The End of Evangelion

1996-yilda «Evangelion»ning yana bir finalini çiqariş qarori qabul qilindi. Ammo ish rejissyor Anno ning navbatdagi depressiyasi va serialning köplab muxlislari tanqidi şaroitida olib borildi. Anime Expo festivalida u sönggi qism bilan heç qanday muammo yöqligini, agar muammo bölsa, bu tomoşabinlarda ekanini, ularga yomon bölişini aytdi. Apokalipsis örniga «mavhum rasmlar qatori bilan guruhiy psixoterapiya seansi vizualizatsiyasi örtasidagi narsa» körsatildi, bu gigant insonsimon robotlarni körişni kutgan odamlarda şok va ğazab uyğotdi. Gainax ofisi graffitilar bilan böyaldi, Anno esa ölimga tahdid qiluvçi köplab xatlar oldi; «öldiraman!!!» degan xabar keyinroq «Evangelion oxiri»ga kiritildi. Rejissyor ruhiy jihatdan sinib, Tappi burni (Sotogahama)ga, söngra Soyamisaki (Vakkanay)ga, keyin Rebun orolига ketdi va 6 oy heç narsa qilmadi.

Gainax anime-hamjamiyatni eʼtiborsiz qoldirişda tanqid qilindi, salbiy muhit yuzaga keldi. Kompaniyaning pullari va vaqti tugab qolgani haqida miş-mişlar tarqaldi (ijodkorlar byudjet va telefirga şunçaki siğdişolmadi, dizaynerlar va animatorlarga tölaşga pul qolmadi, monteyga qöldagi barça materiallar işlatildi), oxirgi sahnalar esa atigi ikki hafta içida tayyorlangan. Biroq Gunbuster ham xuddi şunday, vaʼda qilingan kulminatsion jang örniga montaj bilan yakunlangan edi, bu Anno şuni dastlabdan rejalaştirgan deb öylaşga asos berdi, sikvellarning şafqatsiz xarakteri esa uning «intellektual» finali tomoşabinlar tomonidan munosib baholanmagani sababli bölgan ğazabini aks ettirgan deb hisoblandi. 1996-yilgi radiospektaklda «Ева» aktyorlari hazillaşib, yana bir marta pul işlab, davomini suratga oliş yomon bölmasligini aytişgan edi, taqdir kulgisiga, ular haqligi isbotlandi. Qolgan muxlislarning sönggi mablağlari va yaxşi niyatini olib qöyişga intilayotgandek taassurot paydo böldi. 1997-yil bahorida vaʼda qilingan «haqiqiy» final kompilyatsion film Death & Rebirth böldi, keyinroq muxlislarning sabri Death (True) yordamida sinovdan ötkazildi. Rebirth töliq rasm emas, balki reklamaga öxşaydi: u R reytingli kelajakdagi animening taxminan yarim soatini körsatadi. Aynan öşa yerda Asuka bilan palatadagi maşhur onanizm sahnasi birinçi marta namoyiş etilgan. Kinoteatrlarda «Evangelion»ning öziga xos Injili bölgan, norasmiy nomi Red Cross Book bölgan dastur sotilgan. 1997-yil 19-iyulda çiqqan The End of Evangelion esa ikkita «yetişmayotgan» qism sifatida taqdim etilib, haqiqatan ham şokirovçi apokalipsisga aylandi va asl serialni mantiqiy yakunga olib keldi. Bir yarim soatlik multiplikatsiya «Iyeronim Boş beş asr keyin tuğilganda yaratişi mumkin bölgan narsa»dir.

