Ğaroyib odamlar

«Iks odamlar» (ingl. X-Men) — 2000-yilda suratga olingan amerikaça superqahramonlar filmi. Rejissyor Brayan Singer, ssenariy muallifi Devid Heyter, syujet esa Singer va Tom DeSanto tomonidan yaratilgan. Film Marvel Comics komikslaridagi şu nomli superqahramonlar jamoasi asosida yaratilgan. Asosiy rollarni Patrick Stewart, Ian McKellen, Hugh Jackman, Halle Berry, Famke Janssen, James Marsden, Bruce Davison, Rebecca Romijn, Ray Park va Anna Paquin ijro etgan.

Film mutantlar — öta insoniy qobiliyatga ega odamlar haqida hikoya qiladi. Mutantlar Logan va Rouge dunyoqaraşlari turliça bölgan ikki mutantlar guruhi örtasidagi kuraşga tortiladi: professor Charles Xavier boşçiligidagi Iks odamlar jamoasi, u odamlar va mutantlar tinç yaşaşi kerak deb hisoblaydi, hamda Erik Lenşerr boşçiligidagi Mutantlar birodarligi. Erik Osventsim sobiq mahbusi bölib, mutantlar va odamlar heç qaçon birga yaşay olmaydi, deb hisoblaydi.

Loyiha ustida ish 1984-yildayoq boşlangan; öşa paytda uni Orion Pictures studiyasi moliyalaştirgan va Jeyms Kemeron hamda Kathryn Bigelow muhokamalar olib borgan. Komikslarni ekranlaştiriş huquqlari 1994-yilda 20th Century Fox kompaniyasi tomonidan sotib olingan, ssenariy yoziş uçun esa Andrew Kevin Walker, John Logan, Joss Whedon va Michael Çabon jalb qilingan. 1996-yilda rejissyor etib Brayan Singer tayinlangan, şundan söng Ed Solomon, Singer, Tom DeSanto, Christopher McQuarrie va Heyter ssenariyni qayta yozişgan. Byudjet bilan boğliq muammolar tufayli Beast va Nightcrawler filmdan olib taşlangan. Bu film Jekmanning Amerikadagi debyuti bölib, u Росomaha — Wolverine rolini ijro etgan. Suratga oliş 1999-yil 22-sentabrdan 2000-yil 3-martgaça davom etgan, asosan Torontoda.

Premyera 2000-yil 12-iyulda Ellis orolida bölib ötgan, 14-iyulda esa keng prokat boşlangan. Film kassada muvaffaqiyat qozongan: dunyo böyiça 296,3 million dollardan ortiq yiğgan hamda tanqidçilardan ijobiy baho olgan. Tanqidçilar filmning, ayniqsa Jekmanning Wolverine obrazini ijro etişini, syujetini va mavzuiy çuqurligini yuqori baholagan. Filmning muvaffaqiyati seriya davomi, prekuellar, qayta işga tuşirişlar va spin-offlar paydo bölişiga olib keldi, şuningdek, seriyaning umumiy muvaffaqiyati superqahramonlar filmlari paydo bölişiga turtki böldi.

Kiçik rol multfilmdagi Beast ovozini ijro etgan Jorj Buza qilgan: u Rougeni barga olib borgan yuk maşinasi haydovçisini öynagan. Filmda komikslarning maşhur qahramonlari qisqa kamyo rollarda körinadi: Kitty Pryde rolida Samella Kay, Jubilee rolida Katrina Florence, Pyro rolida esa Aleksandr Barton. Filmda ijodkorlarning ham juda qisqa kamyolari bor — Tom DeSanto, Devid Heyter va Stan Lee. 2017-yilda Kevin Feige filmda kiçik rol öynaşi mumkin bölganini aytdi. U Weapon X laboratoriyasi texnigi bölib, Wolverine tirnoqlarini peçdan olib çiqişi kerak edi; u kiyimga şunçalik öralgan ediki, uni tanib bölmasdi, ammo bu sahna filmning yakuniy versiyasiga kirmadi.

