Nights of Cabiria

«Keça Kabiriyasi» (ital. *Le notti di Cabiria*) — Federiko Fellinining Rim fohişasi Kabiriya haqidagi dramasi. Bu rolni rejissyorning xotini Juletta Masina ijro etgan. 1957-yilgi Kann kinofestivalining ikki mukofoti, jumladan boş rol ijroçisi uçun mukofot. «Oskar» mukofoti, «Yilning eng yaxşi xorijiy filmi» nominatsiyasida. 1957-yilda San-Sebastyan XKF da eng yaxşi aktrisa mukofoti. Film IMDb ning «Eng yaxşi 250 film» röyxatiga kiritilgan. SSSRda prokatga çiqarilişi — 1960-yil iyun.

Filmning finalida Kabiriya köz yoşlari orasidan tabassum qiladi va örab olgan kompaniyaning optimizmida tasalli topadi (Parijdagi «Le Monde» gazetasi muharririning fikriça, bu yigitlar Vatto rasmlaridagi qahramonlarga öxşaydi). Uşbu epizod Fellinining kinodagi eng yaxşi sahnalaridan biri hisoblanadi; u kino tanqidçilari va oddiy tomoşabinlarning katta eʼtiborini tortdi. Maşhur fransuz kinoşunosi Andre Bazen bu sahna haqida şunday yozadi:

«...Çaplinga loyiq, lekin uning eng gözal topilmalariga teng bölgan kadr — bu „Keça Kabiriyasi“ning finali, Juletta Masina kameraga ögirilib, Masinaning nigohi bizning nigohimiz bilan uçraşadi... Bu rejissyorlik topilmasining eng katta nozikligi, meni dahoga oid gaplarni aytişga majbur qiladi: Kabiriyaning nigohi kamera obyektivi çiziğini köp marta kesib ötsa-da, heç qaçon töğridan-töğri obyektivga qaratilmaydi. Zal bu ajoyib noaniqlikdan alanga oladi».

Rejissyor Fellinining «Yöl» (1954) filmi xalqaro miqyosda ulkan muvaffaqiyatga erişdi. Nyu-Yorkda u prokatda uç yildan ortiq namoyiş etildi va bir yarim million dollardan ortiq kassa yiğdi. Film ham, uning rejissyori ham, boş rol ijroçisi Juletta Masina ham köplab mukofotlarga, jumladan xalqaro «Oskar» mukofotiga sazovor böldi. «Yöl»ni suratga oliş davrida Fellini sarson-sargardonlar va firibgarlarning hayoti haqida köp material töplagan. Rejissyorning yoşligida bunday odamlar bilan uçraşuvlari xotiralari bilan töldirilgan bu material «Firibgarlar» (1955) ssenariysining asosini taşkil etdi. Film muvaffaqiyatsiz çiqdi.

Şunga qaramay, keyingi yili, yozuvçi Pyer Paolo Pazolini bilan uzoq tayyorgarlikdan söng, Fellini boş rolda Juletta Masina bilan «Keça Kabiriyasi» filmini suratga olişni boşladi. Kinoning yaratilişi katta qiyinçiliklarga duç keldi, çunki heç bir prodyuser uni moliyalaştirişni xohlamadi. Ulardan biri, Goffredo Lombardo rejissyorga şunday degan edi: «Bu xavfli film… birinçi filmingda dangasalar haqida, ikkinçisida — iflos sarson-sargardonlar haqida, uçinçisida — firibgarlar haqida suratga oldingiz. Keyin esa jinnilar haqida film olmoqçi bölding. Endi fohişalar haqida film!» Öşa paytda Italiyada boş qahramoni fohişa bölgan filmni heç kim moliyalaştirmasdi. Fellini prodyuser Dino De Laurentiis dan moliyalaştirişni zörğa olişga muvaffaq böldi, lekin şart bilan — baʼzi sahnalar kesib taşlanişi kerak edi. Fellini baʼzi qahramonlarini «Firibgarlar»ni suratga oliş paytida uçratgan haqiqiy fohişalardan yozgan edi. Işonçliroq bölişi uçun rejissyor Rimning «tubi»ni yaxşi bilgan Pazolinidan maslahat söradi. Pazolini filmning dialoglarini yozişga yordam berdi.