Çiqişdan oldin Hideaki Anno Miyazakining işini örganiş uçun «Mononoke malikasi» töliqmetrajli animesi suratga olinayotgan Studio Ghibliʼga bordi. U qor bilan qoplangan toğda duşman bilan kuraşayotgan Evalarni körsatmoqçi edi. Ammo tuşayotgan va töplanayotgan qorni çiziş juda qiyin, harakatlanuvçi robotlarni çiziş esa yanada murakkab. Muammoni kompyuter grafikasi hal qila olardi, ammo u juda qimmat edi, garçi katta imkoniyatlar vaʼda qilardi. Natijada qor içidagi jangdan voz keçişga töğri keldi. Anno Anime Expöda «qöşimça» yakun aslida sönggi qism bilan bir xil final bölişini, faqat boşqa nuqtai nazardan körsatilişini aytdi. Yoşiyuki Sadamoto 2009-yilda Young Ace jurnaliga bergan intervyusida film rejissyorning psixologik holatini haqiqatan aks ettirganini tasdiqladi. Dizayner har doim «Evangelion» ota va öğil munosabatlari haqidagi hikoya deb hisoblagan. Sadamoto manganing boşidan şu fikrga amal qilgan.

2002-yilda Manga Entertainment AQŞda DVD çiqardi. Format 1,85:1 edi, ovoz esa yaxşi tanlovi bilan ajralib turardi: yapon va ingliz tilida DTS 6.1, Dolby Digital 5.1 va 2.0. Jami 7 ta trek bor edi, şu jumladan Amanda Vinn Li, Jeyson Li va Taliesin Jaffeʼning audioşarhlari, ular özlari eng tuşunarsiz jihatlarni izohlaşda qiynalişgan. Subtitrlar mavjud edi. Asl nusxa ikki kanalli stereoda yozilgan, 6.1 esa töliqroq va aniqroq tovuşli remiks. Portlaş va öqlar orqa karnaylarda ança yaxşi eşitiladi. Yapon versiyasi sifati jihatidan ingliz versiyasidan ustun. Filmning katta qismi, ayniqsa oxiri, musiqa va dialoglardan iborat, şuning uçun hajmli ovoz imkoniyatlari çeklangan. 2.0 treklar, kutilganidek, böğiq. Letterbox yaxşi körinadi, örtaça bitreyt 5 dan 6 MB/s gaça, ammo film ovoz treklari bilan ortiqça yuklangan. Baʼzi sahnalarda ançagina donadorlik bor, ammo bu ataylab qilingan. Qora rang çuqur va töyingan bölmaydi, juda oçiq qoladi. Diskda maşhur muqova joylaşgan: LCL dengiz qirğoği, Tokio-3 vayronalari va yulduzli osmonga qaragan Rei-Lilitning boşi, bularning hammasiga Asuka va Shinji qarab turişibdi. Menyudan foydalaniş oson, ammo hajmning çorak qismi mutlaqo foydasiz, şuning uçun ovoz tanlovini video ijro etilayotganda amalga oşirişga töğri keldi. Qöşimça materiallar kam — bir neçta treyler, preview, katalog va naşriyot havolalari. Anime on DVD saytidagi şarh uçun film Toşiba TW40X81 HDTV, Panasonic RP-82 DVD-pleyeri, Sony STR-DE835 AV-resiveri, Monster komponent kabeli va Sony akustik tizimida namoyiş etilgan.

2005-yilda Manga Entertainment Death & Rebirth va The End of Evangelion ni öz içiga olgan 2 DVD töplamini taqdim etdi. Ovoz treklari öşa-öşa, buzilişlarsiz va uzilişlarsiz. Retsenzent ingliz dublyajining katta muxlisi emas edi, ammo Mangaʼni serialning aksariyat ovoz aktyorlarini töplagani uçun maqtadi. Subtitrlar oson öqiladi, grammatik va imloviy xatolar sezilmadi. Biroq bu yerda yapon Renewal remasterining versiyalari taqdim etilmagan, şuning uçun yana 1,85:1 letterbox va heç qanday anamorfirlaş yöq. Bundan taşqari, baʼzan artefaktlar, şuningdek, miltillaş va kuçli rang aralaşişi kuzatiladi, bu esa umidsizlantiradi. Naşriyotda yangilangan filmlarni sotib oliş uçun mablağ topilmagan. Ikkala disk ham ğilofda va maxsus qutida joylaşgan. Muqovada Kaoru, xoçdagi Lilit (Oxirgi Dogmada) va Şinjining ğamgin nigohi tasvirlangan. Içida Death & Rebirth va The End of Evangelion ning kiçraytirilgan afişalari bor. Qöşimça materiallar dastlab öşa-öşa, ammo ikkinçi diskda Mokuji interactive bölimi bor. Bu, asosan, ekranda belgi paydo bölganda video ijro etilayotgan vaqtdagi şarhlar bölib, bu asl «Matritsa» DVDʼsidagi «oq quyon» funksiyasiga öxşaydi. Maʼlumotlar Red Cross Book dan olingan. Menyuda «Magi arxivlari» bandi bor. Test Philips 28" Pure Flat Widescreen televizorida, Pioneer DV-464 DVD-pleyerida, JVC gold-plated RGB kabeli va SCART ulagiçi orqali, standart stereo ovoz bilan ötkazilgan.

