Gremlins

Gremlins (ingl. Gremlins) — 1984-yilda suratga olingan amerikalik komediya-dahşat filmi. Rejissyor Joe Dante, ssenariy muallifi Chris Columbus, studiya Warner Bros. Filmning ijro etuvçi prodyuseri — Steven Spielberg. Film gremlinlar haqidagi xalq afsonalariga asoslangan. Gremlinlar texnikadan nafratlanadigan, uni işlatuvçi odamlarga turli yöllar bilan zarar yetkazadigan şum mavjudotlardir. Film 1984-yil 8-iyunda prokatga çiqdi, kassa sborlari böyiça muvaffaqiyatli böldi va tanqidçilardan ijobiy şarhlar oldi. Bir neça yil ötib davomi çiqdi, 2023-yilda esa şu nomdagi teleserial premyerasi bölib ötdi. 2025-yil noyabrida Warner Bros. töliqmetrajli franşizaning 3-qismini eʼlon qildi. Uni Chris Columbus suratga oladi, Spielberg esa prodyuserlardan biri böladi.

Peter Cullen — Gizmo

Eileen Basil Keyes — Gizmo (qöşiq ijrosi, titrlarda körsatilmagan)

Frank Welker — yölakli gremlin

Don Steele — Rikki Rialto

Marvin Miller — Robbi robot (titrlarda körsatilmagan)

Filmning musiqiy jörligini Jerry Goldsmith yozgan, bu ish uçun u «Saturn» mukofotini olgan. Asosiy partitura gremlinlarning «şaloqona hazili va ortib borayotgan keskinligini» yetkaziş maqsadida yozilgan. Goldsmith Steven Spielberg bilan birga filmda epizodik rolda körindi: Randall Pelʼtser inventorlar yiğilişidan uyiga qönğiroq qilayotgan sahnada.

Saundtrek albomi «Geffen Records» kompaniyasi tomonidan mini-albom şaklida plastinka va kassetada çiqarilgan, 1993-yilda Germaniyada kompakt-diskda qayta naşr etilgan.

Gremlins…Mega Madness — Michael Sembello (3:50)

Make It Şine — Quarterflaş (4:10)

Out/Out — Peter Gabriel (7:00)

The Gift (4:51)

Gizmo (4:09)

Mrs. Deagle (2:50)

The Gremlin Rag (4:03)

2011-yilda «Film Score Monthly» kompaniyasi ikki diskli saundtrek çiqardi: töliq partitura birinçi diskda, 1984-yilgi asl saundtrek albomi esa ikkinçi diskda.

Birinçi disk: The Film Score

26–34-treklar bonus treklar sifatida körsatilgan.

Ikkinçi disk: 1984 Soundtrack Album

Gremlins… Mega Madness — Michael Sembello 3:52

Make It Şine — Quarterflaş 4:11

Out/Out — Peter Gabriel 7:02

The Gift 4:58

Gizmo 4:14

Mrs. Deagle 2:54

The Gremlin Rag 4:13

Filmning DVD va Blu-ray naşrlarida umumiy davomiyligi 10 daqiqa 27 soniya bölgan öçirilgan sahnalar joylaştirilgan:

Randall Pelʼtser öğli uçun sovğa izlab dökonga keladi. U ingliz tilini tuşunmaydigan xitoylik sotuvçi ayolga mexanik bir narsa kerakligini aytadi (ingl. gizmo) — sotuvçi ombor xonasiga ketadi, şu paytda bolakay yonida paydo bölib, uni bobosining dökoniga boşlab ketadi. Sotuvçi qölida suvenirlar bilan qaytib keladi, lekin Randall allaqaçon ketgan böladi.

Billi va Keyt bankda işlaşadi — Billi uyalib, qizga juda çiroyli köylak kiyganini aytadi, göyo maqtov bildirmoqçi bölib, ammo önğaysiz çiqadi. Gerald Hopkins paydo bölib, uni bank menejeri Roland Korbenning kabinetiga çaqiradi. Korben Billini 17 daqiqa 33 soniya keçikkani uçun jazolaydi. Şundan söng erkak Billining galstugi haqida izoh beradi. Butun vaqt davomida eşik oldida Gerald turadi va şarhlar bildiradi.

