Twin Peaks

«Twin Peaks» (ingl. Twin Peaks) — amerikalik dramatik teleserial. Uni rejissyor David Lynch va ssenariy muallifi Mark Frost yaratgan. Premyerasi 1990-yil 8-aprelda bölib ötgan. Serial voqealari Vaşington ştatining şimoli-ğarbida, Kanada çegarasi yaqinida joylaşgan öydagi Twin Peaks şaharçasida sodir böladi.

Serial birinçi marta American Broadcasting Company kanalida efirga çiqqan va 1991-yil 10-iyunga qadar namoyiş etilgan. Premyeraga 8,15 million tomoşabin yiğilgan. Öşa vaqtda ikki fasldan iborat 30 ta qism çiqarilgan: birinçi fasl — 8 ta qism (pilot qism va undan keyingi 7 ta qism), ikkinçi fasl — 22 ta qism. Ulardan oltitasini Lynch suratga olgan, qolgan qismlarni taklif etilgan rejissyorlar suratga olişgan. Filmning prodyuseri Aaron Spelling kompaniyasi bölgan, tarqatiş işlarini esa Worldvision Enterprises kompaniyasi olib borgan.

1992-yilda «Twin Peaks: Fire Walk with Me» nomli prekvel suratga olingan, ammo u Amerika prokatida muvaffaqiyatsizlikka uçragan.

2007-yilda Time jurnali serialni «Barça davrlarning eng yaxşi telekörsatuvlari» röyxatiga kiritgan.

2017-yil 21-mayda uçinçi faslning 18 ta qismi namoyiş etila boşlagan. Uning suratga olinişi 2015-yil kuzida boşlanib, 2016-yil aprelida yakunlangan. Yangi faslning barça qismlarini bevosita Lynch suratga olgan.

2019-yilda Rolling Stone jurnali «Twin Peaks» ni tarix davomidagi eng qörqinçli serial deb tan olgan.

Serialda, Lynçning boşqa asarlaridagi kabi, provinsiya obrö-eʼtiborining taşqi yaltiroqligi va uning ortida yaşiringan hayotiy qaşşoqlik örtasidagi tubsizlik körsatilgan. Unda jiddiy axloqiy asos mavjud bölib, butun asar syurrealizm ruhi bilan suğorilgan.

Serialdagi aktyorlarni tanlaşda Lynçning «öziga xos» uslubi darhol sezilib turadi. Boşqa loyihalaridagi kabi, bu yerda ham uning sevimli aktyorlari iştirok etadi, ular orasida Kyle MacLaçlan, Jack Nance, Grace Zabriskie va Everett McGill bor. Suratga oliş uçun, şuningdek, uzoq vaqt ekranda körinmagan sahna ustalari ham taklif etilgan, jumladan, 1950-yillarning yulduzlari Piper Laurie va Russ Tamblyn, hamda «Mod Squad» teleserialining yulduzi Peggy Lipton.

Yana bir öziga xos xususiyat — butun serialni qamrab olgan mistik va sirli muhit. Frost va Lynch tez-tez takrorlanadigan sirli motivlardan foydalanişadi: daraxtlar, oqayotgan suv, qahva, pončiklar, boyquşlar, ördaklar, olov. Bularning barçasining öz maʼnosi bor, serial yaşirin işoralar va yaşirin xabarlarga töla.

David Lynch serialga tasodifiy sahnalarni ham kiritgan, ular suratga oliş jarayonida haqiqatan röy bergan. Ulardan biri, ayniqsa, Cooperning Laura jasadini birinçi marta közdan keçirgan qismida sezilarli. Bu sahnani suratga olayotganda stol ustidagi kunduzgi yoruğlik lampasi doimo nosoz holda miltillab turgan, ammo Lynch uni almaştirmaslikka qaror qilgan, çunki unga bu lampa yaratgan çalkaşlik effekti yoqqan edi.

Twin Peaks şahrining körinişlari Seattle yaqinidagi, Kaskad tizmasining etaklarida joylaşgan haqiqiy North Bend, Snoqualmie va Fall City şaharlarida suratga olingan. Soxta «Twin Peaks şahriga xuş kelibsiz» belgisi Snoqualmieʼda örnatilgan va suratga olingan. 2017-yil bahorida xuddi şu joyda xuddi şunday belgi qayta örnatilgan.

