Mad Max: Fury Road

Resurslar uçun uruş sivilizatsiya qulaşiga olib keldi, Avstraliyaning postapokaliptik çölida esa aqldan oziş va özboşimçalik bilan yasalgan transport vositalaridagi yovvoyi tödalar hukm suradi. Hatto dengizlar ham quriy boşlab, ortidan çöl qoldirmoqda. Sobiq «Yöl jangçisi», hozir esa yakkaxon sarson Max Rockatansky (Tom Hardy) Çölda sarson kezadi, qutqara olmagan odamlarining xayollari uni qiynaydi. Şu tariqa u Tsitadel bosqinçilari qöliga tuşadi. Tsitadel — yer osti suv manbalari ustida joylaşgan gullab-yaşnagan aholi punkti bölib, uni diktator Ölmas Joe (Hugh Keays-Byrne) boşqaradi. Uning tobelari uni tirik xudo deb biladi, sodiq «yarim çirigan jangçilar» esa ölgaç u bilan birga Valhalla yöllarida poyga ötkazişlariga qatʼiy işonadi. Max Ölmas Joening haydovçilaridan biri Nux (Nicholas Hoult) uçun qon manbai, yaʼni «tana» vazifasini ötaydi.

Harbiy sardor Furiosa (Charlize Theron) Ölmas Joening dala qömondonlaridan biri bölib, jang aravasida xöjayinidan qoçadi va diktatorning haramini — «kaltaklar» deb ataladigan beş yoş ayolni olib ketadi. Furiosaning maqsadi çölning narigi tomonidagi unumdor hudud — «Yaşil Yerlar»ga yetib boriş bölib, u aynan öşa yerda tuğilgan va onasi bilan u yerdan olib ketilgan. Ularni Ölmas Joening turli-tuman avtomobil va mototsikllardagi armiyasi quvib keladi, unga tez orada yana ikki otryad qöşiladi: Tsitadelni Gaztaundan yoqilği bilan taʼminlaydigan Göştxör va Qörğoşin fermasidan Ölmas Joega qurol-yaroğ va öq-dori yetkazib beradigan Boş Qurolçi. Qahramonlarga ikkala tomonga ham duşman bölgan, maşinalari temir mixlar bilan qoplangan Qirğovullar tödasi ham hujum qiladi. Juda katta qum böroni içida Nuxning maşinasi halokatga uçraydi, Max esa asirligidan xalos bölib, öz kurtkasi va qirqilgan miltiğini qaytarib oladi hamda Furiosa guruhiga qöşiladi.

Qöriqda qahramonlar mototsikllardagi qabila bilan uçraşadi. Furiosa bu qabila bilan oldindan kelişib qöygan edi: ular yoqilği evaziga quvğindan qutulişga yordam berib, ötiş joyini tösişi kerak edi. Ammo ularning sardori bitimning öz qismini bajarişdan boş tortadi, çunki orqadan bitta yoki ikkita maşina emas, balki uçta qurollangan otryad quvib kelayotgan edi. Yaxşilik bilan kelişib bölmasligini tuşungan Furiosa Maxga qöriqdan kuç bilan ötişni buyuradi. Mototsikllilar ötiş joyini tösib, Ölmas Joe va uning armiyasi yölini tösadi hamda Furgonni egallaşga urinadi, ammo qisqa otişmadan keyin çekinadi. Şu orada Ölmas Joe öz maşinasida tösiqdan oşib ötadi, lekin quvğin paytida uning xotinlaridan biri — Gözal Angharad halok böladi. Furgonda Ölmas Joe tomonidan u yerga taşlab yuborilgan Nux paydo böladi. Furiosani öldira olmagani, Ölmas Joe oldida şarmandalikka uçragani va Angharadning ölimi uçun özini ayblagani sababli Nux ruhiy inqirozga tuşadi. Ölmas Joening xotinlaridan biri — Qobiliyatli uni keçirib, yaxşilikka işonçini tiklaşga yordam beradi. Nakoniyat, qahramonlar Nuxga guruhda qolişga ruxsat berişadi.