2015-yilda serial yubileyi munosabati bilan Studio Khara va King Records 10 ta Blu-ray va 170 betli buklet töplamini çiqardi. The End of Evangelion ettinçi diskda, qöşimça materiallar esa töqqizinçi diskda joylaşgan. Ovoz LPCM 5.1 va 2.0 gaça yaxşilangan. 2019-yilda standart naşr paydo böldi, farqi buklet yöqligi va narxi 18000 yen ekanligida.

2018-yilda namoyiş etiş huquqlarini Netflix striming xizmati sotib oldi. Film 2022-yil 30-mayda xizmat töliq töxtaguniga qadar Netflix Rossiya saytida köriş uçun mavjud edi. «Evangelion oxiri» baʼzan çet el kinoteatrlarida ham namoyiş etiladi, masalan, 2021-yilda Buyuk Britaniyada. Britaniya film klassifikatsiyasi kengaşi unga 15 reytingini berdi. 2024-yilda GKIDS kompaniyasi film birinçi marta Şimoliy Amerika kinoteatrlarida çiqişini eʼlon qildi. 2025-yil 24—30-oktabrda «Evangelion oxiri» franşizaning 30 yilligi şarafiga Yaponiyada namoyiş etildi.

2003-yil 25-iyunda Yaponiyada Starçild va King Records kompaniyalari tomonidan The End of Evangelion ning yangi versiyasi çiqarildi, u Renewal of Evangelion naşriga kirgan bölib, bu naşr TV-serialning qayta işlangan versiyalaridan, LaserDiscʼdan 4 qism va 3 filmdan, şuningdek, ilgari körsatilmagan materiallarni öz içiga olgan bonus diskdan iborat edi. Renewal of Evangelion filmlari AQŞga çiqmadi, çunki ADV ularga huquqqa ega emas edi. 2022-yilda Şout! Factory standart va kollektsion versiyalardagi «Evangelion» Blu-rayʼning 5-diskini, unda öyin kinosida ingliz subtitrlari yöq edi, bepul almaştiriş taklifi bilan murojaat qildi, buning uçun kompaniya saytida sörov yuboriş kerak edi (tuzatilgan variant R1 belgisi bilan çiqarilgan).

Bu versiya Evangelion: Deathʼni The End of Evangelion bilan birlaştiradi, şu jumladan birinçi filmdan Rebirth fragmentlarini. Unda, şuningdek, ovoz aktyorlari Megumi Hayaşibara, Yuko Miyamura va Kotono Mitsuişi öz personajlarini «Evangelion» voqealaridan 10 yil keyin yaşayotgan holda öynaydigan materiallar ham bor. Bu davomda Shinji mavjud emas, Asuka Todzi Suzuxara bilan uçraşadi. Misato tor kvartirada yaşaydi va Ritsuko bilan telefonda gaplaşadi. Asuka va Rei ofisda işlaşadi. Materiallarda köçada Asukani çaqiradigan, keyin esa «Men bu yerda emasman», deydigan erkak ovozi bor, bu tomoşabinga körganlarining faqat buzilgan haqiqat ekanligiga işora qiladi. Bu sahnada prodyuserlar filmga qaraganda aniqroq xabar qoldiradi: Shinji fantastik olamga çömişga qodir bölsa-da, u yerda jismonan mavjud bölolmaydi, aslida bu böş sözga aylanadi.

