A Time to Kill

Klenton şahri, Missisipi ştati. Ikki oq tanli irqçi Billi Rey Kobb va Jeyms Lyuis Uillard mahalliy aholiga hurmatsizlik qilib, pivo şişalarini soçib yurişadi. Söngra ular 10 yoşli qora tanli Toni ismli qizni zörlaşadi va osib öldirmoqçi bölişadi.

Qora tanli şerif Ozzi Uolls barda qarşilik körsatişga urinayotgan zöravonlarni hibsga oladi. Advokat Jeyk Brigensga (Metyu Makkonaxi) voqea haqida xabar beriladi, çunki u avval Koббни himoya qilgan edi. Kobb giyohvand moddalarni saqlagani uçun jazo olgan va ötgan yili ozodlikka çiqqan edi. Advokatning oldiga qizning otasi Karl Li Heyli (Samuel L. Jekson) keladi va tört oq tanli tomonidan zörlangan boşqa qora tanli qizning işini eslatadi, ular jazodan qoçib qolgan edi. Heyli Brigensdan söraydi: agar zöravonlar uning kiçik qizi Xannaga tajovuz qilganda, u nima qilgan bölardi? Brigens jim qoladi.

Ştat qonunlariga köra, zörlaş uçun ölim jazosi nazarda tutilmagan. Zöravonlarga 10 yil qamoq jazosi tahdid qiladi, lekin maʼlum muddatdan söng ular muddatidan oldin ozod etilişi mumkin. Bu Heyliga yoqmaydi. Vyetnam uruşi faxriysi sud zaliga bostirib kiradi va zöravonlarning ikkalasini ham M16 avtomatidan otib taşlaydi. Ular garovga qöyiş masalasini köriş uçun hibsdan çiqarilayotgan paytda bu sodir böladi. Jinoyatçilar halok böladi; konvoyni kuzatib borgan politsiyaçi Duayn Luni tizzasidan yaralanadi. Brigens voqeadan dahşatga tuşadi, garçi bunday natija bölişini oldindan sezgan bölsa ham. Uyiga qaytib kelgan, xotini Gvenga va uç öğliga xayrlaşgan xotirjam Heyli hibsga olinadi va unga gaz kamerasi tahdid qila boşlaydi.

Janubiy AQŞning bir şahridagi qora tanli odam tomonidan ikki oq tanlining sovuqqonlik bilan öldirilişi katta siyosiy rezonansga sabab böladi. Birinçi darajali qotillik uçun gaz kamerasi tahdid solayotgan Heyli uçun Brigens advokat etib tayinlanadi. Ularga qarşi prokuror Rufus Bakli (Kevin Spacey) çiqadi, u qotilliklar bilan boğliq işlarda Brigensdan heç qaçon yutqazmagan. Bakli şunga umid qiladiki, ştatning hakamlar hayʼatida oq tanlilar böladi va Heylining heç qanday imkoniyati qolmaydi.

Karl Lining himoyasi uçun advokat Brigens özining ustozi va murabbiyi Lyusen Uilbenksga (Donald Sazerlend) murojaat qiladi. U litsenziyasidan mahrum etilgan edi. Uilbenks işni boşqa ştatga köçiriş uçun ariza berişni maslahat beradi. Ish katta rezonans uyğotmoqda — natijadan qatʼi nazar, adolat tiklanadi.

Zöravonlarning dafn marosimi kamtarona ötadi, unda faqat oila va yaqin döstlar iştirok etadi. Qotillangan kişining akasi, xuddi şunday irqçi Fredi Li Kobb (Kiefer Sutherland) qotilidan qasos olişni orzu qiladi. U Brigensni telefon orqali tahdid qiladi.

Dastlabki tinglovlarni sudya Omar Nus olib boradi. Sud 22-iyulga tayinlanadi. Brigens Heylini aqli noraso deb topilişini talab qiladi. Sudya garovga qöyişni rad etadi. Prokuror masxara qilayotgan yoş advokatga yordamga yoş qiz keladi va stolga garov rad etilgan oldingi ish hujjatini qöyadi. Sudya qarorini özgartiradi.

Heyli moliyaviy oğir ahvol va yaqinda işdan böşatilgani tufayli advokat xizmatiga haq tölay olmaydi. Brigensning qutqaruvçisi Elen Rork (Sandra Bullock) böladi — huquq kollejining talabasi va advokat Sheldon Rorkning qizi, u isteʼdodli tergovçi va xususiy detektiv sifatida ajralib turadi hamda ölim jazosini bekor qiliş tarafdori. Otasining boyligi tufayli u Brigensga bepul xizmat taklif qiladi va unga şunday qotillar oqlangan işlarni beradi.