«Twin Peaks» David Lynch va Mark Frostning eksperimental loyihasi sifatida boşlangan. Kelajak serialning birinçi qismi ssenariysini yozgaç, ular uni amalga oşiriş uçun homiylar qidira boşlaşgan. ABC telekörsatuv kompaniyasining ofisida loyiha darhol maʼqullangan va mualliflar bilan pilot qismni suratga oliş böyiça şartnoma tuzilgan. Şartnomaning şartlariga köra, pilot qismdan taşqari, mualliflar uning kengaytirilgan versiyasini ham suratga olişlari kerak edi, uning oxirida Laura Palmerning qotilligi oşkor böladi. Agar «pilot» tomoşabinlarga yoqmasa va teleserial suratga olinmasa, kengaytirilgan pilot qismni namoyiş etiş huquqini Yevropada sotiş rejalaştirilgan edi.

Butun birinçi fasl Laura Palmerning qotilini izlaş atrofida boradi. Bu asosiy boğlovçi motiv bölib, tomoşabinni doimiy zöriqişda uşlab turadi. Keyinçalik mualliflar bu tomoşabinni serialga qayta-qayta qaytariş uçun qilingan öziga xos hiyla ekanini tan olişgan. Drama har bir qismida kiçik va döstona amerikalik şaharça aholisi haqida yangi narsalarni hikoya qilar, har bir qismda esa Twin Peaks hayotining birinçi qaraşda mukammal körinadigan tomonlarida yangi dahşatli jihatlar oçilar edi.

Birinçi fasl sakkiz qismdan iborat bölib, öşa davr televideniyesi uçun texnik va badiiy ijro jihatidan inqilobiy edi. Şuni aytiş mumkinki, «Twin Peaks» televideniye uçun yangi standartlarni örnatgan va bugungi telesörovlar uçun odatiy bölgan murakkab kinematografiyaning namunasiga aylangan. Butun birinçi fasl suratga olinişi davomida Lynch va Frost nazoratni öz qöllarida saqlagan, ular har bir yangi qism uçun aktyorlarni diqqat bilan tanlaşgan, ularning köpçiligini Lynch American Film Instituteʼdan tanigan.

Birinçi fasl muvaffaqiyatidan köp ötmay, ABC kanali mualliflardan ikkinçi faslga buyurtma bergan. Kompaniya teledramaning qismlari sonini 22 taga yetkazişni va yangi faslda Laura Palmerning qotilini oşkor qilişni talab qilgan. Bu talab David Lynçning istagiga zid edi: u qotilning şaxsi abadiy sir bölib qolişini xohlagan. Ammo telekanal rahbariyati va uning hamkori Mark Frost boşqaça fikrda edi: ular qotil tez orada topilmasa, tomoşabinlar serialdan tez zerikib qolişidan qörqişgan. Oxir-oqibat ular öz fikrlarini ötkazişdi.

Ikkinçi fasl uçun yangi rejissyorlar va ssenariy mualliflari taklif etilgan. Bir neçta qism, jumladan qotil oşkor böladigan qism suratga olingaç, David Lynch serial ustida işlaşni töxtatgan. U yöqligi davomida «Wild at Heart» filmi ustida işlaşni yakunlagan.

Qotilning şaxsi oxirgi marta oşkor etilgandan söng, serialning köplab muxlislari bu yakunidan xafa bölişgan va ğazablanişgan. Şu bilan birga, serial tomoşabinga özining «ğayritabiiy» tomonini töliq körsata boşlagan. Şu örinda, maxsus agent Dale Cooper va Audrey Horne (Şerilyn Fenn) örtasidagi romanni nazarda tutuvçi syujet çiziği Kyle MacLaçlan tomonidan rad etilgan. Maʼlum bölişiça, uni bunga öşa paytdagi qiz dösti, Donna rolini ijro etgan Lara Flynn Boyle köndirgan. Mualliflar MacLaçlan bilan kelişuvga erişa olmaganlari uçun, hikoyadagi paydo bölgan böşliqni töldiriş maqsadida teledramaning ikkinçi darajali syujet çiziqlarini old planga çiqarişga majbur bölişgan.

