The Truman Show

Truman Burbank — Seahaven (sözma-söz «Dengiz bandargohi») şahrining aholisi, suğurta agenti bölib, oddiy hayot keçiradi. Biroq u özining har bir harakatini köplab yaşirin kameralar kuzatib borayotganini va uning hayoti keça-kunduz butun dunyoga jonli efirda uzatilayotganini bilmaydi. Trumanning vatani Seahaven aslida mohirlik bilan yasalgan dekoratsiyalardan iborat, butun aholi esa yollangan aktyorlar. «The Truman Show»ning ijroçi prodyuseri Kristof öz jamoasi bilan birga kinostudiyaning ulkan gumbazi ostidagi texnologiyalar yordamida şahardagi ob-havoni hatto özgartirişi mumkin.

Yoshi ulğaygaç, Truman sayohatga qiziqa boşlaydi: maktabdagi darsda u Magellan kabi dengizçi bölişni orzu qilişini aytadi. Qahramon orolni tark etmasligi kerak, lekin uni sunʼiy ravişda çeklaş ham mumkin emas. Şu sababli Kristof syujet burilişini öylab topadi: Trumanning «otasi» uning köz öngida çökib ketadi. Şundan söng Truman suvdan qattiq qörqadigan bölib qoladi. U sayr qayiğiga çiqişga jurʼat etolmaydi, hatto köprikdan ötiş yoki undan ketişdan ham qörqadi. Bu qörquvni filmlar va sayohat xavflari hamda uyda qolişning afzalliklari haqida xabar beradigan maxsus «yangiliklar» çiqişlari yanada kuçaytiradi.

Köp ötmay Kristofning rejalari barbod böladi. Truman syujetda unga tayinlangan «xotin» — Meril bilan sevişiş örniga statistlardan biri Lorenga oşiq böladi. Uning hissi özaro böladi, lekin qiz prodyuserlar ularning munosabatlariga yöl qöyolmasligini bilgani uçun Trumanning dunyosi bir aldamçi ekanligiga bir neça bor işora qiladi. Şu kuni Lorenni loyihadan çetlatişadi: juftlikning Truman tanlagan maxfiy joydagi birinçi uçraşuviga qizning «otasi» keladi va uni şizofreniyada ayblay boşlaydi. Biroq Loren Trumanga haqiqiy ismini — Silviyani aytişga va unga haqiqatni gapirib berişga ulguradi. Şunga qaramay, Truman Silviya bilan birga yaşaşni va u köçib ketgan deb aytilgan Fidjiga sayohat qilişni orzu qiladi. Şou doirasidan taşqarida Silviya Trumanning erkinligini himoya qiliş kampaniyasini boşlaydi.

«The Truman Show» öttizinçi yilida uning boş qahramoni köp öylay boşlaydi, hayotidagi nomuvofiqliklarni eslaydi va butun dunyo uning şaxsi atrofida aylanayotganini anglaydi. Truman ğayrioddiy hodisalarni payqaydi: osmondan tuşgan studiya projektori «Sirius», faqat uning ustiga yoğayotgan yomğir va uning harakatlarini aniq tasvirlab borayotgan radioeşittiriş. Trumanning şubhalari uning bir kişi kiyimidagi «otasi» paydo bölgaç yanada kuçayadi. Truman «onasi»dan söraşni boşlaydi, lekin u erini soğinişini va uning hamma joyda körinib turişini aytadi. Fotoalbomni körib çiqayotganida Truman suratlardan birida Merilning barmoqlarini çaliştirib turganini köradi (bu aldovni haydaş işorasi). Truman aldanayotganini tuşunadi va Seahavendan qoçişga qaror qiladi.

