«JFK» — 1991-yilda suratga olingan amerikalik epik siyosiy triller. Syujet 1963-yilda Dallasda AQŞ prezidenti Jon F. Kennedi öldirilgandan keyin boşlanadi. Nyu-Orleanning okrug prokurori Jim Garrison rasmiy xulosaga şubha bilan qaraydi va öz tergovini boşlaydi. Uning maqsadi voqealar ortida haqiqatan qanday fitna bölganini aniqlaş.
Filmni Oliver Stone suratga olgan, Garrison rolini Kevin Costner ijro etgan. Rollarda Joe Pesci, Gary Oldman va Tommy Lee Jones ham çiqadi. Film Regency Enterprises studiyasi tomonidan tayyorlangan, hronometraji 189 daqiqa. AQŞda 1991-yil 20-dekabrda prokatga çiqqan. Film eng yaxşi film nominatsiyasi bilan 8 ta «Oskar»ga nomzod böldi va ikkita mukofotni — eng yaxşi operatorlik va eng yaxşi montaj uçun — qölga kiritdi. Bu Stoun Amerika prezidentlari haqida suratga olgan uçta filmning birinçisi böldi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Kevin Costner, Joe Pesci, Gary Oldman
Oliver Stonerejissyor
Kevin Costneraktyor
Joe Pesciaktyor
Gary Oldmanaktyor
Tommy Lee Jonesaktyor
Sissy Spacekaktyor
Laurie Metcalfaktyor
Michael RookeraktyorJOJay O. SandersaktyorJMJim Marrsssenariy muallifi
John Williamskompozitor·Ensiklopediyadan
«JFK» (Dallasdagi otişmalar, ingl. JFK) — 1991-yilda suratga olingan amerikalik epik siyosiy triller, Oliver Stounning töqqizinçi töliqmetrajli filmi. Unda okrug prokurori Jim Garrisonning Nyu-Orleanda Jon F. Kennedi qotilligini tergov qilişi aks ettirilgan. Garrison Kennedini öldiriş uçun fitna uyuştirilganiga va Lee Harvey Oswald şunçaki qurbon qilingan odam bölganiga xulosa çiqaradi.
Filmning ssenariysini Stoun va Zaçary Sklar Garrisonning «On the Trail of the Assassins» va Jim Marrsning «Crossfire: The Plot That Killed Kennedy» kitoblari asosida moslaştirişgan. Stounning fikriça, bu hikoya Uorren komissiyasining «töqilgan afsonasi»ga qarşi «kontrafsona» hisoblanadi. Filmning Kennedi qotilligidagi fitna nazariyalariga tayanişi uni bahsli asarga aylantirdi. Amerikaning bir qança yirik gazetalari Stounni yolğon tarqatişda ayblab tahririy maqolalar çop etdi. Ularning orasida Kennedi davlat töntarişi natijasida öldirilgan va uning örniga Lyndon B. Jonsonni ötkaziş maqsad qilingan, degan daʼvo ham bor edi.
Bahslarga qaramay, film aktyorlik, rejissura, musiqa, montaj va operatorlik ishi uçun tanqidçilar tomonidan maqtovga sazovor böldi. Sekin boşlangan bölsa-da, u asta-sekin prokatda kuç töpladi va dunyo böyiça 205 million dollardan ortiq daromad qildi. Şu bilan 1991-yilda dunyoda eng köp daromad keltirgan filmlar orasida oltinçi örinni egalladi. U eng yaxşi film nominatsiyasi bilan 8 ta «Oskar»ga nomzod böldi va ikkitasini — eng yaxşi operatorlik va eng yaxşi montaj uçun — qölga kiritdi. Bu Stounning Amerika prezidentlari haqida suratga olgan uçta filmining birinçisi böldi. Keyingilari «Nixon» (1995) va «W.» (2008) edi.