Fredi Kobbni közlari boğlangan holda Ku-klux-klan rahbari, «Missisipi buyuk ajdahosi»ning oldiga olib kelişadi. U Fredidan öz atrofiga safdoşlar töplab, okrugdagi taşkilot bölimiga rahbarlik qilişni tavsiya qiladi, çunki klanning qora tanlilarga qarşi eski usullari endi işlamayapti.

Heyli şifoxonada Duayn Luniga taşrif buyuradi va undan keçirim söraydi. Fredi tanişlariga ariza tarqatadi. Gven va huşiga kelgan Toni metodistlar çerkoviga boradi, ibodatxonadagi xalq quvonçli baqiriqlar bilan ularni kutib oladi. Rangli tanlilar huquqlarini himoya qiliş taşkiloti agentlari ruhoniydan Heylini qöllab-quvvatlaş uçun xayriya yiğişni söraydi va unga boşqa advokat tayinlaşni taklif qiladi.

Ku-klux-klan yiğilişida Buyuk magistr yangi aʼzolarni qabul qiladi. Brigensning xotiniga Mikki Maus nomi bilan tanişadigan nomaʼlum şaxs qönğiroq qilib, xavf haqida ogohlantiradi. Ayol uy oldida yonayotgan xoçni köradi. Brigens irqçi taşkilot hali ham mavjud ekaniga işonmaydi. Xotini ğazablanadi, çunki u şerif Uollsga qönğiroq qilmagan, holbuki Uolls xotinga Heylining niyatlari haqidagi xavotirini bildirgan va buni qilişga vaʼda bergan edi. Şu tariqa qon tökilişi oldi olinmadi.

Gven Heylini xabardor qiladi: zörlaş oqibatida Toni farzand köra olmaydi. Heyli aytadi, faqat zöravonlarning ölimi haqidagi öy unga tasalli beradi. Brigensning kotibasi Etel Uitt pullarning tugab borayotgani va uyiga tahdid qönğiroqlari kelgani haqida xabar beradi.

Brigens qora tanli huquq faollari bilan uçraşadi, ular advokatga ellik ming dollar örniga yetti ming dollar taklif qilişadi. Heyli, yiğilgan mablağlar uning oilasini qöllab-quvvatlaş örniga advokatlarga ketayotganidan norozi. Ikkalasi ruhoniy Adjiga, agar ayblanuvçi oilasiga çek yozilmasa, uning firibgarligi haqidagi xabarlarni tarqatişlari bilan tahdid qilişadi.

Etel Uittni Kobb kuzata boşlaydi. Brigens Rorkni dösti Garri Vonner bilan taniştiradi — u oilaviy işlar böyiça advokat — şundan söng Rorkning xizmatlaridan voz keçadi. Rork ketgaç, Vonner döstining taklifini rad etadi.

Mikki Maus tatuirovkasiga ega bir odam şerif idoraga qönğiroq qilib, bugun kimdir ölişini aytadi. Uolls va Brigens klan aʼzosini uning uyi yonida portlovçi moddali kofr bilan uşlab olişga muvaffaq bölişadi. Advokat uni portlaşdan oldin taşlab yuboradi. Jeyk xotini va qizini ularning ota-onasi oldiga samolyotda jönatadi.

Brigens sudya Omar Nusning oldiga boradi, u işni boşqa okrugga köçirişni rad etadi. Nus bitim taklif qiladi — Heylini aybini tan olişga köndiriş, şunda u oldindan öylanmagan qotillik uçun 20 yil oladi. Keyin Jeyk Uilbenksning oldiga boradi, u yerda lisenziyali mutaxassis, nufuzi beğubor, lekin spirtli içimlikka moyilligi bor doktor Uillard Bass bilan tanişadi. Tunda ku-klux-klançilar Etel va uning eri Buddga hujum qilişadi, erini kaltaklab, Brigensga xabar yetkazişni talab qilişadi.

Rork uyquni konturada ötkazgan Brigensning oldiga keladi va uni tuşlikka taklif qiladi. Brigens ölim jazosining samaradorligiga işonadi. Elen unga özi bilan qamoqxonaga borişni taklif qiladi va uni munofiq xulq-atvorda ayblaydi: u provintsiyalik janubliklarga xos tarzda, qora tanlilar uçun bölmagan kafega uni olib borişdan uyalgan edi. Biroq u tezda özini tutib, uzr söraydi.

