The Childrenʼs Hour (1961)
Jon Maykl Heys ssenariysi asosidagi, rejissyor va prodyuser Uilyam Uayler suratga olgan 1961-yilgi amerikalik drama. U Lillian Hellmanning 1934-yildagi şu nomli pyesasiga asoslangan. Uayler suratga olgan va ham pyesaga asoslangan «These Three» (1936) filmidan farqli ölaroq, bu lenta adabiy manbaga ança yaqin. Gollivudning gomoseksualizmga oçiqdan-oçiq murojaat qilgan ilk filmlaridan biri hisoblanadi. Audrey Hepburnning karerasidagi sönggi qora-oq film.
Pyesa syujeti 1810-yilda Edinburgdagi pansionda öqigan Jane Cumming real voqeasiga asoslangan edi. U öşa yerdagi ikki direktrisa — Jane Pirie va Marianne Woods ustidan lesbiyanlik munosabatlarda ayblab, bu haqda buvisi Helen Cumming Gordonga aytgan. Pyesadan farqli ölaroq, Pirie va Woods tuhmat uçun sud qilib, işda ğalaba qozonişgan. Biroq sud qarori böyiça Gordon ularga tovon tölaşi şart edi, lekin u buni qilişdan boş tortgan. Şundan söng ish Lordlar palatasiga şikoyat qilingan, palata esa oxir-oqibat apellyatsiyani rad etgan. Woods Londonga köçib ketgan, Pirie esa Edinburgda qolgan, ammo ikkalasining hayoti oxir-oqibat vayron bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Audrey Hepburn, Shirley MacLaine, James Garner
3Syujet
Kollej döstlari Marta Dobie (Shirley MacLaine) va Karen Wright (Audrey Hepburn) Yangi Angliyada qizlar uçun…
Kollej döstlari Marta Dobie (Shirley MacLaine) va Karen Wright (Audrey Hepburn) Yangi Angliyada qizlar uçun xususiy maktab oçadilar. Ular bilan Martaning xolasi Lili (Miriam Hopkins) ham yaşaydi va işlaydi. U yoshi ulğaygan aktrisa bölib, diksiya darslarini ötadi. Karen ikki yildan beri şu şaharda doktor bölib işlaydigan Jo Cardin (James Garner) bilan nomzod. Marta Joga yomon közi bilan qaraydi va xola uni xudbinlikda ayblaydi, Karenni faqat özi uçun saqlab qolmoqçi, deydi.
Maktab öquvçilaridan biri — Mary Tilford (Karen Balkin), qasoskor va ayyor qiz. Karen uni yolğonda uşlab, jazolagaç, Mary bobosi... aniqroği, buvisi Amelia Tilford (Fay Bainter) oldida körinib, öqituvçilar örtasida sevgi aloqasi borligini aytadi. Lilining tasodifiy sözlari, u Marta bilan yana janjallaşgaç aytgan gaplari, olovga moy quyadi. Qörqib ketgan Tilford xonim nabirasini maktabdan olib ketadi, qiz esa buning uçun juda xursand böladi.
Tilford xonim barça ota-onalarni ogohlantiradi va tez orada maktab böşab qoladi, barça bolalarni olib ketişadi. Nima bölayotganini tuşunmagan Marta va Karen Tilford xonim huzuriga boradi. U yerda ular hamma gapning sababi Mary ekanini bilib oladilar. Ular qizning yolğonini foş qilişga urinadilar, lekin ayyor Mary qutulib ketadi. Ikki şerik sud qilib, Tilford xonimni tuhmatda ayblaydilar, biroq işda yutqazadilar.
Yuzaga kelgan janjal Joga ham taʼsir qiladi. Uni işdan böşatişadi, lekin u Karen va Martadan voz keçişni xohlamaydi, şaharni birga tark etib, hayotni boşidan boşlaşni taklif qiladi. Biroq Karen noaniq şubhalar içida azoblanadi va Jo bilan munosabatni uzmoqçi böladi.
Bir keç Karen bilan Marta örtasida suhbat böladi. Marta unga, Maryning yolğoni aslida yolğon bölsa-da, unga haqiqatni oçib berganini, yaʼni u haqiqatan ham Karenni sevişini tan oladi. Bu kaşfiyot uni umidsizlik girdobiga taşlaydi. Marta özini buzuq va iflos deb hisoblab, boşlariga kelgan hamma narsaning sababçisi özi ekanini va Karenni halok qilganini öylaydi.
Şu paytda haqiqat oçiladi. Tilford xonim nabirasining yolğon gapirganini bilib qoladi. U hayratga tuşadi, unga hatto yurak xuruji holati yuz beradi. U döstlar huzuriga kelib, keçirim söraydi va sud hukmi bekor qilinib, öqituvçilarning obrösi tiklanişini vaʼda qiladi. Karen va Marta esa zarar qoplamasi sifatida pul olişdan boş tortadilar. Ularning buzilgan hayotini bu endi tuzata olmaydi.
Marta öz xonasida özini osib, öz joniga qasd qiladi. Dafn marosimidan söng, unda Jo, Tilford xonim va şahar aholisining boşqa vakillari ham qatnaşadi, Karen yolğiz özi ketadi.