Qoronği botqoqlarda furgon loyga botib qoladi, ammo Max zanjirni daraxtga boğlab, uning ikkinçi uçini maşinaga ulaşga muvaffaq böladi. Furiosa öq uzib, Boş Qurolçining maşinasidagi çiroqni sindiradi, uning siniği esa qurolçining közlarini öyib yuboradi. Kör va ğazablangan Qurolçi közlarini boğlab, Furiosa va uning jamoasini laʼnatlagança, tasodifiy ravişda avtomat öqlarini soçadi. Şu orada furgon botqoqdan çiqib oladi, lekin köp ötmay dvigatel qiziydi va uni sovitiş uçun töxtaşga töğri keladi. Max tuzoq yasaydi, natijada Boş Qurolçining maşinasi portlaydi, Rockatansky esa guruhi uçun qurol bilan qaytadi. Botqoqning narigi tomonidagi çölga yetib borgaç, qahramonlar Furiosaning qabilasi — «Ming ona»ning qoldiqlarini topadi, bu qabila «Yaşil Yerlar»dan qoçib ketgan edi. Maʼlum bölişiça, Furiosa xotiralaridagi «Yaşil Yerlar» aynan şu botqoqlar ekan.

Tunda Furiosa keyingi harakat rejasini tuzib, tuzli botqoq orqali yölni davom ettirişga qaror qiladi. Joening xotinlaridan biri — Besönaqay qariya «ona» bilan suhbatlaşadi, u Besönaqayga uruğlar töla sumkani körsatib, bir kun kelib ösimlik ekiş uçun yaroqli yer topişga umid qilayotganini aytadi. Furiosa va qolganlar mototsiklda yölga çiqqanda, Max yana xayollar bilan qamraladi va hatto oylar yurganidan keyin ham oldinda öşa tuzli botqoq bölişi mumkinligini anglaydi.

Max guruhga, tuzli botqoqlar böylab umidsiz yölni davom ettiriş örniga, Ölmas Joe yöqligidan va uning armiyasining katta qismi halok bölganidan foydalanib, Tsitadelga qaytib, uni egallaşni taklif qiladi. Qaytiş yölida Joe otryadi qahramonlarga yetib oladi. Jang boşlanadi, unda oğir yaralangan Furiosa Joening maşinasiga ötib, uni öldirişga muvaffaq böladi. Nux özini qurbon qiladi: qöriqda furgonni halokatga uçratib, boşqalarga Joening maşinasida quvğindan qoçiş imkonini beradi. Tsitadelga qaytgaç, Furiosa va tirik qolganlar Joening jasadini körsatgaç, içkariga kiritiladi, Max esa abadiy yolğiz «Yöl jangçisi» sifatida şahardan çiqib, olomon orasiga yöqoladi.

Jorj Miller törtinçi filmi ustida 1990-yillarning oxirida ish boşlagan. Miller intervyularida 1998-yilda, Los-Anjelesda köçani kesib ötayotganda, filmni öylab topganini aytgan: ğoya u köça örtasiga yetganda kelgan, ammo qarama-qarşi tomondagi trotuarga yetganda uni tark etişga qaror qilgan, çunki «Yovvoyi Maks» trilogiyasini tugallangan deb hisoblagan. Şunga qaramay, bir yil ötib, Los-Anjelesdan Avstraliyaga uzoq parvoz paytida Miller hikoyaning umumiy tarhini belgilab olgan: unda şafqatsiz talonçilar moddiy resurslar uçun emas, balki tirik odamlar uçun kuraşişi kerak edi.

Ssenariy britaniyalik rassom-komiksist Brendan McCarthy bilan hammualliflikda yozilgan. McCarthy «Yöl jangçisi»ning katta muxlisi bölgan; rejissyor bilan birgalikda u butun film uçun storiborddlar yaratgan — taxminan 3500 ta çizma. Film boşidanoq kam dialogli yagona ulkan quvğin sifatida rejalaştirilgan edi — Xitçokdan iqtibos keltirgan holda Miller Yaponiyada subtitrlar kerak bölmaydigan film suratga olişni xohlayotganini aytgan. Film işlab çiqarilişi atrofidagi afsonalardan biri «Yöl jangçisi»ni yozma kinossenariysiz, faqat ana şu storiborddlar asosida suratga olinganini daʼvo qilgan. Miller va McCarthy bu miş-mişlarni rad etgan: Miller IndieWire saytining söroviga şunday javob bergan: «Albatta, bizda ssenariy bor edi! Aks holda loyihani studiyaga, aktyorlarga va ijodiy guruhga qanday taqdim etib, ularning qiziqişini uyğotardik?» McCarthy esa yakuniy ssenariy storiborddlar ustida ish tugagandan keyin tuzilganini xabar qilgan.