Filmning saundtreki 1997-yil 26-sentabrda çiqarildi. Disk Oricon çartida 3-örinni egalladi. Asosiy musiqani Şiro Sagisu bastalagan. The End of Evangelion da «Komm, susser Tod» (nem. — «Kel, şirin ölim») va «Thanatos -If I Canʼt Be Yours-» (ingl. — «Tanatos — agar men sening böla olmasam») qöşiqlari ijro etiladi, şuningdek, Iogann Sebastyan Bahning klassik asarlari yangraydi: «II Air (Orçestral Suite № 3 in D Major, BWV.1068)» va «Jesus bleibet meine Freude (Herz und Mund und Tat und Leben BWV. 147)».

Film 1997-yilda Animageʼning birinçi mukofotini va Japan Academy Prizeʼni «Yilning eng yirik ommaviy sensatsiyasi» sifatida qölga kiritdi hamda 1997-yilda Animation Kobeʼdan «Maxsus mukofot: tomoşabinlar tanlovi»ni oldi. EX.org 1999-yilda filmni «Barça zamonlarning eng yaxşi şoulari» reytingida beşinçi öringa, teleserial orasida esa ikkinçi öringa qöydi.

Yaponiyada reliz paydonidan 1997-yil oktabrigaça The End of Evangelion 1,45 milliard yen işladi. Umumiy kassa 2,47 milliard yenni taşkil etdi, The Numbers maʼlumotlariga köra — 1 680 271 dollar, Box Office Mojo boşqa körsatkiçlarni keltiradi — 22 683 352 dollar.

Mania.com saytida Kris Beveridj filmni «köp darajalarda tomoşabinga taʼsir qiladigan» deb taʼriflagan, ammo asl serialni oldindan tanişmasdan The End of Evangelion ni körişdan ogohlantirgan.

TokyoScopeʼdan Patrik Masias The End of Evangelion ni barça zamonlarning eng buyuk 10 filmi qatoriga kiritdi va uni 1990-yillarning eng yaxşi anime-filmi deb atadi. Ues Anderson özining sevimli animelari röyxatini tuzdi, unda Hayao Miyazaki asarlari bilan birga «Evangelion oxiri» ham bor edi. CUT jurnali The End of Evangelion ni barça zamonlarning eng yaxşi 30 anime-filmi orasida uçinçi öringa qöydi. Hi-Fi.ru sayti tahririyatidan Boris Ivanov «Evangelion oxiri»ni kino tarixidagi eng yaxşi 100 ta anime orasida 15-öringa qöydi. «Evangelion oxiri» Britaniya kino instituti şarhlovçilari fikriça, muhim 50 ta anime-film qatoriga kiradi. Paste jurnalining eng yaxşi 100 anime-filmi röyxatida 47-örin. Time Out jurnali böyiça eng yaxşi 100 animatsion film orasida 65-örin. Rotten Tomatoesʼda 12 ta tanqidiy şarh asosida reyting 92 % ni taşkil etadi.

