«Arsenic and Old Lace» (ingl. Arsenic and Old Lace) — Frenk Kapra rejissyorligidagi klassik amerikaça qora komediya bölib, u Jozef Kesselringning şu nomli pyesasi asosida (1939) suratga olingan. Pyesaning markaziy mavzusi Kesselring tomonidan amerikalik Amy Arçer-Gilligan hayoti asosida öylab topilgan.
Film 1941-yilda suratga olingan edi, öşa paytda Cary Grant şuhratning çöqqisida turgan edi, lekin Kapra filmni faqat asl pyesa sahnadan tuşgandan keyingina çiqarişga erişdi (pyesa 1944-yil 17-iyunda tugadi, 1444 ta spektakl öynalgaç, film esa öşa yilning 1-sentyabrida premyerasini ötkazdi).
Ssenariy XX asr boşidagi haqiqiy voqealardan ilhomlangan: öşa paytda Amy Arçer-Gilligan Konnektikutdagi qariyalar uyida yaşovçilarni zaharlagan.
1Rollarda
Cary Grant, Josephine Hull, Jean Adair
Frank Caprarejissyor
Cary Grantaktyor
Josephine HullaktyorJAJean Adairaktyor
Raymond Masseyaktyor
Peter LorreaktyorLSLane SistersaktyorEEEdward Everett HortonaktyorJCJack CarsonaktyorJJJulius J. Epsteinssenariy muallifi
Max Steinerkompozitor2Syujet
Maşhur teatr tanqidçisi va nikohning qatʼiy muxolifi Mortimer Brewster (Cary Grant) gözal Elaine (Priscilla…
Maşhur teatr tanqidçisi va nikohning qatʼiy muxolifi Mortimer Brewster (Cary Grant) gözal Elaine (Priscilla Lane) jozibasiga qarşi tura olmay, unga uylanadi. Biroq u Niagara şarşarasiga asal oyi sayohatidan bahramand bölişga nasib etmaydi.
Buning sababi juda ğayritabiiy: mahalliy miqyosda odobli xonimlar sifatida tanilgan xolalarining uyida u sandiq içiga yaşirilgan keksa janob jasadini topadi. Söroq-suriştiruvlar uni yanada köproq vahimaga soladi. Maʼlum bölişiça, bu xolalarning ön ikkinçi qurboni bölib, ular şu tariqa yolğiz odamlarning hayotini «yengillaştirgan». Barça jasadlar uyning yertölasiga kömilgan, u yerda esa Mortimerning akasi (John Alexander), özini prezident Teddy Roosevelt deb hisoblaydigan odam, navbatdagi «Panama kanali» şlyuzini qazib yuradi.
Vaziyat yana ham keskinlaşadi, çunki bu telba oilaga adaşgan aʼzo — ikkinçi aka Jonathan (Raymond Massey) qöşiladi. Uning aniq manyakal moyilliklari bor va yuzi Boris Karloffga öxşaydi. Diqqatga sazovor tomoni şundaki, Brewster va uning kelajakdagi xotini qöşni uylarda yaşaydi, ular orasida esa… qabriston joylaşgan.
Jonathan özining içkilikbozlik şerigi, plastik jarrох — doktor Herman Einstein bilan keladi. Yangi kelgan jiyan xolalarining sirini tez bilib oladi va jasadni yertölaga kömişni taklif qiladi. Abby va Martha qattiq eʼtiroz bildiradilar, çunki ularning qurbonlari «yoqimli» janoblar edi, Jonathanning qurboni esa begona va «xorijlik» edi.
Elaine asal oyiga tezroq jönaşni istaydi, lekin Mortimerning tobora ğalatilaşib borayotgan xatti-harakatidan xavotirga tuşadi. Mortimer loqayd politsiyani Jonathan haqida ogohlantirişga behuda urinadi. Xolalarini va ularning şerigini çetga surib qöyiş uçun u Teddyni ruhiy kasalxonaga yotqiziş hujjatlarini qonuniy asosda rasmiylaştirmoqçi böladi. Oilasida ruhiy kasalliklarga moyillik borligidan qörqqan Mortimer Elaineʼga («Bizning oilada aqldan oziş bor») özining uning eri bölib qololmasligini tuşuntiradi.
