The Abyss

Filmning boşida Fridrix Nitşening gapi keltiriladi: «Sen uzoq vaqt çuqurlikka tikilsang, çuqurlik ham sanga tikiladi».

Amerikaning «Ogayo» sinfidagi «Montana» atom suv osti kemasi ballistik raketalar va 156 nafar ekipaj aʼzosi bilan Kayman xandaqida nomaʼlum obʼekt bilan töqnaşadi, bu esa elektronika va gidravlik tizimda jiddiy zararga olib keladi. Natijada suv osti kemasi suv ostidagi toşga urilib, çökadi. Hududga sovet suv osti kemalari yönaltirilgani va yaqinlaşayotgan böron tufayli, eng tezkor yöl — falokat joyiga yaqin joylaşgan «Deep Core» (Deep Core) nomli tajribaviy suv osti neft platformasiga maxsus qism jönatiş va operatsiyalarni öşa yerdan taşkil etişdir. Platforma egasi «Benthic Petroleum» (Benthic Petroleum) kompaniyasini esa platformani va neft işçilari jamoasini dengiz kuçlari ixtiyoriga berişga majbur qilişadi.

Böron hali unçalik kuçli emas, askarlar guruhi leytenant Xayram Koffi (Maykl Bin) boşçiligida, platforma loyihaçisi Lindsi Brigman (Meri Elizabet Mastrantonio) hamrohligida burğulaş qurilmasiga yetib boradi. Uning eri, u bilan birga yaşamaydigan Virjil «Bad» Brigman (Ed Harris) platformada brigadir. Ular jiddiy janjallaşgan va ajraşiş arafasida.

Neft işçilari va maxsus qism halokatga uçragan suv osti kemasini tekşirayotganda (u yerda tirik qolganlar topilmaydi), ğalati narsaga duç kelişadi: stansiyaga tuşunarsiz yorqin obʼektlar yaqinlaşadi, ular benihoya tez va manevrli. Har bir obʼekt nomaʼlum sovet suv osti apparati deb öylagan maxsus qism kemadan «W88» termoyadro kallagini olib çiqadi va oldindan tayyorlangan favqulodda reja böyiça uni suv osti kemasini, uning qolgan qurolini va şifrlaş kitoblarini yöq qiliş uçun tayyorlaydi, toki ular duşman qöliga ötmasin. Bularning barçasi «Deep Core» ekipaji va egasi «Benthic Petroleum» xabarisiz amalga oşiriladi, çunki boşlangan böron tufayli yuzaga aloqa uzilgan.

Şu orada yuzada suzuvçi baza — «Benthic Explorer» (Benthic Explorer) kemasini böron qamrab oladi; buriliş qurilmasi işdan çiqadi va kema dastlabki joylaşuvidan çetga oğadi. «Deep Core» ekipaji stansiyani kema bilan boğlab turgan kabelni uzişga urinadi; şu paytda kabel tortilib, stansiyani dengiz tubi böylab çuqurlik çetiga sudrab ketadi.

U yerda platforma toşlar uyumiga töxtaydi. Ammo yuzada kemaning krani böron paytida mahkamlanmagani sababli kemadan uzilib, suvga tuşadi. U pastga tuşayotganda stansiyadagi odamlar boşpana qidiradi. Bad va Lindsi kranning tubga tuşib, söng çuqurlikka dumalab ketayotganini kuzatadi, uning ulkan oğirligi stansiyani toşlar ustidan tortib ötkazadi. Stansiyada yonğin boşlanadi, baʼzi bölimlar suv bosadi, odamlarning bir qismi halok böladi. Badning hayotini nikoh uzugi saqlab qoladi (uni taşlab yuborgan, lekin keyin yana barmoqqa taqqan edi): u uning qölini bosib turgan germetik eşikka tiralib, Badga quruq bölimga çiqiş imkonini beradi. Ekipaj uskunalarni tiklaşga kirişadi.