Moliyaviy va boşqa qiyinçiliklar tufayli film taxminan 17 yil davom etgan «işlab çiqariş dözaxi»ga tuşib qolgan. Suratga oliş 2001-yilda boşlanişi kerak edi. Biroq mavjud byudjetga qaramay, 2001-yil 11-sentabrdagi terror hujumlari va undan keyin AQŞ dollarining Avstraliya dollariga nisbatan kursi tuşib ketişi sababli loyiha töxtab qoldi. Iroqdagi uruş boşlanişi bilan film yana keçiktirildi.

Birinçi uçta qismda Max Rockatanskyni öynagan avstraliyalik aktyor Mel Gibson bu rolni ijro etişga qiziqqan va 2000—2001-yillarda film uning iştirokida suratga olinişi kerak edi. Biroq 2000-yillarda Gibson Gollivudda nomaqbul şaxsga aylangan, bu esa uning obrösiga putur yetkazgan; bundan taşqari, Miller Gibsonning Maks roli uçun juda keksayib qolganini hisobga olgan. 2006-yil noyabrda Miller hali ham filmni suratga olmoqçi ekanini, lekin endi Gibsonsiz ekanini eʼlon qilgan: «Haqiqiy umid bor. Men eng kam istagan narsam — «Yovvoyi Maks»ning yana bir qismi, lekin ssenariy paydo böldi va men unga butunlay şönğidim». Miller Gollivudda işlaydigan yana bir avstraliyalik aktyor Heath Ledger bilan uzoq muzokaralar olib borgan, ammo Ledger 2008-yilda vafot etgan. 2009-yil oktabrda OAV Britaniyalik aktyor Tom Hardy boş rol böyiça muzokaralar olib borayotgani haqida xabar bergan. 2010-yil iyunda Hardy Maks rolini ijro etişini tasdiqlagan.

2009-yil oktabrda Miller suratga oliş 2011-yil boşida Broken Hillda boşlanişini eʼlon qilgan. Miller ketma-ket ikkita «Yovvoyi Maks» qismini — «Yöl jangçisi»ni va uning davomi «Furiosa»ni suratga olişni rejalaştirgan.

2011-yil noyabrda Broken Hillda suratga oliş puçga çiqmadi: ön beş yildan keyin birinçi marta bu quruq hududda uzoq davom etgan yomğirlar boşlandi. Miller sözlariga köra, «qizil çöl gullab-yaşnagan boğga aylandi, Avstraliya markazidagi Buyuk Tuzli köllarda pelikanlar va qurbaqalar paydo böldi». Bunday manzaralar «Yovvoyi Maks»ning postapokaliptik dunyosiga mos kelmasdi va Miller yana bir yil kutişga qaror qildi, çunki yomğirlar tugagaç, Broken Hill suratga oliş uçun zarur çölga yana aylanişiga umid qilgan. Ammo bunday bölmadi va 2012-yilda filmni suratga oliş Avstraliyadagi Broken Hilldan Afrikadagi Namibiyaga köçirildi.

Suratga oliş 2012-yil iyulda Namibiyada davom ettirildi, rejalaştirilgan muddatdan deyarli sakkiz oy keçikib. 2013-yil fevralda «Namibiya qirğoqlarini muhofaza qiliş boşqaruv guruhi» prodyuserlarni Namib çöli qismlariga zarar yetkazişda, bu esa ösimlik va hayvon turlari sonining kamayişiga olib kelganlikda ayblagan. Sentabrda 22-noyabrdan Sidneyda uç haftalik qöşimça suratga oliş boşlanişi xabar qilingan. Mel Gibsonning birinçi uçta filmdagi Maks roli bölgan «sarson» sifatida kameo rol ijro etişi haqidagi xabarlarga qaramay, Miller «bu, albatta, ajoyib bölardi, lekin yöq, bu haqiqat emas» deb aytgan.