Billi çordoqdagi xonasiga çiqadi, çiroqni yoqadi va öz çizmalariga qaraydi.

Ertalab Billi köçada ruhoniy — ota Bartlettni uçratadi, u Billiga özi va oilasi uçun Rojdestvo kartoçkasini bermoqçi. Billi uzr sörab, şoşayotganini aytadi.

Billi bankka keladi va ish joyiga ötirmoqçi böladi, lekin Keyt paydo bölib, menejer kabinetiga yaşirinça kirişni söraydi. U yerda ösmirlar şahar rejasini körib, missis Digl şahar aholisining köpini uylaridan çiqarib yuborib, yerni yirik korporatsiyaga sotmoqçi ekanini tuşunadi. Ularni Gerald uşlab qoladi — u Keytga, agar keçqurun u bilan uçraşuvga rozi bölsa, ösmirlarning kabinetga yaşirinça kirganini janob Korbenga aytmasligini ima qiladi. Keyt rad etib, çiqib ketadi.

Qöşiqçilar «God Rest Ye Merry Gentlemen» qöşiğini kuylaşadi, ularning orqasida qor uyumida gremlin Strayp paydo bölib, qöşiqdan zavq oladi.

Keçqurun Murray Fatterman xotiniga zavod, unda u işlagan, endi heç qaçon oçilmasligini aytadi — missis Digl uni abadiy yopib qöygan.

Gremlinlar şaharga hujum qilganidan keyin Billi va Keyt bankka qaytib kelişadi. U yerda ular öldirilgan Roland Korbenning jasadini, şuningdek, seyfga qamalgan Gerald Hopkinsni topişadi. Gerald aqldan ozgandek körinadi. Billi va Keyt uni öşa yerda qoldirib, ketib qolişadi.

Köp yillar davomida filmning kengaytirilgan versiyasi mavjudligi haqida miş-mişlar yurardi. 2026-yil 26-fevralda Joe Dante bunday versiya haqiqatan mavjudligini tasdiqladi va The Gremlins Museum muzeyiga «11/23/83 — Gremlins 1st Assembly» belgisi qöyilgan, deyarli uç soatlik VHS nusxasini hamda «Gremlins Outtakes» deb nomlangan, qöşimça 40 daqiqa öçirilgan va muqobil materialni öz içiga olgan ikkinçi VHS kassetani topşirdi.

Filmning qöpol montaji, davomiyligi 2 soat 35 daqiqa (yakuniy teatr versiyasidan deyarli bir soat uzun), filmni işlab çiqarişning eng dastlabki bosqiçida körsatadi: çözilgan va muqobil dublar, kesilgan syujet çiziqlari, kengaytirilgan qahramonlar yoyi, şuningdek, joyning özida yozilgan, animatron qöğirçoqlarning şovqinini öz içiga olgan tovuş bilan. Bu çiqarilgan versiyadan butunlay boşqaça taassurot qoldiradi. Outtakes materialining bir qismi butunlay noyob sahnalardan iborat bölib, ular yozilgan va suratga olingan, ammo yiğma montaj bosqiçigaça kesib taşlangan. Şuningdek, Barni it missis Diglning qor odamini urib yiqitadigan sahnalar va yurib ketayotgan mogvaylarning tölaqonli kadrlari mavjudligi birinçi marta tasdiqlandi.