4Tahlil
Bu film gomoseksualizm masalalarini kötargan va Heys kodeksiga qabul qilingan tuzatişlarni hisobga olgan…

Bu film gomoseksualizm masalalarini kötargan va Heys kodeksiga qabul qilingan tuzatişlarni hisobga olgan holda maʼqullangan birinçi Gollivud suratlaridan biridir. Tuzatişlar öttiz yillik taqiqdan söng filmlarda gomoseksualizmni körsatişga ruxsat berdi, ammo ularda uni «ehtiyotkorlik, aql va xuşmuomalalik» bilan körsatiş tavsiya etilgan edi. Vito Russoning maşhur gapiga köra, bu aslida gomoseksualizmni «iflos sir» sifatida talqin qiliş degani edi. Film aynan şunday taqdim etadi Martaning Karenga bölgan muhabbatini. Marta oxir-oqibat Karenga nisbatan aynan şunday his qilayotganini tuşunganda, özini «notöğri», «aybdor» va «kasal» deb ataydi, bu esa uning öz joniga qasd qilişiga olib keladi.
Zamonaviy tomoşabin bu filmni eskirgan deb topişi mumkin bölsa-da, u hali ham 1960-yillar boşida AQŞda gomoseksualizm qanday tuşunilganini köp narsa bilan oçib beradi. Avvalo, lesbiyanlikda ayblangan ayol soğliği (jismoniy va/yoki ruhiy) bilan boğliq muammolarga ega deb hisoblangan, bu haqda madaniyatli odamlar gapirişdan tiyilgan. Ota-onalar bolalarni maktabdan olib keta boşlaganda, ulardan heç biri Marta va Karenga nima uçun bunday qilayotganini tuşuntirişni istamaydi. Bittasi esa tuşuntirganda, bu eşik ortida böladi va tomoşabin u yerda nima deyilganini eşitmaydi.
Köplab tanqidçilar taʼkidlaganidek, «The Childrenʼs Hour» gomoseksualizmning özidan köra, miş-mişlarning (bu holda taxminiy gomoseksualizm haqidagi miş-mişlarning) oğir oqibatlari haqidagi film. Şuningdek, eʼtiborga loyiq jihati şundaki, film oçiq özini gomoseksual deb tan olib yaşaş mumkinligiga ham eʼtibor qaratadi: Karen Martaga «boşqa odamlarning hayoti bu bilan buzilmagan», deydi, lekin Marta özini şunday odamlardan biri sifatida tasavvur qila olmaydi.
Filmning oxirida Karen, baxtli yakun talab qilganidek, Joga qaytmaydi. Martaning dafnidan söng u yolğiz ketadi. Film uning yönalişi qanday ekanini, yaʼni gomoseksual, geteroseksual yoki biseksual ekanini aytmaydi va bu muhim emasligini nazarda tutadi. Muhimi şuki, Karen öz xotirjamligi va öz taqdirini özi hal qiliş qobiliyatiga ega ayol sifatida körsatilgan, u (Martadan farqli ölaroq) öz davrining bağrikenglik yetişmovçiligiga qarşi çiqa oladi.
Şunga qaramay, Shirley MacLaine 1995-yilda «The Celluloid Closet» hujjatli filmida, yaʼni Şimoliy Amerika kinosida gomoseksualizm paydo böliş tarixi haqidagi filmda, suratga oliş paytida na aktyorlar, na suratga oliş guruhi filmning asosiy ğoyasini hali anglamaganini va şu sababli suhbatlarda gomoseksualizm mavzusiga heç qaçon töxtalmaganini tan olgan. Veronica Cartwright esa özi va filmda iştirok etgan boşqa bolalar uçun köproq xavotir olinganini, çunki ular aynan MacLaineʼdan haqoratli sözlarni örganib olişlari mumkin edi, deb aytgan.
5Mukofotlar va nominatsiyalar
1962 — «Oscar» mukofotiga 5 ta nominatsiya: eng yaxşi ikkinçi plan aktrisasi (Fay Bainter), oq-qora filmdagi…

1962 — «Oscar» mukofotiga 5 ta nominatsiya: eng yaxşi ikkinçi plan aktrisasi (Fay Bainter), oq-qora filmdagi eng yaxşi operatorlik ishi (Franz Planer), oq-qora filmdagi eng yaxşi rassom-dekorator ishi (Fernando Carrere, Edward Boyle), oq-qora filmdagi eng yaxşi kostyumlar (Dorothy Jeakins), eng yaxşi ovoz (Gordon Sawyer).
1962 — «Golden Globe» mukofotiga 3 ta nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (William Wyler), eng yaxşi dramatik aktrisa (Shirley MacLaine), eng yaxşi ikkinçi plan aktrisasi (Fay Bainter).
1962 — AQŞ Rejissyorlar gildiyasining badiiy film uçun eng yaxşi rejissura nominatsiyasi (William Wyler).
1962 — «Laurel Awards» mukofoti eng yaxşi ayol dramatik roli uçun (Shirley MacLaine), şuningdek, eng yaxşi ayol dramatik roli (Audrey Hepburn) va eng yaxşi ayol ikkinçi plan roli (Fay Bainter) uçun ikkita nominatsiya.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Детский час (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