Şu vaqtda dengiz çuqurliklarida yaşovçi nomaʼlum jonzot stansiyani tekşirişga qaror qiladi. Yorqin obʼektlar stansiya atrofida aylanadi, işçilar bilan aloqa böladi, stansiya içiga suvdan iborat «tentaklar» kirib, Lindsining yuzi va mimikasini takrorlaydi. Barça oddiy odamlarga ravşan böladiki, bu mavjudotlar odamlarga heç qanday zarar yetkazmoqçi emas, ammo leytenant Koffi bunday fikrda emas. Yuqori bosim tufayli miyasi zararlangan va paranoyaga tuşgan Koffi çindan ham bu mavjudotlarni tajovuzkor va duşman zot deb hisoblaydi. Koffi tentaklarni haydab, qurol bilan tahdid qilib, stansiya xodimlarini hibsga oladi va qulflab qöyadi. U çuqurlik tubiga termoyadro kallagini taşlaşga tayyorlanadi, unga 50 kilotonna trotil ekvivalenti quvvat örnatib, uçta soatga portlaş taymerini qöyadi, toki mavjudotlarni yöq qilsin. Bad va «Ketfiş» De Vris stansiya ostidagi suv osti lyuki orqali Koffiga yetib borişga urinadi, ammo u tösilgan böladi. Yaxşi suzuvçi Bad burğulaş şaxtasi havzasi tomon suzadi va u yerda kallak «Katta jinni» nomli suv osti apparatiga boğlanganini köradi, bu apparat tik qoya böylab pastga tuşişga dasturlangan edi. Koffi batiskaflardan birida kallakni çuqurlik tubiga olib bormoqçi. Koffi Badni otmoqçi böladi, ammo uning pistoleti öqlanmagan böladi: maxsus qismdan biri komandirining holatini tuşunib, oldindan öq solingan magazinni olib qöygan edi. Koffi va Bad örtasida yakkama-yakka kuraş boşlanadi, unda Bad mağlub böladi — öqitilgan askar oddiy işçidan kuçli va tezroq. Ammo kuçli Ketfiş özini qölga olib, ham lyukka yetib keladi va Badga yordam beradi. Mağlub va kaltaklangan leytenant bomba bilan batiskafga yetib boradi va undan çuqurlikka şönğiydi. Bad va Lindsi ikkinçi batiskafda uni töxtatişga urinadi. Batiskaflar jangi natijasida Koffi boşqaruvni yöqotadi va suv çuqurligiga tuşib ketadi, uning apparati germetikligini yöqotadi va batiskafni okean suvi ezib taşlaydi. Ölimidan bir daqiqa oldin Koffi öziga keladi va qilgan işlarining xatoligini anglab, yuzaga çiqişga urinadi, ammo heç narsa qila olmaydi.

Badning batiskafi ham teşiladi. Çuqur suv jihozlari yetarli bölmagani uçun faqat bitta odam omon qolişi mumkin. Lindsi erining kuçi va çidamliligini bilib, u çökib ketganda Badni uni stansiyagaça olib borib, keyin tiriltirişni talab qiladi. Bad xotinini xavfli holatga solişni istamaydi, ammo bu, ehtimol, yagona tanlov ekanini tuşunib, rozi böladi va bir neça daqiqa davomida huşini yöqotgan xotinini yelkasida kötarib boradi. Stansiyaga yetib kelgaç, u Lindsini tiriltiriş uçun barça kuçini sarflaydi, jinnilikka yaqin holatga tuşadi va oxir-oqibat bunga erişadi, döstlari uni ölik deb hisoblayotganiga qaramay. Bad anglaydiki, u va Lindsi örtasidagi janjal ahmoqona xato bölgan va u xotini bilan bir oilada yaşaşni orzu qiladi.

Ammo odamlar çuqurlikka ketgan kallakni zararsizlantirişi kerak. Kislorodga töyingan suyuqlik — inson nafas olişi va şu tariqa katta bosimga çidaşi mumkin bölgan tajribaviy işlanma yordamida Bad jang kallagini zararsizlantiriş uçun apparat ortidan tuşadi. Lindsi oxirigaça unga yordam beradi, uni okean çuqurligi bosimidan çalğitadi, Bad esa bilagidagi mini-kompyuter orqali ekipaj bilan muloqot qiladi. Yarim soat içida Bad taxminan 5 ming metr çuqurlikka tuşişga va yadro bombasini zararsizlantirişga ulguradi, ammo kötariliş uçun kislorodi qolmaydi: beş daqiqa — juda kam. Ölib borayotganini bilgan Bad xotiniga muhabbatini izhor qiladi.

Biroq vaziyatga çuqurlikda yaşovçi «mavjudotlar» aralaşadi. Ular ölim çegarasida turgan Badni topib, uni begona kemaga olib boradi. Kemada ular havo böşliğini yaratadi, unda Bad nihoyat şlemini yeçib, uzoq kutilgan çuqur nafas olişi mumkin.