1990-yilda Chris Claremont va Stan Lee Iks odamlar komikslarini ekranlaştiriş taklifi bilan James Cameronʼning Lightstorm Entertainment studiyasi ofisiga kelişgan. Öşa paytda Claremont Wolverine rolida Bob Hoskinsni, Storm rolida esa Angela Bassettni körardi. Kemeron rejissyor rolini Kathryn Bigelowga taklif qildi, ammo suhbat davomida Stan Lee uni Spider-Man bilan qiziqtirib qöydi va bitim amalga oşmadi. 1992-yil dekabrda Marvel huquqlarni Columbia Pictures ga sotiş böyiça muzokara olib bordi, ammo natijaga erişa olmadi.

1994-yilda 20th Century Fox va prodyuser Lauren Şuler Donner filmga huquqlarni sotib olişdi va ssenariy yoziş uçun Andrew Kevin Walkerni taklif qilişdi. 1994-yil iyun oyida Walker qoralamani topşirdi. Unga köra professor Xavier Wolverineni Iks odamlar safiga qabul qiladi; jamoaga Cyclops, Jean Grey, Iceman, Beast va Angel kiradi. Magneto, Sabretooth, Toad, Juggernaut va Blob dan iborat Mutantlar birodarligi Nyu-York şahrini egallaşga harakat qiladi, Henry Peter Gyriç va Bolivar Trask esa Iks odamlarga böyi 8 fut (2,4 m) bölgan uçta Sentinelni yuborişadi. Ssenariyda asosiy eʼtibor Wolverine va Cyclops örtasidagi raqobatga qaratilgan edi. Magnetoning ötmişida Çernobil halokati uning odamlardan qasos olişining natijasi edi. Ssenariyda şuningdek X-copter va Danger Room ham bor edi. 1996-yil boşida Michael Çabon Foxga xat yuborib, Iks odamlarni maşhur qiladigan törtta element haqida gapirdi va keyingi olti sahifada filmning boşlanişi eskizini hamda davomining qisqaça mazmunini taklif qildi; uning fikriça, unda törtala element hisobga olingan edi. Ssenariy Wolverine va Jubilee örtasidagi munosabatlarning rivojlanişiga tayangan edi.

Rejissyor nomzodlari orasida Brett Ratner va Robert Rodriguez bor edi, ammo Rodriguez taklifni rad etdi. 1995-yilda Tom DeSanto dösti Brayan Singerni Iks odamlar haqida film yaratişga qiziqtirişga urindi — DeSanto uning "Usual Suspects" filmida prodyuser yordamçisi edi. DeSanto Singerni Iks odamlar filmi uçun aynan kerakli odam deb hisoblardi; Fox va Lauren Şuler Donner ham şunday fikrda edi. Biroq Singer komikslar haqida heç narsa bilmagani uçun ekranlaştirişga qiziqmadi. U ikki marta taklifni rad etdi, ammo uçinçi marta, 1996-yil iyulda rozi böldi va rasman rejissyor etib tayinlandi. Singerning sözlariga köra, unga komikslardagi kamsitiş metaforasi yoqqan. Şundan söng Singer komikslardagi ğoyalarga berilib ketdi. U eski Iks odamlar komikslarini öqidi, multserialning barça epizodlarini kördi va qahramonlar haqidagi adabiyotlarni örgandi.

1996-yil avgust oyida ssenariy ustida ish Ed Solomonga topşirildi. Sentyabrda u birinçi qoralamani taqdim etdi, yil oxirida esa qayta işlangan variantni. Tom DeSanto birinçi ssenariylardan qoniqmagan edi: "Ular nima haqida ekanini tuşunmadilar. Gap Ksavye va Magneto haqida. Bu Martin Lyuter King va Malcolm X hamda insoniyat evolyutsiyasining keyingi tölqini". Ssenariyni tugatiş uçun John Logan va James Şamus taklif qilindi; ikkinçisi qahramonlarni işlab çiqiş uçun maxsus jalb etildi.