Maşinalarni haydovçi-kaskadyorlarni tanlaşga amerikalik rus kelib çiqişli Martin Ivanov rahbarlik qilgan, u josuslik janrining bevosita boşqaruvçilari uçun avtomobil tryuklarini qöyganligi uçun Gollivudning ikkita «Taurus» mukofotiga sazovor bölgan. Filmga kiritilgan 300 tryukni avstraliyalik Guy Norris sahnalaştirgan. Suratga oliş uçun 100 dan ortiq noyob avtomobil loyihalaştirilib, qurilgan; ularning dizaynini kontseptual rassom Peter Pound işlab çiqqan. Asos sifatida seriyali maşinalarning modifikatsiyalangan şassilari va agregatlari işlatilgan, masalan, «Tatra T815» Furiosaning tortuvçisiga aylantirilgan. Filmning 2700 ta montaj kadridan ikki mingdan ortiğida CGI grafika vositalarida yaratilgan biror qism mavjud. Şu bilan birga, film mualliflari tasvirni kompyuter yordamida töliq qayta yaratişdan voz keçib, barça sahnalarning asosini haqiqiy maydonçada suratga olişni afzal körişgan, hatto keyinçalik ularni töliq qayta işlaş kerak bölsa ham.

Filmning birinçi treyleri 2014-yilda San-Diego Comic Con tadbirida namoyiş etilgan. 2015-yil 31-martda Warner Bros. Pictures filmning yangi «asosiy» treylerini eʼlon qilgan.

«Mad Max: Fury Road» tarğibot kampaniyasi doirasida Warner Brothers bilan birgalikda «Lotus» Formula-1 jamoasi postapokaliptik ruhda kontseptual «Lotus F1 Team Mad Max Hybrid» bolidini yasagan va uni Ispaniya Grand-prisi paytida taqdim etgan; şuningdek, jamoaning bolidlariga filmning reklamasi tuşirilgan.

Film kinotanqidçilaridan juda ijobiy şarhlar olgan, ularning baʼzilari uni 2015-yilning eng yaxşi filmi deb atagan.

. Rotten Tomatoes maʼlumotlariga köra, şarhlarning 97 foizi ijobiy bölgan. Sayt ularning fikrlarini şunday umumlaştiradi: «Hayajonli harakat va ajoyib hikoya çuqurligi tufayli «Fury Road» Jorj Millerning postapokaliptik franşizasini dahşatli gurillaş bilan qayta tiriltiradi».

Önlab naşrlar uni yilning eng yaxşi filmlari röyxatiga kiritgan, ayrimlari, masalan IndieWire, New York Times, Empire, Roger Ebert, «Kinopoisk», «Mir fantastiki» uni yilning filmi deb atagan.

Film köplab mukofotlar, jumladan, eng yaxşi montaj, sanʼat rahbari ishi, kostyumlar, grim, ovoz va ovoz montaji uçun oltita «Oskar» mukofotiga sazovor bölgan; u statuetkalar soni böyiça boşqa barça nominantlardan ustun kelgan va avstraliyalik film uçun olingan mukofotlar böyiça yangi rekord örnatgan.

Metacritic agregatorining hisob-kitoblariga köra, «Fury Road» ön yillikning filmi böldi: uni eng köp naşrlar 2010-yillarning eng yaxşi filmlari röyxatiga kiritgan, şu jumladan ulardan 20 tasi uni birinçi öringa qöygan — bu boşqa har qanday filmdan ikki baravardan köproq.

2015 — Amerika kino sanʼati institutining yil eng yaxşi filmi uçun mukofoti.

2015 — AQŞ Milliy kinotanqidçilar kengaşining eng yaxşi film uçun mukofoti.

2015 — San-Sebastyan kinofestivalida yilning eng yaxşi filmi uçun FIPRESCI mukofoti.