Boş qahramonning taxallusi yoki laqabi — Kabiriya (Cabiria) — Jovanni Pastronening 1914-yildagi italyan sokin badiiy filmi «Kabiriya» (Cabiria) ga borib taqaladi, personajning özi esa Fellinining oldingi filmlaridan biri «Oq şayx»dagi qisqa sahnadan olingan. Mazinaning «Oq şayx»dagi debyuti Felliniga «Keça Kabiriyasi»ni suratga olişga ilhom berdi. «Peplum» janrida suratga olingan Pastronening «Kabiriya» filmida boş qahramon patritsiylar oilasidan bölgan qiz bölib, taqdir uni «olovdan dözaxga» taşlab, ketma-ket oğir sinovlarga duçor qiladi. U Etna vulqonining otilişidan omon qoladi, lekin otasi yagona qizi halok bölgan deb öylaydi. Keyin Kabiriyani qaroqçilar öğirlaydi, söngra qul bozorida uni Moloxning ruhoniysi qurbonlik uçun sotib oladi, lekin qiz yana qutqariladi, biroq keyin yana Molox ibodatxonasiga tuşib qoladi… va hokazo.

«Kabiriya pepluma 1914-yilda Jovanni Pastronening pepluma filmida kul kabi gözal antik olam dekoratsiyalari içida yöqoladi, «Oq şayx»da (1952) bir lahzaga körinib, «Firibgarlar»da (1955) qisqa paydo böladi va Federiko Fellinining «Keça Kabiriyasi» (1957) filmida qayta tiriladi». Film suratga oliş Rimda va uning atroflarida ötkazilgan (Ilohiy Muhabbat Ibodatxonasi, Cinecittà, Castel Gandolfo, Açilia).

Italiyada prokat uçun film Katolik çerkovi vakillarining talabiga köra taxminan 7 daqiqaga qisqartirilgan. Gap «xaltali odam» haqidagi epizod haqida ketyapti, yaʼni tunda Rimning çekka hududlarida kambağallarga dori va ovqat tarqatgan ajoyib xayrixoh odam. Kardinal Siri filmni körgandan söng şunday dedi: «Yaxşilik qiliş — Çerkov va uning xizmatkorlarining imtiyozidir». 1998-yilgaça film ekranlarda qisqartirilgan variantda namoyiş etilgan.

Fransuz kino tanqidçisi Jorj Sadul «Il Contemporaneo» jurnalidagi maqolasida (1957) «Keça Kabiriyasi»ni Grigoriy Kozintsevning «Don Kixot» sovet filmi bilan taqqoslagan, ikkala film örtasida «çuqur qon-qardoşlik» mavjudligini va ikkala kartina unga «xristian-progressiv» iborasini tuşunişga yordam berganini qayd etgan. Tanqidçining fikriça, Kabiriya atrofdagilarga idealistik işonç bilan qaraydigan Don Kixotning zamonaviy versiyasi edi. Fellini ijodiga umuman nisbatan saqlanib munosabatda bölgan Sadul «Keça Kabiriyasi» filmi unda ijobiy taassurot qoldirganini yozgan. Kartina unga «estetik fazilatlari va badiiy mahorati uçun emas, balki insoniyligi, çuqur va samimiy gumanizmi uçun» yoqqan, filmning sönggi kadrlari esa uning fikriça, «dahoga yetadi».