Muzey Warner Bros. Pictures va Amblin Entertainment ruxsatisiz bu versiyani tarqata olmasligini, şuningdek, qöpol montajni alohida tomoşa qiliş niyati borligini bildirdi, ammo buning uçun Danteningning namoyişni tasdiqlaşda iştiroki talab qilinişi ehtimoli bor. Muzey vakillari şuningdek şunday dedi: «Biz Warner Bros. arxivlari bu versiyani alohida reliz qiliş yoki kelajakdagi Blu-ray naşriga kiritiş imkoniyatini körib çiqişi mumkin deb hisoblaymiz, ayniqsa ufqda «Gremlins 3» paydo bölayotgani hisobga olinsa. Bu qöpol montaj şubhasiz bunday variantlarga loyiq va uni tomoşa qiliş köplab muxlislar uçun juda hissiy tajriba böladi». Videomaterialni jamoatçilikka körsatiş imkoni bölmasa-da, muzey sayti topilma haqida maʼlumot va VHS nusxasidan ayrim kadrlarni joylaştira boşladi.

Film PG reytingi bilan AQŞ va Kanadadagi 1511 kinoteatrda 1984-yil 8-iyunda, Ivan Reitmanning «Ruhlar ovçilari» filmi bilan bir kunda prokatga çiqdi. Birinçi dam oliş kunlarida «Gremlins» 12 511 634 $ yiğdi, bu «Ruhlar ovçilari»dan 1,1 million dollarga kam edi. Amerika prokatining oxiriga kelib — 29-noyabrga kelib, film AQŞda 148 168 459 $ işladi va yil böyiça yiğim böyiça törtinçi film böldi — «Beverli-Xillsning politsiyaçisi», «Ruhlar ovçilari» va «Indiana Jones and the Temple of Doom» filmlaridan keyin. 1984-yil avgustida «Gremlins» Argentina va Ispaniyada prokatga çiqdi, oktabrda esa Ğarbiy Germaniyada premyerasi bölib ötdi. Dekabrda Yevropaning katta qismida, şuningdek, Avstraliya va Meksikada namoyişlar boşlandi. 1985-yil 30-avgustda film AQŞ va Kanadada qayta prokatga çiqarildi, natijada umumiy yiğim 153 083 102 $ gaça oşdi. Keyinçalik «Gremlins» yana tört marta qayta prokatga çiqdi: 2010-yilda (Yangi Zelandiya), 2017-yilda (Ispaniya), 2020 va 2021-yillarda (AQŞ, Kanada, Yangi Zelandiya va Avstraliya), umumiy yiğimni 153 642 180 $ gaça oşirdi.

Film prokatda bölgan vaqtda köplab tomoşabinlar ekrandagi zöravonlik va şafqatsizlik köpligidan şikoyat qildi, xususan, bolalari bilan kelganlar, bu yoqimli, kulgili hayvonlar haqidagi film böladi deb öylagan edilar. Buning sababi treyler böldi: u Rojdestvo atmosferasini körsatar, asosiy eʼtiborni döstona, jöjaq ayiqçaga öxşaş Gizmoga qaratar, gremlinlar esa faqat epizodik tarzda körsatilgan edi. Treylerlarning uslubi ataylab ikki yil oldin çiqqan «Musofir» filmi treylerlarining rangi va uslubini takrorlagan edi, bu Stiven Spielberg loyihalarini qadrlovçi tomoşabinlarning eʼtiborini jalb qiliş umidida qilingan edi. Bunga va «Indiana Jones and the Temple of Doom» filmiga öxşaş şikoyatlarga javoban Spielberg Amerika kinokompaniyalari assotsiatsiyasiga öz reyting tizimini özgartirişni taklif qildi. Assotsiatsiya filmlar çiqqanidan keyin ikki oy içida şunday qildi va yangi PG-13 reytingini yaratdi.

Tanqidçilarning aksariyati filmga umuman ijobiy baho bergan bölsa-da, köpçilik uni Rojdestvo ertagi uçun juda qoronği, oilaviy film uçun esa juda şafqatsiz, asosan ösmirlar auditoriyasiga möljallangan deb hisobladi.

