Mystic River

1975-yil. Şanba kuni ertalab, «Boston Red Sox» va «New York Yankees» örtasidagi öyin kuni (28-iyun yoki 26-iyul), Şarqiy Bostondagi Kondor-köça va Meridian-köça burçagida, Tobin köprigiga qarab turgan joyda, uç nafar 11 yoşli ösmir, Şon, Deyv va Jimmi, kiçik bezorilik ustida notaniş odam tomonidan uşlanadi. Özini politsiyaçi deb taniştirgan bu odam Deyvni öz maşinasida göyo politsiya bölimiga olib ketadi; maşinada barmoğida episkop uzugi bölgan yana bir yölovçi ötirardi. Keyinçalik maʼlum böladiki, bular pedofil bölib, Deyvni bir neça kun davomida zörlagan, u esa nihoyat qoçişga muvaffaq bölgan.

25 yil ötdi. 2000-yilda politsiyaçi Şon Devin (Kevin Bacon) hamkasbi bilan birga 19 yoşli Keti qotilligini tergov qiladi. Keti — uning bolalikdagi dösti Jimmi Markum (Sean Penn) ning qizi. Jimmining jinoiy ötmişi bor va mahalliy bandalar orasida katta obröga ega; u ham özining parallel tergovini olib boradi. Köp ötmay gumonlanuvçilardan biriga Deyv Boyl (Tim Robbins) aylanadi, u ruhiy portretga mos keladi — eng avvalo, bolaligida jinsiy zöravonlikni boşdan keçirgani uçun. Bu fojia uç sobiq döstni yana bir-biriga yaqinlaştiradi, ular ötgan yillar davomida deyarli uçraşmagan edi. Butun film davomida qahramonlar 25 yil oldingi voqealarni muhokama qiladi, va nima uçun bu Deyv bilan sodir bölganini hamda agar maşinaga buzuqi bilan boşqa bola ötirganida har birining hayoti qanday özgargan bölardi, degan savol qayta-qayta beriladi. Şon qotillikni tergov qilar ekan, ketib qolgan xotini bilan munosabatlarini tiklaşga harakat qiladi.

Şon Keti Brendon Harris (Brendon Harris) bilan yaşirinça uçraşib yurganini biladi; yoşlar Las-Vegasga qoçib, turmuş qurmoqçi bölişgan. Ularning munosabatlarini yaşirişiga sabab Ketining otasi edi: Jimmi bir vaqtlar Ray Harrisning (Brendonning otasi) xiyonati tufayli qamoqqa tuşgan va şu sababli Harrislar oilasining barça aʼzolariga salbiy munosabatda. Ray Harris Jimmi qamoqdan çiqqanidan 12 yil oldin izsiz yöqolgan; şunga qaramay u oilasiga har oy 500 dollar yuboradi. Brendonni yolğon detektorida söroq qilgaç, uni ozod qilişadi: yigit Ketini sevgan va uning qotilligi uçun heç qanday sababi yöq edi.

Deyvning xotini Selesta Boyl köp ötmay eriga şubha bilan qaray boşlaydi. Keti öldirilgan keça Deyv tun yarmidan ança keyin uyga qaytib keladi — vahima içida, qonga belangan, qöli jarohatlangan holda — va qurollangan öğri hujumiga uçraganini, özini himoya qiliş uçun uni öldirganini aytadi. Selesta unga qonga böyalgan kiyimlardan qutulişda yordam beradi, ammo keyinçalik uning xulq-atvoridagi ğalatiliklarni sezadi. Selesta bilan suhbatlaşgaç, şubhalar Jimmi Markumni ham qamrab oladi.

Politsiya Deyvning maşinasini topadi, unda qon izlari bor. Söroq paytida u maşinasi öğirlanganini va jinoyatçilar unda nima qilganini bilişi mumkin emasligini aytadi. Keyinçalik maʼlum böladiki, Deyv öz maşinasida ösmirni zörlayotgan pedofilni topib, uni öldirgan. Ğazab va qasos hissi bilan kör bölib qolgan Jimmi bunga işonmaydi; u Deyvni qizini öldirganini tan olişga majbur qiladi (yaʼni töpponça tepasida yolğon gapirişga), söngra uni öldirib, jasadini Mystic River daryosiga taşlaydi va şunday deydi: «Biz bu yerda öz gunohlarimizni kömamiz va ulardan töliq poklanamiz».