Tom DeSanto va Brayan Singer öz ssenariylarini yozişni boşlaşdi, uni yakunlaş uçun esa Christopher McQuarrieni taklif qilişdi. Singerga tomoşabinlar bilan birga voqealarga kiradigan qahramon kerak edi. U Rougeni tanladi: u oddiy ösmir qiz, yigiti bor, maktabni tugatgaç, butun Amerika böylab sayohat qilişni rejalaştirgan. Tomoşabin özini şu qiz örnida tasavvur qilişi mumkin edi. Singer Kitty Pryde va Jubileening baʼzi xususiyatlarini olib, ularni Rougeda birlaştirdi. Rougeni tanlaşning yana bir sababi — uning mutatsiyasi mutant bölişning laʼnati tomonini eng yorqin körsatadi. Singer superqahramonlikni işonarli qilişga intilgan. DeSanto şunday deydi: "U doim hamma narsaga şubha bilan qarardi". Komikslardagi spandex kiyimlari örniga Singer qora teri kiyimni tanladi. "Matritsa" tomonidan örnatilgan jang sahnalari "yangi standarti" tufayli jang sahnalari haqida ham bahs-munozaralar bölgan. Şu sababli filmda "Matritsa" uslubidagi jang sanʼati xoreografiyasi bor, uni Cory Yuen qöygan.

1998-yil yozida studiya byudjetni 75 million dollar deb tasdiqladi. Yil oxirida DeSanto va Singer Foxga 80 million dollarlik hisob-kitobli byudjetga ega ssenariy taklif qilişdi, ammo Fox 5 million dollarni qisqartirişni talab qildi. Singerga ssenariydan Beast, Pyro va Danger Roomdagi Iks odamlar maşğulotini olib taşlaşga töğri keldi. Şundan keyin loyihaga "yaşil çiroq" yoqildi.

Keyinçalik studiya uçinçi aktdagi sönggi jang sahnasini yoziş uçun Joss Whedonni taklif qildi. Ammo u butun ssenariyda muammo borligini aytib, uni öz versiyasiga köra qayta yozdi. Unda Danger Room bor edi va finalda Jean Grey Phoenixga aylanardi. Biroq Whedonning ssenariysi qabul qilinmadi, çunki "uning zukko ohangi pop-madaniyatga murojaat qilişi Brayan Singerning jiddiyroq qaraşiga mos kelmasdi". Natijada filmda Whedon yozgan faqat ikkita dialog qoldi.

1999-yil fevralda Ed Solomon, Chris McQuarrie, Tom DeSanto va Brayan Singer ssenariyni yozib bölişdi. Şu vaqtda Singer Devid Heyterga yangi sahnalar yozişni topşirdi, çunki Heyter komikslarni yaxşi bilardi. U aytişiça, Ralph Winter ssenariydagi özi yozgan qismlarni ajratib berişni söraganida, bu ssenariyning 55 foizini taşkil etgan va Peter Rice Heyter bilan 35 ming dollarlik bitim tuzişga majbur bölgan. Şuningdek, titrlarda Heyter yagona ssenariy muallifi sifatida körsatilgan. Ammo boşqa maʼlumotlarga köra, ssenariyning katta qismini Ed Solomon va Christopher McQuarrie yozgan. McQuarrie studiyadan şunçalik ğazablanganki, bu "azobli jarayon" uçun uning nomini filmdan olib taşlagan va Solomonni ham şunday qilişga köndirgan. "Öşa paytda men filmda nomim bölişini istamasdim, agar bu butunlay mening işim bölmasa", — deb izoh berdi Solomon. "Birinçi yili Kris kamida 1 million dollardan voz keçdi", — deb qayd etdi Heyter.

1999-yil may oyida Magneto rolida Ian McKellen tasdiqlanganligi maʼlum böldi. Rejissyor aytganidek, "Ianga film ğoyasi gey allegoriyasi tufayli yoqdi: mutantlar yolğiz çetlatilgan, huquqlari mahrum qilingan begonalar sifatida körsatiladi va bularning hammasi ularning "farqi" namoyon böladigan baloğat yoşida sodir böladi. Ian faol inson va u bu allegoriyaning salohiyatiga haqiqatan ham javob berdi".

