadvalga muvofiq suratga olişni boşlaşga majbur böldi. Muz maydonlarining qor bilan qoplangan manzaralari Alyaskadagi Juno okrugida ikki hafta içida suratga olindi. Norvegiyaliklarning vertolyoti qor sahrosi böylab yugurayotgan itni quvib borayotgan bu kadrlar kinokartinaning boşlanğiç qismiga aylandi.

Styuart Koen va Jon Karpenter boşçiligidagi ikkinçi suratga oliş guruhi qisqa muddatga haqiqiy tadqiqot stansiyasiga jönab ketdi. Şu vaqtda maxsus effektlar ustalari — Bottin va Plug — epizodlar uçun effektlar tayyorlaş bilan şuğullandi, ularning suratga olinişi 1981-yil avgust oyida «Universal» kinostudiyasining maxsus sovutiladigan pavilonida boşlandi. Sovutiladigan pavilonda harorat quruq muz yordamida, maʼlum namlik va boşqa usullar bilan +4 °C darajasida uşlab turildi. Sovutilgan dekoratsiyalarni yaratişdagi qiyinçiliklar şu bilan kuçaydiki, 1981-yilning yozi Los-Anjelesning eng issiq yozlaridan biri böldi. Bularning hammasi aktyorlar va butun suratga oliş guruhi uçun köplab muammolarni keltirib çiqardi, çunki issiqdan sovuqqa va yana orqaga keskin ötiş köpçilik odamlar uçun oğir keçdi.

Keyinçalik suratga oliş 1981-yil dekabrda qayta boşlandi. U Britaniya Kolumbiyasida, qutb tadqiqot stansiyasi dekoratsiyalari qurilgan Styuart şaharçasi yaqinida uç hafta davom etdi.