Italiyalik yozuvçi va jurnalist Alberto Moravia «Espresso» jurnalidagi maqolasida (1957) adabiy jihatdan Kabiriya Dostoyevskiyning Sonya Marmeladovasi va Viktor Gyugoning Fantinasining «nevarasi yoki çevarasi» ekanini yozgan va bu jihatdan yangi heç narsa aytmaganini taʼkidlagan. Uning fikriça, filmning syujeti «voqealar bayoni emas, balki bir-biri bilan boğliq bölmagan anekdotik holatlar qatori» bölib, boş qahramon xarakterini oçişga qaratilgan. Film aynan şu qahramon xarakterini oçiş tarixi bölgani uçun, butun kartina Juletta Masina yaratgan obrazga tayanadi, u «hayratga loyiq, u köpinça ekranda öz-öziça yaşaydi, butun hikoyaga qaraganda uyğunroq va işonarliroq».

Italiyalik rejissyor Pyer Paolo Pazolini «Keçalar haqida eslatmalar» (1957) asarida Fellinining realizmi «dahşatli darajada duşman yoki ajoyib darajada şirin» sirli dunyo ekanini, inson esa xuddi şunday sirli mavjudot bölib, «bu dahşat va bu şirinlik rahmiga topşirilgan holda» yaşaşini yozgan. Fellinining «Yöl» (1954) filmidagi Dzelsomina ham, Kabiriya ham şunday edi, lekin Kabiriya obrazida Fellini köproq poetiklikka erişgan.

Morando Morandini 1957-yil 10-oktabrda «Notte» jurnalida, film Kabiriya hayotining parçalangan epizodlar ketma-ketligi kabi tuyulişi mumkinligini, lekin aslida ular qatʼiy hikoya tuzilmasi bilan boğlanganini va bu tuzilmaning markazi boş qahramon ekanini qayd etadi. Film har xil vaqt va epizodlari bir-biri bilan boğlangan, ajralgan, lekin bir-birini töldiradigan simfoniyaga öxşaydi, ular öxşaşlik orqali yoki aksinça, boş qahramonning qalbidagi farqlar orqali boğlanib, taqdir dramasida uyğunlaşadi.

Kinoşunos Tatyana Baçelis «Keça Kabiriyasi» murakkab metaforik «Yöl»ga nisbatan aniqroq va sodda film körinişini yozgan, lekin «bu işonuvçanlik, bolalarça va nafas kabi tabiiy bölgan, qahramonning hayotga işonçi, uning baxtga tayyorligi kutilmagan ötkir qurolga aylanadi». Muallifning fikriça, filmning finali Fellinining 1950-yillar örtalarida deyarli butun ğarbiy evropa sanʼatini qamrab olgan pessimizmga berilmaganini isbotlagan va ekzistensialistlar asarlarida, absurd teatrida, ingliz «ğazablangan yoş yigitlar» ijodida, fransuz «yangi tölqin» ustalarining umidsiz filmlarida ustunlik qilgan barça negativistik konsepsiyalarga eʼtiroz bildirgan.

Film italyan kinematografining eng yaxşi yuz asari qatoriga kiritilgan.

Juletta Masina — Kabiriya (Mariya Çekkarelli)

Fransua Perye — Oskar DʼOnofrio

Franka Marzi — Vanda

Amedeo Nazzari — Alberto Lazzari

Aldo Silvani — gipnozçi

Dorian Grey — Jessi

Franko Fabrizi — Jorjio

1958 — «Oskar» mukofoti

Eng yaxşi xorijiy film

1957 — Kann kinofestivali

Eng yaxşi aktrisa — Juletta Masina

Maxsus eʼtirof — Federiko Fellini

1957 — «David di Donatello» mukofoti

Eng yaxşi rejissyor — Federiko Fellini

Eng yaxşi prodyuser — Dino De Laurentiis

1957 — San-Sebastyan kinofestivali

Eng yaxşi aktrisa — Juletta Masina

1959 — BAFTA mukofoti

Eng yaxşi film

Eng yaxşi xorijiy aktrisa — Juletta Masina

1957 — Kann kinofestivali

Oltin palma şoxçasi — Federiko Fellini