Professor Ksavye "Iks odamlar" içida muxlislar örtasida aktyor tanlovi böyiça bahs-munozara keltirib çiqarmagan yagona personaj edi, çunki prodyuser Richard Donner va rejissyor Brayan Singerning dastlabki tanlovi Patrick Stewart edi; ular unga professor rolini taklif qiliş uçun "Konspiratsiya nazariyasi" filmini suratga oliş paytida murojaat qilişgan va aktyor rozi bölgan. 1999-yil mayda Patrick Stewart şartnomani imzoladi va öşa paytda faqat Ian McKellendan iborat bölgan aktyorlar tarkibini töldirdi.

1995-yilda studiya Wolverine roli uçun aktyor qidirgan. Bu rol uçun ideal nomzod qöşiqçi Glenn Danzig edi — u Wolverinening böyi va tanasi tuzilişiga töliq mos kelardi. Ammo u gastrol safari jadvali bilan ziddiyat tufayli taklifni rad etdi. Singer rejissyor etib tayinlangaç, uning tanlovi Russell Crowega tuşdi, ammo u rolni rad etib, dösti va vatandoşi Hugh Jackmanni tavsiya qildi. Kasting davom etdi va köplab aktyorlardan söng Fox Dougray Scottga töxtadi va 1999-yil iyun oyida u bilan Wolverine rolini ijro etiş böyiça şartnoma imzolandi. Şu vaqtda Scott "Missiya: imkonsiz 2" filmini suratga olişni boşlagan edi va sentyabrda tugatişi kerak edi, Iks odamlar suratga olinişi esa aynan şu vaqtga rejalaştirilgan edi. Suratga oliş boşlanişi arafasida maʼlum böldiki, Scott hali Missiyadan böşay olmaydi. Fox oxirigaça Paramount studiyasi suratga oliş boşlanişigaça Scottni böşatişiga umid qilgan edi, ammo Scott "Missiya: imkonsiz" filmini tugatişga ulgurmasligi aniq bölgaç, studiya rekast ötkazdi — rol uçun kam tanilgan Hugh Jackman tanlandi.

Dastlab suratga olişning boşlaniş sanasi 1999-yil örtasiga belgilangan edi, filmning çiqişi esa 2000-yil Rojdestvosiga rejalaştirilgan edi. Biroq Stiven Spilberg öz "Maxsus hisobot" filmining çiqiş sanasini yil oxiriga köçirgani sababli, Fox "Iks odamlar"ni 2000-yil iyuliga köçirişga majbur böldi, şunda prokat jadvalidagi böşliqni töldiriş mumkin böldi.

Suratga oliş 1999-yil 22-sentabrdan 2000-yil 3-martgaça davom etdi. Film köplab joylarda suratga olindi: taşlandiq Gooderham & Worts Distillery spirt zavodi boşida konslager sifatida va Wolverine kaltaklaşgan bar sifatida işlatildi; Metro Hall Council zalida senatdagi tinglovlar suratga olindi; Magnetoning uyasi Greenwood qöriqxonasida qurildi; professor Xavier malikonasining taşqi körinişini Parkwood Estate mulki, içki qismini esa Casa Loma qalʼasi tasvirladi. Ozodlik haykali turgan Ozodlik oroli sifatida Berlingtondagi Spencer Smith Park tanlandi.