Keyin, tarqatiladigan versiyaning finalida, begona mavjudotlar Badga Lindsiga yuborgan matnli xabarini körsatadi, u kislorod tugaganda yuborgan edi: «Bu bir tomonlama çipta ekanini bilardim. Seni sevaman, xotin». Şu bilan ular Badning qurbonlik qilgan harakatini qadrlaganini bildiradi. Şundan söng begona kema suv yuzasiga kötariladi, özi bilan birga çuqur suvdagi platformani va tubda bölgan boşqa kemalarni ham kötarib çiqadi. Platforma ekipaji yuzada aʼlo holatda, dekompressiya kasalligi alomatlarisiz paydo böladi. Bad begona kemadan çiqadi, Lindsini quçoqlab öpadi.

Rejissyor versiyasidagi farqlar

Rejissyor versiyasida filmning final sahnasi siyosiy maʼnoga ega. Bad havo böşliğida turganda, begona mavjudotlar unga yer yangiliklarini namoyiş etadi: dunyo yadro uruşi yoqasida. Okeanda kuçli yer silkinişlari sodir böladi, qirğoqlarning barça qitʼalari ustida ulkan tsunami tölqinlari osilib turadi. Amerika suv osti kemasining halok bölişi fonida bu siyosiy inqirozga va umumiy vahimaga olib keladi.

Bad tsunamilarni begona texnologiya yaratganini tuşunadi va ulardan insoniyatga nima uçun tahdid solayotganini söraydi. Javob tariqasida unga atom bombardimonlari va sinovlari, dengiz janglari va tinç aholini yöq qiliş bilan boğliq şafqatsiz uruşlar kadrlarini körsatişadi. Xronikada Vyetnam uruşi va XX asrdagi boşqa qurolli töqnaşuvlarni tanib oliş mumkin. Begona mavjudotlar insoniyatning özini muqarrar ravişda yöq qilişiga işonç hosil qilgan. Badning eʼtiroz bildiradigan heç narsasi qolmaydi. Parallel ravişda qisqa kadrlarda Amerika şaharlaridagi vahima va qirğoqdan qoçayotgan, suv devorlarining ustiga bostirib kelişidan qörqqan odamlar körsatiladi.

Keyingi epizod matnli xabarlar bilan davom etadi. Ammo bu yerda urğu begona mavjudotlarga körsatilgan qurbonlik xizmatidan emas, balki Bad Brigmanning şaxsiy olijanobligi begona mavjudotlarni butun insoniyatga nisbatan muloyim munosabatda bölişga va işonç krediti berişga majbur qilgani faktiga köçadi. Şundan söng tsunami tölqinlari qirğoqlardan çekinadi, odamlar quvonadi. Harbiylarga kinoya bilan ularga boşqa ish topiş kerakligi işora qilinadi. Keyin suvdan çiqiş epizodi keladi.

Ed Harris — Virjil «Bad» Brigman

Meri Elizabet Mastrantonio — Lindsi Brigman

Maykl Bin — leytenant Xayram Koffi, «Muşuklar» guruhi komandiri

J. S. Kuinn — Arliss «Soni» Douson

Leo Burmester — Ketfiş De Vris, burğulaş işçisi, Vyetnam uruşi dengiz piyoda veterani

Kimberli Skott — Liza «Tungi» Sternding

Todd Graf — Alan «Xippi» Kerns

Kris Elliott — Bendiks

Uilyam Vişyer — reporter Bill Tayler

Ken Jenkins — Jerald Kirxill

Dik Warlock — Dwight Perry

Suratga oliş boşlanişidan oldin rejissyor James Cameron kelajakdagi film asosida kitob yaratiş imkoniyatini muhokama qiliş uçun Orson Scott Card bilan boğlandi. Dastlab Card «novellizatsiya» bilan şuğullanmasligini aytdi, ammo agenti unga filmning rejissyori James Cameron ekanini aytgaç, öylab körişga rozi böldi. Ssenariy tayyor böldi va Card Cameronning romanning ğoyaviy yönalişini özi xohlagança rivojlantiriş huquqiga kafolat olgaç, işga kirişdi. Cameron bilan uçraşgandan söng Card qisqa vaqt içida romanning dastlabki uç bobini yozdi, ular filmda körsatilgan voqealargaça Bad va Lindsi Brigmanlarning hayotini tasvirlaydi. Cameron bu boblarni Ed Harris va Meri Elizabet Mastrantonioga berdi, bu esa ularga qahramonlarini töliq oçib berişda yordam berdi.

