Film haqiqiy voqealarga asoslangan va Ron Kovik haqida hikoya qiladi. Massapekua şahridagi sodda maktab öquvçisi harbiy xizmatga yozilişga qaror qiladi. Vyetnam uruşidan falaj bölib qaytgan Kovik keyin uruşga qarşi kuraşni boşlaydi.
Rejissyori va ssenariy mualliflaridan biri — Oliver Stoun, boş rolni Tom Kruz ijro etgan. Filmda Uillem Dafoe va Kira Sedgvik ham rol oynagan. Biografik drama 1989-yilda Universal Pictures studiyasida ekranlarga çiqdi; bu Stounning Vyetnam uruşi haqidagi trilogiyasining ikkinçi qismi. Film «Oskar» mukofotiga 8 ta nominatsiyaga sazovor bolgan, jumladan Kruzning «Eng yaxşi erkak roli» nominatsiyasi bor.
1Rollarda
Tom Cruise, Kyra Sedgwick, Raymond J. Barry
Oliver Stonerejissyor
Tom Cruiseaktyor
Kyra SedgwickaktyorRJRaymond J. BarryaktyorJLJerry LevineaktyorFWFrank Whaleyaktyor
Willem Dafoeaktyor
Tom Berengeraktyor
Holly Marie CombsaktyorOliver Stonessenariy muallifi
John Williamskompozitor·Ensiklopediyadan
Born on the Fourth of July (ingl. Born on the Fourth of July) — 1989-yilda suratga olingan amerikaça epik biografik uruşga qarşi dramatik film bölib, Ron Kovikning 1976-yilda çiqqan avtobiografiyasiga asoslangan. Rejissyori — Oliver Stoun, ssenariy mualliflari — Stoun va Kovik. Asosiy rollarda Tom Kruz, Kira Sedgvik, Raymond J. Barri, Jerri Levin, Frank Uoli va Uillem Dafoe iştirok etgan. Film Kovikning (Tom Kruz) 20 yil davomidagi hayotini hikoya qiladi, uning bolaligi, harbiy xizmati va Vyetnam uruşidagi falajlanişini batafsil körsatadi, şuningdek uning uruşga qarşi faoliyatga ötişini aks ettiradi. Bu Stounning Vyetnam uruşi haqidagi uç qismli filmlari trilogiyasining ikkinçi qismi bölib, uning oldingisi «Vzvod» (1986), keyingisi esa «Osmon va yer» (1993).
Prodyuser Martin Bregman 1976-yilda kitobni ekranlaştiriş huquqini sotib oldi va Vyetnam uruşi faxriysi bölgan Stounni Kovik bilan birgalikda ssenariy yozişga yolladi. Kovik rolini esa Al Paçino ijro etişi kerak edi. Stoun 1978-yilda kitobni tanlaganidan söng, Paçino va Bregman loyihadan ketişi bilan filmni suratga oliş çözilib ketdi, natijada u va Kovik işni töxtatib qöyişdi. «Vzvod» çiqqanidan keyin loyiha Universal Pictures studiyasida qayta tiklandi va rejissyorlik Stounga topşirildi. Asosiy suratga oliş işlari 1988-yilning oktyabridan dekabrgaça Filippinda, Texasda va Kaliforniya ştatining Inglvud şahrida ötdi hamda 65 kun davom etdi. Filmning dastlabki işlab çiqariş byudjeti 14 million dollardan oşdi, qayta suratga olişlardan keyin esa u 17,8 million dollarga yetdi.
1989-yil 20-dekabrda ekranlarga çiqqan «Born on the Fourth of July» syujeti, Kruzning öyini va Stounning rejissyorligi uçun tanqidçilar tomonidan yuqori baholandi. Film prokatda muvaffaqiyat qozonib, butun dunyo böylab 162 million dollardan ortiq yiğdi va 1989-yilning eng köp daromad keltirgan filmlari orasida öninçi örinni egalladi. 62-chi «Oskar» mukofoti marosimida film 8 ta nominatsiyaga sazovor böldi, jumladan «Eng yaxşi film», Kruzning «Eng yaxşi erkak roli» nominatsiyasi (bu uning birinçi nominatsiyasi edi), «Eng yaxşi rejissyorlik», Stounning şu toifadagi ikkinçi nominatsiyasi va «Eng yaxşi montaj» nominatsiyalari. Film, şuningdek, «Oltin globus» mukofotining 4 ta sovrinini oldi: «Eng yaxşi film — drama», «Eng yaxşi erkak roli — drama», «Eng yaxşi rejissyorlik» va «Eng yaxşi ssenariy» nominatsiyalarida.