Yaratuvçilar komikslardagi kostyumlarni takrorlamaslikka qaror qilişdi. Bu qarorni Iks odamlar yaratuvçilari Stan Lee va Chris Claremont qöllab-quvvatladi. Claremont hazillaşib dedi: "Qoğozga istalgan narsani çizişingiz mumkin, ammo ekranda bu unçalik çiroyli körinmaydi!" Tom DeSanto komikslardagi kök-sariq ranglarni qöllab-quvvatladi, ammo xulosaga keldiki, ekranda bu örinsiz körinadi. Muxlislarni xafa qilmaslik uçun Singer filmga bir dialog qöşdi: Wolverine ularning formasidan şikoyat qilganda, Cyclops şunday deydi: "Sen kök-sariq spandex kiyişni afzal körasanmi?" Singerning taʼkidlaşiça, qora çidamli kiyim Iks odamlar uçun komikslardagi kiyimdan köra köproq maʼnoga ega. Lauren Şuler Donner qöşimça qildi: "Bu kostyumlar ularga zulmat bilan birlaşişga yordam berdi".

1990-yillarning oxirida CGI grafikasi keng tarqala boşladi. Singer spetseffektlar qanday qöllanilişini tuşuniş uçun "Yulduzlar uruşi: I qism — Yaşirin tahdid" va "Titanik" filmlarining suratga oliş maydonçalariga bordi. 1999-yil dekabrda, suratga oliş boşlangandan keyin, Digital Domain, Cinesite, Kleiser-Walczak Construction Co., Hammerhead Production, Matte World Digital, C.O.R.E va POP kompaniyalari jalb qilindi.

FXSMITH kompaniyasi Wolverine uçun köplab plastik va metall tirnoqlar yasadi. Köp vaqt plastik tirnoqlardan foydalanildi; ularni bosim ostida quyişar edi, bunday usulda kuniga taxminan beş yuz tirnoq quyiş mumkin edi. Dastlab tirnoqlarni protezlar ostida kiyiş rejalaştirilgan edi, ammo aktyorlarni jarohatlaş xavfi tufayli yangi moslama — kaftga mahkamlanadigan dastak öylab topişga töğri keldi; tirnoqlar barmoqlar orasidan ötkazilgan simlarga mahkamlanardi. Tugma bosilganda işga tuşadigan maxsus moslama yasaldi, u tirnoqlarni yalang qöldan ham, qölqop ostidan ham çiqariş imkonini berardi. Ayrim sahnalarda tirnoqlar kompyuter grafikasi yordamida yaratildi. Buning uçun aktyor qöllariga nazorat nuqtalari çizilgan, ular yordamida dasturiy taʼminot kompyuter tirnoqlarini töğri yoritiş bilan sozlagan.

Hugh Jackmanning baland böyi — 189 sm (komikslardagi Wolverine esa 160 sm) tufayli uni maʼlum burçak ostidan yoki faqat beldan yuqori qismini suratga olişgan, boşqa aktyorlar esa baland poşnali poyabzal kiyib yurişgan, bu Jackmanni vizual jihatdan pastroq körsatişga yordam bergan.

Cyclopsning közlaridan çiqadigan energiya nurlari effekti bilan Hammerhead kompaniyasi şuğullangan. Uning rahbari Tereza Ellis şunday dedi: "Bu komikslardagi nurlarning aniq köçirmasi emas edi. Bu nurlar turli rassomlarda biroz farq qilsa-da, har doim oq özakdan, qizil qobiqdan va uçida çaqnaşdan iborat bölgan. Film uçun Brayan Cyclopsning nuri harakatdagi suyuq pölatga öxşaşini xohladi — bu odatdagi lazer nurlariga qaraganda köproq jismoniy mavjudlik va atrof-muhit bilan köproq özaro taʼsirni anglatadi". Effekt közlar yoruğligining markaziy elementidan va nurning yönalişi hamda kuçini körsatuvçi bir neçta yorqin pulsatsiyalanuvçi doiralardan iborat edi. Cyclopsning nurlarini tutib turuvçi maxsus yoqut-kvarts közoynaklar Oakley kompaniyasi tomonidan tayyorlandi.

Storm örmonda Sabretoothni uradigan kuçli şamolni taqlid qiliş uçun katta şamol maşinasi işlatildi. Bu qor şamolining boşlanişini Hammerhead kompaniyasi kompyuter grafikasi yordamida yaratdi, amaliy qor effektini esa The Effects Group kompaniyasi tayyorladi.