Ertasi kuni Şon Jimmiga tergov natijalarini aytadi: uning qizini Deyv Boyl öldirmagan. Haqiqiy jinoyatçilar — Brendon Harrisning kenja ukasi (u Ketи bilan yaşirinça uçraşgan edi) va uning dösti bölib, ular Ray Harrisning qurolini topib olişgan va qörqitmoqçi bölişgan, ammo tasodifan Jimmining qizini öldirib qöyişgan. Jimmining yuziga qarab Şon Deyv allaqaçon ölganini tuşunadi. Şon Jimmini hibsga olmaydi, lekin söraydi: endi Selesta Boylga ham har oy 500 dollar beriladimi? Şu kuni Şonga xotini qönğiroq qiladi va ular nihoyat yaraşadi. Jimmi esa xotini va ikki qizi bilan yaşaşda davom etişi kerak, u qotillik allaqaçon sodir bölganini biladi. Filmning sönggi kadrlarida barça qahramonlar oilalari bilan bayram paradini tomoşa qiliş uçun çiqadi; Selesta esa erini behuda qidiradi.

Şarhlar agregatori Rotten Tomatoes saytida 203 ta tanqidiy şarhdan 89 foizi ijobiy. Saytning umumiy fikri şunday: «Kuçli aktyorlar jamoasining ajoyib öyiniga tayanib, „Mystic River“ qatlam-qatlam oçiladigan qoronği drama bölib, öz hikoyasining fojiasini kuçli hissiy zarba bilan yetkazadi.» Metacritic örtaça tortilgan arifmetik usul bilan filmga 42 tanqidçining şarhlari asosida 100 balldan 84 ball qöygan, bu «umumiy eʼtirof» darajasini bildiradi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkalada «B+» örtaça bahosini berişgan.

Rolling Stone jurnalidan Piter Travers yozdi: «Klint Iston „Mystic River“ga rejissyorlik haqida bilgan hamma narsasini joylaştirgan. Uning filmi sezilmay yaqinlaşadi, huşingni oladi, söng sening oyoqlaringdan yiqitadi. Undan köz uzolmaysan. U şunçalik dahşatli, şunçalik maftunkor».

2003-yil 3-oktyabrda Entoni Skott The New York Times gazetasida batafsil şarh yozib, şunday taʼkidladi: «Deyvni öğirlaş — bu izohlab bölmaydigan, deyarli metafizik yovuzlik harakati, va aybdorlik, qayğu va qasos haqidagi bu hikoya xuddi qoronği begona ötlar töpidek şundan ösib çiqadi. Özining eng qatʼiy şaklida film, xuddi u asoslangan Dennis Lehane romani kabi, davosiz jarohat haqidagi masaldir: unda zöravonlik yangi zöravonlikni tuğdiradi, birlamçi begunohlikning buzilişini esa heç qaçon tuzatib bölmaydi. „Mystic River“ — töliq kölam va fojianing qoronği çuqurligiga intilib, unga erişadigan kamdan-kam amerikalik filmlardan biri».

2003-yil 8-sentyabrda Devid Edelşteyn The New York Times gazetasida «Dirty Harry yana keçirim söramoqçi» sarlavhali katta maqola çop etdi. Materialda «Mystic River» filmi Iston ijodining butun kontekstida körib çiqiladi; tanqidçi uni tobora köproq aybdorlik, jarohat va zöravonlik oqibatlari haqida qoronği, axloqiy jihatdan murakkab dramalar suratga oluvçi rejissyor sifatida tavsiflaydi, u asta-sekin «qattiqqöl qahramon» qiyofasidan voz keçib, köproq refleksiv muallifga aylanmoqda. Muallif bu evolyutsiyani uning kinematografiya uçun «qayğuli vijdon»ga aylanişi bilan boğlaydi.

2004-yil 8-iyunda Deyv Ker The New York Times gazetasida «Mystic River»ni «qarama-qarşi ovozlar va qadriyatlarning simfonik tadqiqoti» deb atadi, Iston aktyorlarni solistlar sifatida işlatib, haqiqatan musiqiy uslub yaratganini taʼkidladi — Tim Robbinsning «qoronği baritonidan» Sean Pennning «ötkir sopranosigaça», ularning alohidaariyalari «ajoyib xor asari»ga birlaşadi.

2025-yilda «Mystic River» The New York Times gazetasining öquvçilar ovozi asosida tuzilgan kengaytirilgan «XXI asrning 100 ta eng yaxşi filmi» röyxatiga kirdi va 400 talikdan 318-örinni egalladi.