Roger Ebert filmni tört yulduzdan uçtasi bilan baholab, uni nafaqat «kulgili», balki köplab oddiy syujet çiziqlarini samarali parodiya qiluvçi «ayyor parodiyalar seriyasi» deb ataydi. Uning fikriça, «Gremlins» buni sirli dunyolarni (Xitoy kvartalidagi dökon) va zolim keksa ayollarni (missis Digl) tasvirlaş orqali amalga oşirgan. Ebertning fikriça, mogvaylar yarim tundan keyin ovqat yeya olmasligi qoidasi ertaklardan ilhomlangan, yakuniy sahnalar esa klassik dahşat filmlarini parodiya qiladi. U Keytning otasi haqidagi nutqini «1950-yillardagi kasal hazillarning buyuk anʼanasi» bilan boğladi. Şu bilan birga, tanqidçi mikrotölqinli peçda gremlinni öldiriş sahnasidan baʼzi xavotirlarini bildirib, bunday tajribalarni bolalarning öz uy hayvonlari bilan ötkazişiga turtki berişi mumkinligini taxmin qildi.

BBCning Almar Xafliדasson «syujet nozik, tempi esa buzilgan» deb yozdi, lekin mukammal Rojdestvo muhitiga zid keladigan qora hazilni maqtadi. Gin Siskel filmga tört yulduzdan uç yarim yulduz berib, uni «dahşatli darajada kulgili va öyinqaroq sarguzaşt» deb taʼriflagan. «The New York Times» gazetasining Vincent Canby filmga aralaş munosabat bildirib, yoş tomoşabinlar asosiy qahramonning onasi oşxonasida piçoq bilan gremlinlardan birini öldirgan kadrlarni qanday qabul qilişini bilmasligini yozgan. «Entertainment Tonight» körsatuvidagi Leonard Maltin «Gremlins»ga tanqidiy munosabatda bölib, filmni «yoqimsiz» va «jirkanç» deb atadi va unga tört yulduzdan ikkitasini berdi. Şunga qaramay, Maltin «Gremlins 2» filmida epizodik rolda körindi va u yerda birinçi film haqidagi tanqidini hazil sifatida takrorladi, şundan söng mavjudotlar uni böğib öldirdi.

Olim va tadqiqotçi Charlotte Miller filmni Ğarb tsivilizatsiyasining ayrim xususiyatlarini satira qiliş sifatida talqin qildi, uning fikriça, bu tsivilizatsiya aholisi zöravonlikdan zavq oladi va texnologiyaga haddan taşqari qaram. Kirkpatrick Sale esa «Gremlins»ni «Kelajakka qarşi isyonçilar» kitobida texnologiyaga qarşi film sifatida talqin qildi.

Aralaş munosabatga qaramay, «Gremlins» yillar davomida tanqidçilardan maqtov olişda davom etmoqda va baʼzi naşrlar uni 1984-yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb tan olişgan. Rotten Tomatoes agregatorining maʼlumotiga köra, «Gremlins»ning reytingi 10 ballik şkalada 7,4 ball, 76 nafar professional kino tanqidçisining 86 foizi filmga ijobiy baho bergan. Metacriticda film 13 ta şarhga asoslanib 70 foiz reytingga ega, bu «umuman ijobiy şarhlar» degani.

1985-yilda Warner Home Video «Gremlins»ni VHS, CED Videodisc va Betamax formatlarida çiqardi. 1997-yilda DVDda filmning asosiy naşri çiqdi, unga töliq ekranli va keng ekranli versiyalar, şuningdek, treyler kiritilgan edi. 1999-yilda disk yangi muqova bilan qayta naşr etildi. 2002-yil 20-avgustda aktyorlar va rejissyorlarning şarhlari hamda öçirilgan sahnalar bilan maxsus DVD naşri çiqarildi. 2009-yil 1-dekabrda film premyeraning 25 yilligiga bağişlab Blu-ray formatida çiqdi. 2019-yil 1-oktyabrda film 4K Ultra HD formatida çiqarildi.

Film DVD va Blu-ray formatlarida uy videosi sotuvidan 15,2 million dollar yiğdi.