Suratga oliş oldidan barça aktyorlar ikki yarim hafta davomida malakali şönğuvçilar kursidan ötişga majbur böldi. Suv ostida suratga oliş Janubiy Karolina ştatining Gaffney (Gaffney) şahri yaqinida joylaşgan tugallanmagan Çerokee atom elektr stansiyasida ötkazildi. Rezervuarni 12 metr çuqurlikka joylaştiriş uçun 34 mln litr suv kerak böldi — bu eng katta suv osti suratga oliş maydoni edi. Çuqurlik va suv ostida ötkazilgan vaqt tufayli aktyorlar va suratga oliş guruhi dekompressiyadan ötişi kerak edi. Filmni, şuningdek, Missuri ştatidagi Bonn-Terr ğoriga joylaşgan dunyodagi eng katta yer osti kölida ham suratga olişgan, u baʼzi sahnalarda fon sifatida işlatilgan.

Suratga oliş jarayonida filmda uçta final varianti bölgan. Jeyms Cameronning ukasi Mayk Cameron çökkan suv osti kemasining halok bölgan ekipaj aʼzosini öynadi. Bu vazifani bajariş uçun u 4,5 metr çuqurlikda nafasini uşlab turişi va oğzidan krabning çiqib ketişiga yöl qöyişi kerak edi. Kaskadyorlar juda kam sahnalarda iştirok etdi. Bad Lindsini burğulaş minorasi platformasiga tortib çiqarganda, Meri Elizabet Mastrantonio nafasini özi uşlab turdi. Burğulaş qurilmasi suv bosib, qahramonlar suvdan qoçib, yopiq eşiklar oldida çökib, yemirilayotgan qismlardan qoçayotganda — bularning barçasini kaskadyorlar emas, aktyorlarning özlari bajardi. Spusk şaxtasi böylab harakatlanadigan suv tentakli sahnasi ssenariyda şunday tasvirlangan ediki, u syujetga zarar yetkazmasdan olib taşlanişi mumkin edi, bundan taşqari heç kim uning qanday körinişda bölişini bilmasdi. Aktyorlar isitgiçning şlangi bilan işladi, uni guruh aʼzolari uşlab turişdi. Sahnani oxirigaça suratga olişdi, natija barça mumkin bölgan kutişlardan va eng jasur umidlardan ham oşib ketdi.

Çarçatuvçi va muammoli suratga oliş paytida aktyorlar va suratga oliş guruhi filmga turli haqoratli nomlar berişni boşladi, masalan «Tuğilgan çuqurlik», «Janjal» va «Hayot — bu boşingiz bilan şönğib ketadigan çuqurlik». Rus va amerika kemalarining töqnaşuvi haqidagi telexabar uzatilganda, ekranda aslida Folklend orollari yaqinidagi operatsiya paytida Britaniya zarba guruhining kemalari körinadi. Yakuniy sahnada, begona kema okean yuzasiga kötarilganda, bu bahor yoki yozda sodir böladi deb taxmin qilingan edi. Ammo film qiş arafasida suratga olingani sababli, har bir aktyor nafas çiqarganda buğ çiqmasligi uçun oğziga bir neça muz kubigini solişga majbur böldi. Komodor De Marko roli dastlab Lance Henriksenga möljallangan edi, ammo u ish jadvalidagi ziddiyatlar tufayli filmda iştirok eta olmadi.

Leytenant Koffi çekinayotganda Ketfiş spusk şaxtasiga avtomatdan öq uzadigan epizod jonli öqlar bilan suratga olingan. Bu sababli suv osti avtomatik kamerasi izolyatsiya qilindi va xavfsizlik çoralari kuçaytirildi.

Aktyorlarning yuzlarini körsatiş uçun maxsus niqoblar işlab çiqildi. Ularga mikrofonlar örnatilgan edi, şunda aktyorlar aytgan replikalarni filmga qöşiş mumkin böldi. Şlemlardagi regulyatorlar çiqaradigan şovqinlar keyingi ovozga işlov beriş vaqtida öçirib taşlandi. Rezervuar 12 metrga suv bilan töldirildi, ammo şunda ham içkariga yuzadan juda köp yoruğlik tuşardi. Uning kirişini yopiş uçun suv yuzasi ulkan suv ötkazmaydigan brezent va milliardlab mayda qora plastmassa şarlar bilan qoplandi. Ammo kuçli böron paytida brezent yirtilib ketdi, şuning uçun suratga oliş tunga köçirildi.

Suyuqlik bilan nafas oliş haqiqatda mavjud. Beş xil dublda beşta kalamuş iştirok etdi, ularning barçasi tirik qoldi va veterinar tomonidan emlandi. Filmda haqiqatda körinadigan kalamuş bu premyeradan bir neça hafta oldin tabiiy ölim bilan ölgan. Jeyms Cameronning sözlariga köra, kalamuş sahnasi filmning britaniyaça versiyasidan olib taşlangan, çunki Qirollik veterinariya xizmati bu epizodni hayvon uçun oğriqli deb topgan. Jeyms Cameron bu dublarda işlatilgan kalamuşlarga heç qanday zarar yetkazilmaganini bir neça bor taʼkidlagan. Tugallanmagan atom elektr stansiyasining rezervuaridagi suvni isitiş uçun Jeyms Cameron töğridan-töğri gaz gorelkalariga ulangan bir neça tabiiy gazli avtsisterna işlatdi.