Avval Truman «xotini» bilan xayrlaşmoqçi böladi, lekin Meril işlaydigan deb aytilgan klinikada unga Merilning operatsiya xonasida ekanligi aytiladi. Keyin Truman tayyorgarliksiz kelgan statist-aktyorga şoşilinç ravişda qilinayotgan jiddiy operatsiyani kuzatadi: şifokorlar sahnalaştirilgan holda operatsiya qilişadi, «bemor» esa birdan karavotdan sakrab turmoqçi böladi. Klinika qöriqçilari Trumanni olib ketişadi, lekin uning haqligiga bölgan şubhalari yanada kuçayadi. Trumanning boşqa qoçiş urinişlari ham muvaffaqiyatsiz tugaydi: Fidjiga uçadigan samolyot çiptalari bir oy oldindan sotilib bölingan, avtobus esa buziladi. Şunda Truman Merilni kutib oladi va uni ogohlantirmasdan maşinaga qamab, Fidjiga olib borişga vaʼda beradi. Yölda ularga haqiqatga öxşamagan tösiqlar uçraydi, ulardan oxirgisi yöldagi «yadro avariyasi». Truman tanimagan politsiyaçi unga ism bilan murojaat qiladi. Truman maşinadan qoçadi, lekin uni örmonda tutib olişadi.

Truman tajovuzkor bölib qoladi. «Xotini» bilan navbatdagi suhbati jiddiy gapga aylanayotganda, Meril kutilmaganda kakao navini reklama qila boşlaydi, bu esa janjalga olib keladi. Trumanning tajovuzkorligidan qörqqan Meril çidolmay kameraga qarab, bunday işlay olmasligini aytib qiçqiradi. Şu paytda Trumanning eng yaqin «dösti» Marlon paydo bölib, uni olib ketadi. Merilni şoudan çetlatişadi. Şu orada jonli efirda Silviya Kristofga qönğiroq qilib, uni yolğonçilikda va ikkiyuzlamaçilikda ayblaydi. Kristof esa Trumanga inson istaşi mumkin bölgan hamma narsani bergani va faqat gumbaz içida qahramon xavfsiz bölişini aytadi.

Ertasi kuni Truman göyo odatdagi hayotiga qaytgandek böladi. U kundalik işlariga kirişadi va hatto kelgusi kunga hayotni suğurtalaş böyiça uçraşuv belgilaydi. Lekin bu barçasi kuzatuvçilarning eʼtiborini çalğitiş uçun rejalaştirilgan edi. Tunda Kristof Marlonni qahramonning uyiga mehmonga yuboradi, lekin u Trumanning yertöladagi vaqtinçalik tunnel orqali qoçib ketganini aniqlaydi. Truman kamera guruhini uxlayotgan odam tanasiga öxşatilgan çoyşab va öz xurrakining yozuvi bilan aldagan edi. Kristof şou tarixida birinçi marta translyatsiyani töxtatadi, bu esa uning rekord darajadagi tomoşabinlar soniga olib keladi.

Trumanni barça statistlar qidira boşlaydi, Kristof esa kunni vaqtidan oldin «yoqişga» qaror qiladi. Quruqlikdagi qidiruvlar natija bermagaç, Kristof tuşunadiki, şu vaqtgaça kuzatuv zonasidan taşqarida faqat suv qolgan edi. Köp ötmay Trumanni gumbazning çegarasi tomon suzib borayotgan yaxtada topişadi. Kristof ob-havoni özgartiriş böyiça körsatmalar bera boşlaydi, böron suvdan qörqişni kuçaytirib, qahramonni uyiga qaytişga majburlaydi, deb umid qiladi. Truman töxtamayotganini körgaç, Kristof böronni «xavfli» darajagaça kuçaytirişni buyuradi, yaxtani ağdaraman deb. Truman çökişni boşlaydi va Kristof böronni tugatiş haqida buyruq beradi. Truman tinç oqim bilan suzib boradi, to qayiqning buşpriti osmon rangiga böyalgan dekoratsiyalarni teşib ötgunça. Burbank barça taxminlari töğri bölganini tuşunadi. U devorni yorib ötişga urinadi, söng gumbaz böylab ötadigan yölakni va devordagi eşikka olib boradigan zinani köradi. Truman eşikni oçadi, lekin Kristof karnay orqali qahramonni qolişga çaqiradi va taşqi dunyoda uni faqat ikkiyuzlamaçilik, yolğon va ikkiyuzlilik kutayotganini aytadi. Javoban Truman tomoşabinlar bilan körsatma tarzida xayrlaşadi va павilyondan çiqib ketadi. Telekörsatuv tomoşabinlari quvonadi, Silviya esa Truman tomon şoşiladi. Finalda ikki nafar avtoturargoh qöriqçisi nima boşqa narsani telekörsatuvda tomoşa qiliş haqida gaplaşayotgani körsatiladi.