2015 — Avstraliya kinoakademiyasining 8 ta mukofoti: eng yaxşi film (Doug Mitchell, George Miller, P.J. Voeten), eng yaxşi rejissyorlik (George Miller), eng yaxşi operatorlik ishi (John Seale), eng yaxşi montaj (Margaret Sixel), eng yaxşi musiqa (Junkie XL), sanʼat rahbari eng yaxşi ishi (Colin Gibson), eng yaxşi vizual effektlar (Andrew Jackson, Tom Wood, Dan Oliver, Andy Williams, Holly Radcliffe, Fiona Crawford), eng yaxşi ovoz (Chris Jenkins, Gregg Rudloff, Ben Osmo, Mark Mangini, David White, Scott Hecker, Wayne Paşley). Bundan taşqari, film 4 ta nominatsiyani qölga kiritgan: eng maşhur avstraliyalik film, eng yaxşi original ssenariy (George Miller, Nick Lathouris, Brendan McCarthy), eng yaxşi ayol roli (Charlize Theron), eng yaxşi kostyum dizayni (Jenny Beavan).

2015 — Camerimage festivalining «Oltin qurbaqa» mukofoti nominatsiyasi (John Seale).

2016 — «Oskar»ning 6 ta mukofoti: eng yaxşi montaj (Margaret Sixel), eng yaxşi sanʼat rahbari ishi (Colin Gibson, Lisa Thompson), eng yaxşi kostyum dizayni (Jenny Beavan), eng yaxşi grim va soç turmagi (Lesley Vanderwalt, Elka Wardega, Damian Martin), eng yaxşi ovoz (Chris Jenkins, Gregg Rudloff, Ben Osmo), eng yaxşi ovoz montaji (Mark Mangini, David White). Bundan taşqari, film 4 ta nominatsiyani qölga kiritgan: eng yaxşi film (Doug Mitchell, George Miller), eng yaxşi rejissyorlik (George Miller), eng yaxşi operatorlik ishi (John Seale), eng yaxşi vizual effektlar (Andrew Jackson, Tom Wood, Dan Oliver, Andy Williams).

2016 — «Oltin globus»ning drama turidagi eng yaxşi film va eng yaxşi rejissyorlik (George Miller) uçun 2 ta nominatsiyasi.

2016 — BAFTA ning 4 ta mukofoti: eng yaxşi montaj (Margaret Sixel), eng yaxşi sanʼat rahbari ishi (Colin Gibson, Lisa Thompson), eng yaxşi kostyum dizayni (Jenny Beavan), eng yaxşi grim va soç turmagi (Lesley Vanderwalt, Damian Martin). Bundan taşqari, film 3 ta nominatsiyani qölga kiritgan: eng yaxşi operatorlik ishi (John Seale), eng yaxşi ovoz (Scott Hecker, Chris Jenkins, Gregg Rudloff, Ben Osmo, Mark Mangini, David White), eng yaxşi vizual effektlar (Andrew Jackson, Tom Wood, Dan Oliver, Andy Williams).

2016 — AQŞ kinoaktyorlari gildiyasining badiiy filmdagi eng yaxşi kaskadyorlik ishi uçun mukofoti.

2016 — «Saturn» mukofoti eng yaxşi ayol roli (Charlize Theron) uçun, şuningdek, 9 ta nominatsiya: eng yaxşi ilmiy-fantastik film, eng yaxşi rejissyorlik (George Miller), eng yaxşi ssenariy (George Miller, Nick Lathouris, Brendan McCarthy), eng yaxşi musiqa (Junkie XL), eng yaxşi montaj (Margaret Sixel), eng yaxşi sanʼat rahbari ishi (Colin Gibson, Lisa Thompson), eng yaxşi grim (Damian Martin, Nadine Pригge), eng yaxşi maxsus effektlar (Andrew Jackson, Tom Wood, Dan Oliver, Andy Williams), DVD yoki Blu-ray da eng yaxşi kolleksiya.

2016 — Avstraliya kinoakademiyasining ikkita xalqaro mukofoti: eng yaxşi film (Doug Mitchell, George Miller) va eng yaxşi rejissyorlik (George Miller) uçun, şuningdek, «eng yaxşi ayol roli» toifasidagi nominatsiya (Charlize Theron).

2016 — «Sputnik» mukofoti eng yaxşi operatorlik ishi uçun (John Seale), şuningdek, 3 ta nominatsiya: eng yaxşi sanʼat rahbari ishi (Colin Gibson), eng yaxşi ovoz (Scott Hecker, Chris Jenkins, Gregg Rudloff, Ben Osmo, Mark Mangini, David White), eng yaxşi vizual effektlar (Andrew Jackson, Tom Wood, Dan Oliver, Andy Williams).