2Syujet
1956-yilda Nyu-York ştatining Massapekua şahrida 10 yoşli Ron Kovik döstlari bilan örmonda uruş öynaydi.…
1956-yilda Nyu-York ştatining Massapekua şahrida 10 yoşli Ron Kovik döstlari bilan örmonda uruş öynaydi. Törtinçi iyulda, özining tuğilgan kunida, u oilasi va eng yaqin dösti Donna bilan Mustaqillik kuni paradiga boradi. Paradning bir ustunida u uruş nogironi bölgan faxriylarni köradi.
1961-yilda prezident Jon F. Kennedining televizion orqali uzatilgan inauguratsiya nutqi ösmir Kovikni AQŞ dengiz piyodalar korpusiga kirişga ilhomlantiradi. Nutqni tinglayotganda, Kovikning onasi unga tuş körganini aytadi: tuşida u xuddi Kennedi kabi olomon oldida buyuk nutq sözlagan emiş. Örta maktabiga kelgan ikki dengiz piyodalar vakilining tarğiботi maʼruzasini tinglagaç, Kovik armiyaga yoziladi. Uning qarori onasi tomonidan qöllab-quvvatlanadi, ammo Ikkinçi jahon uruşi faxriysi bölgan otasini xafa qiladi, çunki otasi uruşda köplab döstlarini yöqotgan edi. Kovik bitiruv keçasiga boradi, Donna bilan raqs tuşadi va yangi askarlar tayyorlaş lagerига jönaşdan oldin uni öpadi.
1967-yil oktyabrda serjant darajasidagi dengiz piyodasi Kovik Vyetnamda ikkinçi xizmat muddati davomida razvedka topşiriğini bajaradi. U va uning bölinmasi duşman jangçilari deb öylab, bir neça vyetnamlik qişloq aholisini öldiradi. Duşman öqiga tutilgaç, ular qişloqni tark etadi va yagona tirik qolgan — yiğlayotgan bolani taşlab ketişadi. Çekiniş paytida Kovik tasodifan öz vzvodidagi yoş oddiy askar Uilsonni öldirib qöyadi. Kovik bu voqea haqida öz qömondoniga xabar beradi, qömondon esa unga bu işni u qilmaganini aytadi va bu haqda boşqa heç qaçon eşitmoqçi emasligini bildiradi.
1968-yil yanvarda Kovikning bölinmasi qişloqni himoya qilayotgan Vyetnam armiyasi bölinmasi tomonidan pistirmaga tuşib qoladi. Boşqa hamrohlari duşman öqidan çekinayotgan paytda Kovik öq uzişni davom ettiradi va askarlarga hujumga ötişni buyuradi. Birinçi marta oyoği tovonidan yaralangan va radio orqali çekiniş haqida buyruq olgan bölsa-da, Kovik öq otişni davom ettiradi. Natijada, öq ostida qolib, u ikkinçi marta kökragiga öq yeydi va şundan söng uni jang maydonidan boşqa dengiz piyodasi olib çiqadi. Kökrak örtasidan pastga qarab falaj bölib qolgan Kovik Nyu-Yorkdagi Bronks şahridagi faxriylar kasalxonasida bir neça oy davolanadi. Kasalxonaning şaroiti moliyalaştiriş yetarli bölmagani va xodimlar yetişmagani sababli yomon. Şifokorlar, hamşiralar va xizmatçilar bemorlarga eʼtibor bermaydi, giyohvand moddalarni suiisteʼmol qiladi va eski uskunalarda işlaydi. Şifokorlar maslahatiga qarşi, Kovik braketlar va tayoqlar yordamida yana yurişga urinadi, bu esa oxir-oqibat oyoğining jiddiy jarohatlanişiga olib keladi va uni deyarli amputatsiya qilişga majbur qiladi.
1969-yilda Kovik endi doimo nogironlar aravaçasida harakatlanadi, u uyga qaytib, ösib borayotgan depressiya va umidsizlikka qarşi kuraşiş uçun içkilikbozlikka beriladi. Mustaqillik kuni paradida undan ilhomlantiruvçi nutq sözlaş söraladi, ammo u gapira olmaydi, çunki olomon orasidan bola yiğlayotganini eşitib, Vyetnamdagi xotiralar esiga tuşadi. Kovik Nyu-York ştatining Sirakuza şahrida Donnani ziyorat qiladi, ular ötmişni eslaşadi. Kent ştatidagi öqotar qurol otişmasi qurbonlari xotirasiga bağişlangan tadbir paytida politsiya Donnani va boşqa norozilik bildiruvçilarni hibsga olganida, ular ajralib qolişadi.