3Syujet
Film 1961-yilda lavozimini tark etayotgan AQŞ prezidenti Dwight Eisenhowerning harbiy-sanoat majmuasining…
Film 1961-yilda lavozimini tark etayotgan AQŞ prezidenti Dwight Eisenhowerning harbiy-sanoat majmuasining hayotdagi taʼsiri kuçayib borayotgani haqidagi nutqi parçasi bilan boşlanadi. Keyin esa Jon Kennedining faoliyati tasvirlanadi. Stounning fikriça, aynan şu faoliyat uning öldirilişiga olib kelgan. Kiriş qismi 1963-yil 22-noyabrda Dallasda Kennedi qotilligi sahnasining qayta tiklanişi bilan yakunlanadi.
Hikoya qotillikni eşitgan va keyin Dallasdagi voqealar bilan Nyu-Orleandagi ayrim odamlar örtasida ehtimoliy aloqa borligi haqida maʼlumot olgan Nyu-Orlean okrug prokurori Jim Garrison (Kevin Costner) tomon ötadi. Hukumat tergoviga yordam berişni istagan Garrison va uning jamoasi darhol olingan maʼlumotni «işlab çiqişga» kirişadi. Ular bir neça ehtimoliy şerikni, jumladan David Ferriyni (Joe Pesci) uşlab, FBRga topşirişadi. Biroq FBR köp ötmay gumonlanuvçilarning Kennedi qotilligi bilan heç qanday aloqasi yöqligini oçiq eʼlon qiladi. Prezident qotilligida rasman gumonlangan Lee Harvey Oswald (Gary Oldman) Jack Ruby öqidan halok bölgaç, Garrison tergovni yopadi, ammo butun voqea uning nazarida hamon şubhali bölib qoladi.
Uç yildan keyin, 1967-yilda, Garrison Uorren komissiyasining hisoboti bilan tanişgaç, tergovni qayta boşlaydi. Komissiya hisobotini öqib çiqqan Garrison tergovda köplab xatolar va beparvoliklar borligini aniqlaydi. Tergov boşlanganidan köp ötmay, özini «Mister X» deb ataydigan yuqori martabali harbiy amaldor (Donald Sutherland) Garrisonni Vaşingtonda maxfiy uçraşuvga çaqiradi. Mister X CIA, Maxfiy xizmat, FBR yuqori lavozimli xodimlari, mafiya vakillari, harbiy-sanoat majmuasining yirik arboblari va Kennedi davridagi vitse-prezident Lyndon Jonsonning özi ham iştirok etgan fitna haqida gapiradi. Fitnaning maqsadi Kennedini öldiriş va keyin izlarni yaşiriş bölgan. Mister X Garrisonga Kennedi AQŞni Vyetnam mojarosidan olib çiqişni xohlagani va CIAni jiddiy zaiflaştirmoqçi bölgani uçun öldirilganini tuşuntiradi.
Mister X özining Pentagonning maxfiy operatsiyalar bölimida işlaganini, Kennedining xavfsizligi bilan şuğullanganini va qotillikdan bir neça oy oldin uning Vyetnamdan amerikalik qöşinlarni olib çiqiş rejasini işlab çiqqanini tan oladi. Söngra u bir qança ğalati holatlarni eslaydi. Xususan, qotillikdan bevosita oldin uni kutilmaganda Yangi Zelandiyaga jönatişadi va şu tariqa prezident xavfsizligi masalalaridan çetlatişadi. Kennedi öldirilgan paytda u Yangi Zelandiyada bölib, gazetalarda qotil Oswald ekani haqidagi maqolalarni köradi. Lekin bu Oswaldga rasmiy ayblov eʼlon qilinişidan tört soat oldin sodir böladi. Demak, Oswaldni prezident qotili sifatida körsatuvçi oldindan tayyorlangan xabarlar matbuotga, hali ayblov eʼlon qilinmasdan, ehtiyotsizlik bilan Yangi Zelandiyada joylaştirilgan. Mister X Yangi Zelandiyada bölgan vaqtida, u masʼul bölgan Kennedi xavfsizligini taşkil etişda juda ğalati özgarişlar yuz beradi. Kennedining Dallasga taşrifidan oldin, bunday hollarda odatiy bölgan operatsion tartiblar kimningdir buyruği bilan bekor qilinadi: maxsus guruhning taşrifdan oldin joyga oldindan çiqişi, binolarni tekşiriş, derazalarni nazorat qiliş, kortej yöli böylab olomonga agentlarni joylaştiriş va snayperlarni joylaştiriş. Guruh rahbarining qatʼiy eʼtirozlariga qaramay, bu tadbirlar bekor qilinadi. Mister Xning fikriça, bu faktlarning barçasi fitna mavjudligidan dalolat beradi.