Asosiy syujetning maşhur bölmagan yakuni va bir qança tuşunarsiz syujet çiziqlaridan söng serialning maşhurligi pasaya boşlagan, umumiy «pikmaniya» sönib borgan. Köplab tomoşabinlar ikkinçi faslning haddan taşqari ekssentrikligi serialni öz-özini parodiya qilişga aylantirayotganini va uning birinçi qismidagi qiziqarlilik va jozibadorlikdan ança uzoqlaşganini hisoblaşgan. Tomoşabinlarning noroziligi va efir vaqtining tez-tez özgarişi reytinglarning keskin tuşib ketişiga olib kelgan. 1991-yil 15-fevralda ABC kanali serial «noaniq holat»da ekanini eʼlon qilgan — bu holat odatda namoyişning töxtatilişiga olib keladi. Serialni qayta tiklaşning sabablaridan biri uning videokasetalarda yuqori darajada sotilişi bölgan.

Şunga qaramay, bu hali oxiri emas edi: serialga qiziqiş hali ham ança kuçli edi. Muxlislar ABC ofisiga namoyişni töxtatmaslik haqida iltimos bilan murojaat qila boşlaşgan, ular «GOOTP» («Twin Peaksʼni bekor qilişga qarşi fuqarolik muxolifati») nomi bilan ataluvçi butun bir kampaniya boşlaşgan va öz maqsadlariga erişişgan: ABC filmning oxirgi 6 ta qismini suratga olişga rozi bölgan.

Ikkinçi faslning ikkinçi yarmida FQB ning ikki sobiq hamkasbi örtasida şaxmat partiyasi bölib ötadi:

Partiya tugallanmagan holda qoladi, mohiyatan faqat debyut bosqiçi bilan çeklanadi.

2013-yil yanvarda NBC kompaniyasi serialning davomini yaratiş işlari olib borilayotganini maʼlum qildi. 2014-yil 6-oktabrda David Lynch va Mark Frostning 2016-yilga qadar 18 qismli davom ettirişni rejalaştirgani maʼlum böldi. Keyinçalik premyera sanasi 2017-yilga köçirildi. Mini-serialda voqealar hozirgi zamonda rivojlanadi. Kutilayotganidek, unda asl serialning birinçi ikki faslida suratga tuşgan bir qator aktyorlar iştirok etadi, xususan, Kyle MacLaçlan Dale Cooper rolini qayta ijro etadi. 2016-yil 25-aprelda suratga olişda iştirok etadigan 217 nafar aktyorlar röyxati eʼlon qilingan.

2017-yil 21-mayda Amerikaning Showtime kanalida «Twin Peaks» ning uçinçi faslining premyerasi bölib ötgan.

Serialning butun saundtrekini avangard-jazz kompozitori Angelo Badalamenti yaratgan. U David Lynçning köplab filmlari uçun musiqa yozgan (ularning hamkorligi «Blue Velvet» filmidan boşlangan). Serialning asosiy musiqiy mavzusi amerikalik dream-pop ijroçisi Julee Cruzning «Falling» qöşiği bölgan, qöşiq matnini esa David Lynçning özi yozgan.

DVD formatida serialning birinçi fasli 2001-yil 18-dekabrda çiqarilgan; ikkinçi fasl 2007-yil 3-aprelda çiqqan.

2007-yil 30-oktabrda ikki faslni, pilot qismning muqobil versiyasini, bir qator öçirilgan sahnalar va boşqa köplab materiallarni öz içiga olgan maxsus naşr çiqarilgan.

Blu-ray formatida serial 2014-yil 29-iyulda çiqarilgan. Naşrga serialning ikkala fasli, «Twin Peaks: Fire Walk with Me» filmi, öçirilgan sahnalar va qöşimça materiallar kiritilgan.

Twin Peaks festival madaniyati ötkaziş hududlari va konsepsiyalari jihatidan boy: musiqiy festivallardan tortib tor madaniyatşunoslik yönalişidagilarigaça. 2017-yilda teleserialga bağişlangan birinçi festival Moskvada ötkazilgan.