«Kanobu» sayti eng yaxşi töliqmetrajli 20 anime orasida 2-örinni berdi. «Evangelion oxiri» ança vaqt oldin alohida rasmlar, roliklar va şunga öxşaş kontentga, alohida kadrlar va memlar körinişida ajratib olingan. Film juda qoronği va jiddiy çiqqan. Köplab anime-seriallar asosida töliqmetrajli filmlar suratga olinadi, ammo ular kamdan-kam hollarda şunçalik yaxşi çiqadiki, ularni nafaqat eslab qolişadi, balki ön yil ötib ham muhokama qilişadi. «Eva» vaqt sinovidan osongina ötdi. Slant Magazine uni barça zamonlarning 100 ta eng yaxşi ilmiy-fantastik filmi röyxatida 42-öringa qöydi. Anno muxlislarga istagan nigilistik xaosni şafqatsiz va rahmsiz körsatadigan qöşimça final yaratdi. The End of Evangelion — bu retsidiv, kosmik miqyosda namoyon bölgan jirkanç va ğazabning öz-özini yöq qiluvçi portlaşi. Final — ekranda heç qaçon paydo bölmagan ekstazning eng töliq vizualizatsiyasi, mavjudlik dözaxidan ozodlik sifatida taqdim etilgan ommaviy ölim, u sinib tuşgan, suitsidal boş qahramonni esa unutilişga guvoh böliş uçun tirik qoldiradi. «Evangelion oxiri» Stan Brekijning eksperimental asarlarini eslatadi, xuddi şunday nisbiy boğlanmaslikdan «yaxlit» obraz yaratadi. Comic Book Resources filmga 10 balldan 8 ball qöydi va nomi aytganidek final haqiqatan bor, ammo bu yerda yakunlar tomoşabinlar qança bölsa, şunça bor, şuning uçun «LCL suyuqligi öpkangizni töldirişiga yöl qöyiş va qatʼiy qadam taşlaş yaxşiroq», deb ogohlantirdi. Forbes fikriça, «Evangelion oxiri»dan zavq oliş uçun asl serialni köriş şart emas.

«AniMag» The End of Evangelion ni serialga munosib davom deb atadi. Unda 25- va 26-qismlarning muqobili bölgan ikkita aniq ifodalangan yönaliş bor: birinçisi — harbiylarning Nervʼga hujumi va Asukaning Evalar bilan jangi, bu şafqatsiz va qonli körsatilgan. Ikkinçisi — «zöravonlik psixologik bosimning kuçayişiga aylanadigan» dunyo tuzilişi, falsafiy-psixologik fikrlar bilan, murakkab obrazlarda mujassamlaşgan va Injil mavzusiga oğiş bilan bajarilgan. Serial qoldirgan savollarga töğri va aniq javoblar yöq. Bunday yondaşuv tufayli «töliqmetrajli filmda şonenʼdan deyarli heç narsa qolmagan». Personajlar dizaynida tuzatişlar kiritilgan — barça pozitivizm va baxt zarralari batafsil olib taşlangan, Asukaning «uyğoniş» sahnasidan taşqari, lekin retsenzent qahramonlar umuman özgarmagan, faqat xarakteri kuçaygan, deb hisoblaydi. Natijada film «jiddiy ravişda şedevr bölişga daʼvo qiladi, asl nusxaning sönggi epizodlariga ajoyib muqobil bölib xizmat qiladi. Kutilmagan, atmosferali, syujeti puxta işlangan… — anime işonarli, banal bölmagan va gözal finalni deb ataş mumkin».

Anime News Network fikriça, apokaliptik yolğizlik tarixi baxtsiz ösmirlarga mos keladi va ular bilan javob beruvçan, aniq va samimiy suhbatlaşadi. Oğriq paytida boşqalarga yetib boriş istagi inson tajribasining mujassamlanişlaridan biri bölib, göyo haqiqatan birga böliş mumkinmi, deb sörayotgandek, faqat zöravonlikni keltirib çiqarib va taqsimlab. Bir-birini tuşuna olmaslik universal mavzu, «Eva» esa muloqotga eng köp intilayotganlar uçun xabar sifatida namoyon böladi. Gap bolalikning xavfsizligi va işonçidan anglaş va voyaga yetiş qörquvi sari çiqiş haqida bormoqda. Film tomoşabinga öz-özidan mamnunlikni qayta körib çiqişni taklif qilib, ularga qarşi çiqadi. Oxir-oqibat Shinji va boşqalar atrofdagi dunyodan kelayotgan oğriqni tan olişi va u bilan yaşaşi kerak. Insoniyatning katta qismi jamoaviy qoniqişda qolişni tanladimi yoki individuallik kötarişga arziydigan yuk ekaniga kelişib olindimi, bu boşqa savol. Qörqinçli va hayajonli kattalar dunyosiga eşik oçiladi, u yerda «Evangelion» özingizga işoniş kerakligini aytadi.