Mister X Garrisonni «tergovni davom ettirişga» va yangi Orleanlik xalqaro biznesmen Clay Shaw (Tommy Lee Jones)ni taʼqib qilişni boşlaşga çaqiradi. Shaw ham fitnada iştirok etgan deb hisoblanadi.
Clay Shaw ustidan sud jarayoni yaklaşgaç, Garrisonning baʼzi xodimlari uning harakatlaridan şubhalanib, tergovçilar jamoasini tark etişadi. Garrisonning xotini uni tergov butunlay öziga yutib yuborgani va uni oiladan uzoqlaştirgani uçun ayblaydi. Şunga qöşimça ravişda, OAV Garrisonga va uning jamoasiga qarşi kampaniya boşlaydi: uning şaxsiga, ish uslubiga va tergovga ortiqça mablağ sarflanişiga tanqid qilinadi. Ayrim asosiy guvohlar qörqib, sudda çiqiş qilişdan boş tortadi. Boşqalari, jumladan David Ferri, şubhali şaroitlarda halok böladi.
1969-yil martda hakamlar hayʼati muhokamaga bir soatdan kamroq vaqt sarflab, Clay Şawni töliq oqlaydi. Filmda körsatilişiça, hakamlar fitna mavjudligiga işonadi, ammo Clay Şawning unga aloqadorligini isbotlovçi dalil topmaydi.
Titrlarda şunday deyiladi:
1979-yilda sud majlislari davomida CIAning sobiq direktori Richard Helms Clay Şawning uşbu idora uçun işlaganini tan oladi.
Clay Shaw 1974-yilda öpka saratonidan vafot etadi. Jasadni yoriş ötkazilmagan.
Garrisonning taqdiri haqida hikoya qilinadi. Yutqazilgan sud jarayoni uning karyerasiga heç qanday taʼsir qilmagan.
Vyetnam uruşining oqibatlari haqida qisqaça maʼlumot beriladi.
1970-yillarda Kongress harbiy-sanoat majmuasining Vyetnam uruşiga qiziqişi bilan boğliq qisman «fitna» mavjudligini tan oladi. 1992-yilda, film çiqqandan söng, Kongress yaşirin materiallarni örganiş va ularga kiriş imkoniyatini oçiş töğrisida qaror qabul qiladi. Qotillik bilan boğliq barça yozuvlarni 2029-yilda jamoatçilik eʼtiboriga havola etiş vaʼda qilinadi.
4Tanqid
Film ekranga çiqişidan oldin ham uning konsepsiyasi salbiy baholandi. Rejissyorning muammoga yondaşuvini The…
Film ekranga çiqişidan oldin ham uning konsepsiyasi salbiy baholandi. Rejissyorning muammoga yondaşuvini The New York Times, The Washington Post va Chicago Tribune gazetalari tanqid qildi. Şuningdek, Time jurnali ham yoqtirmay yozdi. Uşbu maqolaga javoban Oliver Stoun javob xatini eʼlon qildi.
Hozirgi kunda Rotten Tomatoes agregator saytida filmning 62 ta şarhga asoslangan 84 % maʼqullaş reytingi bor.
5Kadrlar
6
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDB
6 · TMDB6Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Джон Ф. Кеннеди. Выстрелы в Далласе» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.