2016 — AQŞ montajçilar assotsiatsiyasining töliq metrajli badiiy film uçun eng yaxşi montaj mukofoti (Margaret Sixel).

2016 — AQŞ kinooperatorlari jamiyatining eng yaxşi operatorlik ishi mukofoti (John Seale).

2016 — «Blue Ribbon» mukofoti çet tilidagi eng yaxşi film uçun.

2016 — Kostyum rassomlari gildiyasining fantastik filmdagi eng yaxşi kostyumlar uçun mukofoti (Jenny Beavan).

2016 — «Empire» mukofotining 4 ta mukofoti: eng yaxşi saundtrek, eng yaxşi kostyum dizayni (Jenny Beavan), eng yaxşi grim va soç turmagi, eng yaxşi sanʼat rahbari ishi (Colin Gibson). Bundan taşqari, film 6 ta nominatsiyani qölga kiritgan: eng yaxşi film, eng yaxşi ilmiy-fantastik/fentezi film, eng yaxşi rejissyor (George Miller), eng yaxşi aktyor (Tom Hardy), eng yaxşi aktrisa (Charlize Theron), eng yaxşi vizual effektlar.

2016 — London kinotanqidçilar tögaragining 3 ta mukofoti: yilning eng yaxşi filmi, eng yaxşi rejissyor (George Miller), eng yaxşi britaniyalik aktyor (Tom Hardy).

2016 — Yaponiya kinoakademiyasining eng yaxşi çet el filmi uçun nominatsiyasi.

2016 — «Bodil» mukofotining eng yaxşi amerikalik bölmagan film uçun nominatsiyasi.

2016 — AQŞ rejissyorlar gildiyasining badiiy film rejissyorligi uçun nominatsiyasi (George Miller).

2016 — AQŞ kasting mutaxassislari jamiyatining yuqori byudjetli drama filmidagi eng yaxşi kasting uçun nominatsiyasi (Lynn Kressel, Nikki Barrett).

2016 — «Hugo» mukofotining eng yaxşi dramatik taqdimot — uzun şakl uçun nominatsiyasi (George Miller, Nick Lathouris, Brendan McCarthy).

2017 — «Saturn» mukofotining eng yaxşi maxsus DVD/Blu-ray naşri uçun nominatsiyasi.

Asl ovoz berişda «Qirğovullar» tödasi rus tilida gapiradi (rus tilidagi versiyada — nemis tilida).

2020-yil oktabrda filmga prikvel — «Furiosa: Mad Max Hikoyasi» suratini işlab çiqiş boşlangani maʼlum böldi. Prikvel 2024-yilda ekranlarga çiqdi.

2011-yilda «Fury Road» ssenariysini yoziş jarayonida Miller va McCarthy ikkita ssenariy uçun yetarli syujet materiali borligini aniqlaşgan. 2015-yil martda Esquire intervyusida Hardy «Fury Road»dan keyin yana uçta «Yovvoyi Maks» filmida suratga tuşişini aytgan. 2015-yil mayda Miller Wired naşriga, agar film muvaffaqiyatli bölsa, yana ikkita hikoya aytib berişini aytgan. Şu oyning oxirida Miller sikvel rejalari özgarganini va beşinçi franşiza filmi «Mad Max: Wasteland» deb atalişini eʼlon qilgan. 2015-yil oktabrda Millerning jamoasida ikkita sikvel uçun ssenariylar bor edi.

Şu oyning oxirida Miller «Mad Max: Wasteland» sikvelning işçi nomi ekanini aniqlaştirgan. Miller franşizani davom ettiriş niyatini teskari xabarlardan keyin ham tasdiqlagan. 2017-yil noyabrda Millerning prodyuserlik kompaniyasi Warner Bros.ga qarşi 7 million dollarlik bahsli bonus yuzasidan bergan daʼvosi sikvellar işlab çiqarilişini keçiktirişi mumkinligi maʼlum böldi. 2019-yil iyulda Miller IndieWire naşriga ikkala film ham mustaqil bölişini aytgan: Yovvoyi Maks tarixi va Furiosa tarixi.