Massapekuada mast holatdagi Kovik onasi bilan qattiq bahslaşadi va otasi uni Vyetnam uruşining yaralangan faxriylari uçun möljallangan Meksikadagi Vilya Dulse boşpanasiga jönatişga qaror qiladi. U yerda u birinçi marta jinsiy aloqada böladi — fohişa bilan, u unga oşiq bölib qoladi, lekin uni boşqa mijoz bilan körib qolgaç, bu munosabat tugaydi. Kovik yana bir falaj bölgan odam — Charli bilan döst böladi. Ular barda haydab çiqarilgaç, boşqa qişloqqa borişga qaror qilişadi. Taksi haydovçisini ğazablantirib, ular yöl çetida qolişadi va Kovik Vyetnamda bolalarni öldirganmi yoki yöqmi, degan bahs janjalga aylanadi. Ularni ötib ketayotgan haydovçi olib ketadi va Dulçe villasiga qaytarib keladi.
Kovik Texasning Armstrong şahriga boradi va u yerda Uilsonning qabr toşini topadi. Keyin u Jorjiyada halok bölgan dengiz piyodasining oilasiga öz aybini tan oliş uçun boradi. Uilsonning beva xotini Jeymi Kovikni keçira olmasligini aytadi, ota-onasi esa unga katta hamdardlik bilan qaraşadi.
1972-yilda Kovik «Uruşga qarşi Vyetnam faxriylari» taşkilotiga qöşiladi va Mayami şahrida (Florida ştati) bölib ötgan Respublikaçilar partiyasining milliy yiğilişiga boradi. Richard Nikson prezidentlikka nomzodini qöllab-quvvatlaş uçun nutq sözlayotganda, Kovik yangiliklar muxbiriga uruşga va hukumatga bölgan nafratini bildiradi, hukumat esa amerika xalqini taşlab qöyganini aytadi. Kovikning izohlari Nikson tarafdorlarini ğazablantiradi va politsiya Kovikni va boşqa norozilik bildiruvçilarni zalдan olib çiqib hibsga olmoqçi bölganda, uning intervyusi uzilib qoladi. Kovik va faxriylar politsiyaçilar qölidan qutulib, qayta töplanişadi va zalga yana hujum qilişadi, lekin muvaffaqiyatga erişmaydi.
1976-yilda, avtobiografiyasi naşr etilgandan söng, Kovik Nyu-Yorkdagi Demokratik partiyaning milliy yiğilişida ommaviy nutq sözlaşi kerak. Kovikni nutq sözlaşga olib borayotganda, u bolaligini va onasining bolaligida unga aytgan sözlarini eslaydi: «Menga tuş kördim, unda sen olomon oldida buyuk nutq sözlayotgan edingni».
3Mukofotlar va nominatsiyalar
1991 — BAFTA mukofotiga 2 ta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Tom Kruz), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy…
1991 — BAFTA mukofotiga 2 ta nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Tom Kruz), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Oliver Stoun, Ron Kovik)
1990 — 2 ta «Oskar» mukofoti: eng yaxşi rejissyor (Oliver Stoun), eng yaxşi montaj (Devid Brenner, Jo Xatşing), şuningdek oltita nominatsiya: eng yaxşi film (A. Kitman Xo, Oliver Stoun), eng yaxşi erkak roli (Tom Kruz), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Oliver Stoun, Ron Kovik), filmga eng yaxşi musiqa (Jon Uilyams), eng yaxşi operator ishi (Robert Richardson), eng yaxşi ovoz (Maykl Minkler, Gregori X. Uotkins, Uayli Steytman, Tod A. Meytlend)
1990 — «Oltin globus» mukofotining 4 ta sovrini: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi rejissyor (Oliver Stoun), eng yaxşi erkak roli — drama (Tom Kruz), eng yaxşi ssenariy (Oliver Stoun, Ron Kovik), şuningdek filmga eng yaxşi musiqa uçun nominatsiya (Jon Uilyams)
1990 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining badiiy film eng yaxşi rejissyorligi uçun mukofoti (Oliver Stoun)
1990 — AQŞ Ssenaristlar gildiyasining eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy uçun mukofotiga nominatsiya (Oliver Stoun, Ron Kovik)
1989 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining yil eng yaxşi filmlari önligiga kirişi
4Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB5Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Рождённый четвёртого июля» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.