Komikslarda Stormning közlari doim oq nur soçib turardi, ammo Singer közlar faqat kuçlarini işlatganda yorişişini afzal kördi. Halle Berry Stormga tayyorlangan oq kontakt linzalarni taqişdan boş tortgani sababli, köz yoruğligi postproduksiyada Cinesite kompaniyasi tomonidan qöşildi. Kompaniya rahbari Mişel J. Makalister taşabbusi bilan bu effekt yanada rivojlantirildi: u Stormning ruhiy holatiga qarab özgaradigan böldi. Mişelning sözlariga köra, "Stormning ruhiy holatiga boğliqlik keyinçalik, u haqiqatan ham ğazablanganda muhim böldi. Şu maqsadda biz uning közlaridan deyarli zörğa paydo böladigan nozik çaqmoqlar qöşişni taklif qildik".

Storm effektiga qöşimça ravişda uning soçlaridan çiqadigan çaqmoqlar ham taklif qilindi. "Garçi bu yana bir çekiniş bölsa-da, sinov kadridan keyin reaksiya ajoyib böldi, Brayanga bu yoqdi va studiya filmga köproq kadr kiritiş uçun kadrlar sonini ikki baravar oşirdi", — deb aytdi Makalister. Suratga olingan kadrlarga çaqmoqni qöşiş uçun uç qatlam işlatildi: asosi çaqmoq animatsiyasiga mos harakatlanadigan xira tarqalgan rang qatlami edi, keyin özi çaqmoq qöyildi va uning ustiga yana bir tarqalgan qatlam tuşirildi.

Mystique grimi 17 ta yirik silikon protez va yuzdan ortiq mayda protezdan iborat edi. Ularning hammasi öz-özidan yopişadigan va qayta işlatiladigan edi, şuningdek, tekis şablonlar böyiça yasalgan bölsa-da, muşaklar böylab yaxşi çözilar va ajinlar hosil qilmasdi. Aktrisaning tanasining taxminan 2/3 qismi protezlar bilan qoplangan edi, ularning çetlarini faqat yopiştiriş kerak edi; protezlar orasidagi böşliq böyalgan. Dastlab oziq-ovqat böyoqlari bilan böyaş rejalaştirilgan edi, ammo ular qiyinçilik bilan yuvilgani va aktrisa suratga olişdan keyin modellik suratlarida qatnaşişi kerak bölgani uçun oziq-ovqat böyoqlaridan voz keçib, böyoqdan foydalanişga töğri keldi.

Aktrisaning közlari juda sezgir bölgani uçun u qahramon obraziga kerak bölgan sariq kontakt linzalarni taqa olmadi. Avval juda ğovakli linzalarni, ustiga esa sariq linzalarni taqişga qaror qilindi. Rangli linzalar tufayli aktrisa harakatda çeklangani sababli, baʼzi jang sahnalari ularsiz suratga olindi va keyinroq POP kompaniyasi tomonidan kompyuter grafikasi orqali qöşildi.

Kellyning mutatsiya sahnasi uçun Digital Domainning texnik direktori Şon Canningham va boş kombinatsiyalangan suratga oliş mutaxassisi Klaas Henke Bruce Davisonni suyuq odamga aylantirişdi. Canningham şunday dedi: "Buning uçun köplab raqamli qatlamlar işlatildi: sinişsiz suv, loyqa suv, yoruğlik aksi bilan va aksisiz teri, şilimşiq teri. Hammasi birga renderlanganda, bir kadr uçun 39 soat ketdi". Ular mutatsiya paytida Kellyning içki aʼzolarini körsatiş imkoniyatini körib çiqişgan, ammo Canninghamning sözlariga köra, bu unga "juda dahşatli tuyulgan".