Oxir-oqibat Jonathan hibsga olinadi, Einstein esa Teddyning kasalxonaga yotqizilişi hujjatlarini imzolagaç qoçib ketadi va Teddy muassasaga xavfsiz jönatiladi. Xolalari unga qöşilmoqçi böladilar, lekin şu oldin Mortimerga u farzand ekanini aytadilar: uning ota-onasi Brewsterlar oilasida xizmat qilgan oşpazlar bölgan. Yengil nafas olgan Mortimer Elaineʼni öpadi va nihoyat ular asal oyiga jönab ketişadi.
3Rollarda
Cary Grant — Mortimer…
Cary Grant — Mortimer Brewster
Josephine Hull — xola Abby Brewster
Jean Adair — xola Martha Brewster
John Alexander — Teddy «Roosevelt» Brewster
Raymond Massey — Jonathan Brewster
Peter Lorre — doktor Herman Einstein
Priscilla Lane — Elaine Harper Brewster
Jack Carson — ofitser Patrick ÖHara
John Ridgely — ofitser Saunders
Edward McNamara — serjant Brophy
James Gleason — leytenant Rooney
Edward Everett Horton — mister Witherspoon
Grant Mitchell — ruhoniy Harper
Vaughan Glaser — sudya Kullman
Çester Clute — doktor Gilçrist
Edward McWade — mister Gibbs — keksa odam
Garry Owen — taksi haydovçisi
Charles Lane — birinçi reporter
Hank Mann — kamerali reporter
Spencer Çarters — nikoh masalalari böyiça kotib
Josephine Hull va Jean Adair teatr spektaklidagi öşa qahramonlarni ijro etişdi. Raymond Massey qahramonining yuz qiyofasi sahnada şu rolni ijro etgan Boris Karloffnikiga öxşaydi, lekin suratga oliş vaqtida Karloff hali ham spektaklda band bölib, mavjud emas edi.
4Şarhlar
Tanqidçilarning şarhlari asosan ijobiy böldi. The New Yorker jurnalidan John Lardner filmni «tasvir şakli…
Tanqidçilarning şarhlari asosan ijobiy böldi. The New Yorker jurnalidan John Lardner filmni «tasvir şakli jihatidan sahnadagidek deyarli şunçalik kulgili, haqiqatan ham juda kulgili» deb atadi.
Rotten Tomatoes saytida film 25 ta tanqidçi şarhi asosida 88% reytingga ega bölib, örtaça ball 10 dan 7,6 ni taşkil etadi.
5Pyesadan farqlari
Köpgina pyesalar asosidagi ekranlaştirişlar kabi, film sahna versiyasidan, eng avvalo, turli joylarda…
Köpgina pyesalar asosidagi ekranlaştirişlar kabi, film sahna versiyasidan, eng avvalo, turli joylarda ötadigan sahnalari bilan farq qiladi (filmning boşida Mortimer va Elaineʼning ZAGSga borişi, Mortimerning şifokorga taşrifi va hokazo), pyesa esa butunlay Brewsterlarning mehmonxonasida ötadi, şuning uçun yuqorida aytib ötilgan sahnalar aynan film uçun öylab topilgan. Ikkinçi farq — finalning özi: filmda Mortimer Elaineʼni uning uyiga olib ketadigan sahna bilan tugaydi, pyesa esa mister Witherspoon pardaning tuşişi oldidan zaharlangan şarobni içadigan sahna bilan yakunlanadi.
Boşqa mayda farqlar Hays kodeksi tufayli yuzaga kelgan. Bu kodeks faqat kinoga tegişli bölib, teatrga tegişli emas edi: pyesada Mortimer va Elaine turmuş qurmaydi, faqat unaştirilgan bölişadi (va ularning allaqaçon intim aloqasi bölgani nazarda tutiladi), finalda esa Mortimer haqiqatni bilib, özini bastard deb ataydi (filmda esa u özini kema oşpazining öğli deb ataydi).
6Qiziqarli faktlar
«Arsenic and Old Lace» filmi radiokörsatuv sifatida moslaştirilgan: 1946-yil 25-noyabrda The Screen Guild…
«Arsenic and Old Lace» filmi radiokörsatuv sifatida moslaştirilgan: 1946-yil 25-noyabrda The Screen Guild Theater uçun Boris Karloff va Eddie Albert iştirokida hamda 1948-yil 25-yanvarda «Ford Theatre» translyatsiyasi uçun.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
Matn: maqola tarjimasi «Мышьяк и старые кружева» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.