Rufus Bakli sud majlisining joyi va muhrlangan konvertdagi ish böyiça 150 potensial hakamning tayyor röyxati haqida xabar beradi. Batt reanimatsiyaga tuşadi. Qora tanlilar Heylini ozod qilişni talab qilişadi.

Brigens, Rork, Vonner va Uilbenks hakamlar röyxatini muhokama qiliş uçun yiğiladi. Advokat va prokurorning har biri 12 kişini rad etiş huquqiga ega. Şu vaqtda «Ku-klux-klan ritsarlari» qora tanli namoyişçilar bilan töqnaşadi. Gven Buyuk magistrni megafon bilan uradi va ommaviy janjal boşlanadi. «Buyuk ajdaho»ga Molotov kokteyli otiladi. Yengil yaralangan Brigens Rorkdan davlat psixiatrini obrösizlantirişni söraydi, toki Heylining imkoniyati paydo bölsin.

Buyuk magistr Stamp kuyişdan vafot etadi, ammo Kobb taslim bölişni niyat qilmaydi. Pab-da Brigens Rorkka tan oladi: u Heylini zöravonlarni öldirişga undagan edi, çunki Tonining örnida uning qizi Xanna bölişini tasavvur qilgan edi. Ku-klux-klançilar yana Brigensning uyi oldiga yonayotgan xoç taşlaydi. Ertaga majlis böladi, Jeyk Elendan puxta tayyorgarlik körişni söraydi, ular deyarli öpişadi, lekin sönggi daqiqada Brigens ketib qoladi. Öt öçiruvçilar advokatning yonayotgan uyini öçiradi, uyda it Maks qolgan edi. Bularning hammasini politsiyaçi — yonğinçilardan biri — köradi. Kulda Brigens oilaviy suratni topadi. Vonner döstidan oilaviy muammolar va umumiy zöriqiş tufayli işdan voz keçişni söraydi, lekin rad javobini oladi. Maks tirik çiqadi.

Sud binosi oldida harbiylar va zirhli texnika bilan öralgan katta namoyiş töplanadi. Bir guruh «Karl Liga erkinlik!» deb şior taşlaydi, boşqalari «Karl Lini qovuring!» deydi.

Brigens öldirilgan Billi Kobbning onasini söroq qiladi va öğli 23 yillik hayoti davomida qança bolani öğirlagani va zörlagani haqida söraydi. Nus tanaffus eʼlon qiladi. Bakli zöravonlarni öldirişda işlatilgan M16 avtomatini körsatadi. Brigens Ozzi Uollsdan söraydi, zöravonlar öz qilmişini tan olib imzo çekkanmi, sudya uni yana töxtatadi. Şunga qaramay, şerif ijobiy javob beradi va majlis ertaga köçiriladi.

Brigens va Uilbenks Buddning dafn marosimiga kelişadi. Uitti ularning hammasi yutqazganini aytadi. Motelda ötirgan irqçi hakamlar Heylini tegişli hukm bilan mahkum etişadi; faqat bitta erkak «Aybsiz» deb ovoz beradi.

Sudga yordamçi şerif Duayn Pol Luni çaqiriladi, u oyoğini yöqotgan edi. Şu paytda Rork davlat psixiatrining kabinetiga kirib boradi. Luni, agar özi Heylining örnida bölganida, xuddi şunday qilgan bölardi, çunki özida ham qizi bor, deb aytadi. U Karlni qahramon deb hisoblaydi, zal esa ğazablanadi. Klinikada — «Uitfild» ruhiy kasalliklar şifoxonasini boşqaradigan doktor Uilber Roudxiver çaqiriladi; u Makknoten qoidasini tuşuntiradi va qotillik sodir etilgan paytda Heylining aqli rasо bölganini aytadi. Zalga Elen Rork kirib, Brigensga öğirlangan hujjatlarni beradi. Maʼlum böladiki, 11 yil davomida ötkazilgan 46 ta majlisda Roudxiver ayblanuvçilardan birortasini ham aqli noraso deb tan olmagan. 1985-yilda u ikki kişini öldirgan Den Beykerni, uning aksini körsatişlariga qaramay, aqli rasо deb topgan va şundan keyin u «Uitfild»ga davolanişga yuborilgan. Brigens doktorni sud manfaatlari yölida ayblanuvçilarni aqli rasо deb tan olganini foş qiladi. Kobb sud binosidan çiqişda Brigensni snayper miltiğidan öldirişga urinadi, lekin askarlardan biriga tegadi.