«Benthic Explorer» kemasining modeli juda katta bölgani va oçiq dengizda suratga oliş uçun işlatilgani sababli, işlab çiqariş kompaniyasi uni Sohil qöriqlaş bölimida röyxatdan ötkazişga majbur böldi. Ikkala rezervuardagi suv dezinfeksiya maqsadida kuçli xlorlangan edi. Bu köplab aktyorlarning soçlari kulrang yoki hatto oq rangga kirişiga olib keldi. Yirik kadrlardagi mini suv osti kemalari şunçaki modellar bölib, tutunli xonada simlarga osib qöyilgan va sekin harakatda suratga olingan. Moliyaviy sabablarga köra «Deepcore» burğulaş minorasi dekoratsiyalari suratga olişdan keyin demontaj qilinmadi. Ular film suratga olingan Janubiy Karolina ştatidagi taşlab ketilgan (va quritilgan) atom elektr stansiyasi inşootida qoldi. «20th Century Fox» kompaniyasi dekoratsiyalarni potentsial fotograflarni burğulaş minorasi maketi (va eskizlari) mulkçilik huquqi haqida va mualliflik huquqi qonuniga köra uning atrofida har qanday foto- yoki videotasvirga taqiq haqida ogohlantiruvçi belgilar bilan qopladi. Bu haqdagi rasmiy maʼlumot burğulaş minorasi korpusida körsatilgan. 2007-yil sentabrda dekoratsiyalar buzib taşlandi.

«Musofirlar» qöğirçoqlari Stiv Jonson jamoasi tomonidan silikondan yasalgan, u bundan oldin önlab filmlar uçun maxsus effektlari bilan maşhur bölgan. Cameron boşida musofirlar suv ostida yorqin bölişi kerak deb öylagani uçun, har bir qöğirçoq yuzlab optik tolali tutamlarga ega edi, ular qöğirçoq orqasida umumiy kabelga birlaştirilgan va harakatlanuvçi rangli yoruğlik filtrlari bilan kuçli proyektor orqali yoritilgan. Har bir silikon model qöğirçoqboz-operatorlar tomonidan harakatga keltirilgan, eng ommaviy sahnalarda rezervuar ustida 40 tagaça mutaxassis işlagan.

Eng murakkabi inson yuziga aylanadigan şaffof suv tentaklini yaratiş böldi. Bunga jahon kinematografiyasida birinçi marta kompyuter sintezi texnologiyasi qöllanildi, keyinçalik u «Terminator 2: Qiyomat kuni» filmida ham işlatilgan, u yerda şu usulda «suyuq terminator» T-1000 yaratilgan. Rassom Jey Riddl Alias dasturida sinov animatsiyasini modellaştirgan. Suv osti apparatlari bilan sahnalarni suratga olişda ularning kiçraytirilgan maketlari keng qöllanildi, ular suv ostida yoki tutunli xonada yuqori kadr çastotasida suratga olingan.

Film kinotanqidçilar tomonidan ijobiy baholangan — uning Rotten Tomatoes saytidagi reytingi 89 % (örtaça ball — 7,2/10).

Biroq prokatda kartina kutilgan muvaffaqiyatga erişmadi: öz davri uçun juda katta bölgan 70 mln dollarlik byudjetga qaramay, jahon miqyosidagi kassa yiğimlari atigi 90 mln dollarni taşkil etdi.

«Oskar» mukofoti — eng yaxşi vizual effektlar uçun (1990).

«Oskar» mukofotiga nominatsiya — eng yaxşi operator ishi (Mikael Salomon), eng yaxşi rassomlik ishi va eng yaxşi ovoz uçun (1990).

«Hugo» mukofotiga nominatsiya — eng yaxşi dramatik qöyiliş uçun (1990).

«Saturn» mukofoti — eng yaxşi rejissyor (James Cameron) uçun (1991).

«Saturn» mukofotiga nominatsiya — eng yaxşi ilmiy-fantastik film, eng yaxşi ssenariy (James Cameron), eng yaxşi aktyor (Ed Harris), eng yaxşi musiqa (Alan Silvestri) va eng yaxşi vizual effektlar uçun (1991).