Boşida Singer filmga musiqa yoziş taklifi bilan Jon Williamsga murojaat qildi, ammo bastakor öşa paytda "Rayan xöjayinni qutqariş" ustida işlayotgan edi. Şunda Singer Jon Ottmanga murojaat qildi. Şu vaqtda u "Şahar afsonalari 2" ni rejissyorlik qilişni rejalaştirgan edi va keyin Iks odamlar uçun musiqa yozişni niyat qilgan edi, ammo studiya filmning çiqiş sanasini dekabrdan 2000-yil iyuliga köçirgaç, Ottman "Şahar afsonalari 2" ga şartnoma imzolaşga qaror qildi. Oxir-oqibat bastakor lavozimiga Michael Kamen olindi. Film premyeradan oz vaqt oldin tugatilgani uçun Kamen tayyor sahnalarga partituralar yozdi, ular ishi tugagaç unga darhol yuborilgan edi. Singer bastakordan saundtrekda heç qanday qöşiq işlatmaslikni söradi. Musiqada Kamen "Brayan Singerning filmi ohangini" berişga harakat qildi: u komikslar uslubida suratga olingan, ança jiddiy film haqida edi, unda odamlarni irq, din yoki tur böyiça tasniflaş va ularga tuğma xususiyatlariga asoslanib xolis bölmagan munosabat körsatilgan. Musiqa filmdagi personajlarni aniqlaşga yordam beradi; bu, masalan, Wolverine va uning qiyofasini olgan Mystique örtasidagi jangda namoyon böladi: Mystique ekranda paydo bölganda, unga maxsus yozilgan mavzu ijro etiladi, bu bastakorning sözlariga köra, "juda erotik jaranglaydigan asbob" — violonçelda çalinadi. Kamenning partituraning dastlabki eskizida mavzular köp va orkestratsiya boy edi. Ammo yozuvning dastlabki bosqiçlarida Lauren Şuler Donner Kamen musiqasidan norozilik bildirdi va uni butunlay qayta yozişga majbur qildi, uni zamonaviyroq qilişni, kamroq mavzu va köproq elektronika işlatişni talab qildi. Vaqt çeklovlari tufayli prodyuserlar partituraning Londonda yozilişidan voz keçib, musiqani Los-Anjelesda yozişdi.

Filmni reklama qiliş uçun Fox Broadcasting Company telekompaniyasi "Mutantlar soati" (ingl. Mutant Watch) nomli maxsus rolikni efirga uzatdi. Unda senator Robert Kellyning senatdagi tinglovlari körsatilgan edi, u ham filmdagidek mutantlarni röyxatga oliş töğrisidagi qonunni ilgari surardi. Şu maqsadda studiya MutantWatç.com saytini yaratdi, u yerda taniş mutantlarni röyxatga oliş, mutantlik testidan ötiş va Kellyning kampaniyasi haqida öqiş mumkin edi. 2000-yil 1-iyunda Marvel Comics filmga prekuel komiks — "Iks odamlar: Boşlaniş"ni çiqardi, u Magneto, Rouge va Wolverinening ötmişini oçib berardi. Naşriyot şuningdek filmning voqealariga asoslangan komiks-adaptatsiyasini ham naşr etdi. 2000-yil 6-iyulda konsol uçun "X-Men: Mutant Academy" video öyini çiqarildi, unda filmdagi kostyumlar va boşqa materiallar taqdim etilgan edi.

Filmning premyerasi 2000-yil 12-iyulda Ellis orolida bölib ötdi. 13-iyulda film Avstraliyada, 14-iyulda esa AQŞ va Kanadada çiqdi. AQŞda prokatning birinçi kunida film 20 785 331 $ yiğdi, birinçi dam oliş kunlarida esa 54 471 475 $. Öşa paytda "Iks odamlar" birinçi dam oliş kunlari böyiça AQŞdagi kassa reytingida oltinçi örinda edi. Köpçilik mamlakatlarda film avgust oyida çiqdi va 139 039 810 $ yiğdi; bu AQŞ va Kanadadagi 157 299 717 $ bilan birgalikda dunyo böylab umumiy 296 339 527 $ ni taşkil etadi.