Tunda Elenni politsiya xizmatidagi ku-klux-klançi töxtatadi, uni öğirlaşadi. Kobb uning kiyimlarini yirtib taşlaydi va uni yirtqiçlar yemişiga qoldirişga qaror qiladi. Uni qora soqolli va Mikki Maus tatuirovkasiga ega bir erkak qutqaradi; u Kobb va Uillard dafn marosimida hamda Rorkni öğirlaş marosimida ham bölgan edi.

Himoya tomoni doktor Uillard Tirell Bassni çaqiradi; u Heylida Jon Xinkli singari dissotsiatsiya retsidivi bölganini aytadi. Xinkli Ronald Reygan hayotiga suiqasd qilgan va aqli noraso deb topilgan edi. Qisqasi, u aqli noraso edi. Bakli Bassga tuzoq qöyadi, u 1960-yil 17-oktyabrda voyaga yetmagan qiz bilan jinsiy aloqada bölgani uçun sudlangani aytiladi, qonun bunday holatni zörlaş deb hisoblaydi. Bu Dallas motelida 11-sentyabrda politsiya tomonidan olingan suratlarga asoslangan edi. Bass prokurorning sözlarini tasdiqlaşga majbur böladi. Uilbenks Brigensni işni taşlamaslikka çaqiradi, göyo bir vaqtlar u özi şunday qilgan bölgan, lekin Brigens sud zaliga kirişdan boş tortadi. Karl Li Heylini söroq qiliş boşlanadi. U qizi zörlanayotganda va osilayotganda «Papa!» deb çaqirganini gapirib beradi. Bakli Heylidan zöravonlar ölimga loyiq edimi, degan savolga javob berişni talab qiladi. U qatʼiy javob beradi: «Ha, ular ölimga loyiq edi va men ularning dözaxda yonişiga umid qilaman!». Zaldagi şovqin ostida majlis tugaydi.

Brigens Rorkka taşrif buyuradi va uning peşonasidan öpadi. Hakamlar hayʼati öşa hukmni, bu safar bir ovozdan, Heyliga qaytaradi. Xotini Jeykni uning xabarisiz kuzatadi. U Jeykning adolatni tiklamoqçi bölganini tuşunib yetgan edi. Brigens Heylini ziyorat qilib, barça huquqiy imkoniyatlar tugaganini aytadi. Karl irqiy tengsizlik haqida gapiradi va Brigens unga yomonlar lageridan qöygan «koz»i ekanini qöşimça qiladi.

Sudga Uilbenks keladi. Yakuniy nutqida Bakli öz-özidan adolat çiqarişning qabul qilinmasligini taʼkidlaydi. Brigens uzoq yakuniy nutq örniga hakamlardan keçirim söraydi va qöşimça qiladi: 23 yoşli Bass tomonidan zörlangan 17 yoşli qiz keyinçalik uning xotini bölgan, unga farzandlar tuğib bergan va ular bugungaça turmuşda. Ğarçi jim zalda u ulardan közlarini yumişlarini söraydi va hikoya qiladi: kiçkina qiz dökondan uyiga qaytmoqda. Tösatdan maşina yetib keladi, undan ikki yigit sakrab tuşib, uni uşlaydi. Ular uni ötloqqa sudrab olib boradi, boğlaydi, kiyimlarini yirtadi, söngra navbat bilan ustiga yotib zörlaydi, uning hamma begunoh va pokiza narsalarini spirtli içimlik va ter hidi bilan yöq qiladi. Şundan keyin qizni ona böliş imkoniyatidan mahrum qilib, unga pivo bankalarini otişni boşlaydi, tanasini suyaklarigaça teşadi. Söngra ular uning ustiga siyişadi va osib qöyişadi. Şox sinadi, qiz yerga yiqiladi. Ular uni maşinaga taşlab, köprikdan 30 futlik balandlikdan soyga uloqtirişadi. Qiz zörlangan, kaltaklangan, singan, siydik, sperma va qonga botgan. Brigens zörğa köz yoşlarini tiyadi va hakamlardan qizni oq tanli deb tasavvur qilişni söraydi, şundan keyin tugatadi.

Jamoat hukmni kutadi. Eşiklar oçiladi va Heylining öğillaridan biri «Aybsiz!» deb baqiradi. Bir qism quvonadi, bir qism ğazablanadi. Uolls politsiyaçi Xartingsning klan aʼzosi ekanini foş qiladi, Kobb hibsga olinadi. Karl Li sud majlisiga kelmagan Toni bilan quçoqlaşadi.

Brigens oilasi bilan Heylining uyi yonida ötkazilgan ommaviy bayramga keladi va ularning qizlari bir-biri bilan öynaşi mumkinligini aytadi. Ikkalasi döstona tabassum qiladi.