Studiya faoliyati 1990-yillarda «gaynaks-final» nomi tomoşabinlarning kutişlariga javob bermagan har qanday yeçimga nisbatan işlatilişiga olib keldi. Sabablari quyidagiça: studiya pul yetişmasligiga duç keldi; mualliflar asardan çarçadi va çalkaşib ketdi; ssenariyçilar hikoyani heç kim tuşunmaydigan tarzda yakunlaşga qaror qilişdi; davom öylab topildi, ammo çiqarilmadi; final tupikli bölib çiqdi va uni taşlab yuborişga qaror qilindi, göyo heç narsa bölmagandek. Oldingi voqealar eʼtiborga olinmadi, syujet çiziqlari bir-biriga yiğilmadi, ijodkorlar köp maʼnolilik öynadi, intervyularda jim turdi va javoblardan köra savollarni köproq qoldirdi. Bu klifhengerʼdan şu bilan farq qilardiki, oxirida tomoşabinga heç qanday maʼnosi bölmagan «suyak» taşlanardi. Qayta köriş mualliflar aytmoqçi bölgan narsaga yaqinlaşişga yordam bermasdi. Köp yillar davomida anime muxlislari internet-forumlarda bunday finallarni muhokama qilib, farazlar ilgari surib, bahslaşib, odatda: «Gainaxʼni yomon köraman!» deb takrorlaşardi. «Evangelion» jamoasi tugallangan serialni qöşimça sahnalar qöşib, töliqmetrajli epilog bilan yakunlaşga urindi. Ammo «jarrohlikdan» keyin ham film barça savollarga javob berolmadi va syujetdagi teşiklarni yopolmadi. Natijada psevdofalsafa va gözallik uçun soxta ramziylik paydo böldi. Köpinça rejissyorlar umumiy manzara ekrandagidan ança murakkab ekanini körsatiş uçun şunga murojaat qilişadi. Oxir-oqibat mahsulot «maʼno yöq» belgisi bilan javonga joylaştirildi. Bu yerga «Ölik kabi men», «Marsda hayot»ning amerikaça versiyasi, «Omon qolganlar» 6-mavsumining oxiri, «Stalker», «Porlaş», «Juma, 13-chi: Jeyson Manxettenʼga hujum qiladi», «Donni Darko», Tim Bertonning «Maymunlar sayyorasi», «Matritsa: Inqilob», «Silent Hill», «Hayot daraxti», «Televizor boşlovçisi 2: Yana salom» filmlari, Devid Linç asarlari va boşqa köplab asarlar ham kiradi. Tomoşabinlarning köpçiligi aniqlikni yaxşi köradi va Gainaxʼga nisbatan şafqatsiz, noaniq finallarni xiyonat, işyoqmaslik va masxara deb hisoblaydi, ular lentaning ijobiy tomonlarini bekor qiladi.

Syurrealizm va zöravonlik qabul qilinmadi. Animerica jurnalidan Takasi Osiguti buni olomon jinnisligi mahsuli deb hisobladi, dramaturg Kenji Sato esa uni Nine Inç Nails guruhining The Downward Spiral albomi bilan soliştirdi. THEM Anime beşdan atigi ikki yulduz qöydi. Retsenzent fikrlarini tartibga soliş uçun deyarli bir oy kerak bölganini körsatdi, çunki hatto eng qizğin muxlislar ham bunday narsaga tayyor emas edi: Filmni Annöning şedevri deb ataş mumkinmi yoki uning qulaşimi, aniq emas. Animening birinçi yarmi «Evangelion»da hamma yoqtiradigan narsaga aylanadi: yaxşi qöyilgan dramatik sahnalar, hayajonli va şafqatsiz ekşn va etarli miqdordagi psevdo-xristian obrazlar. SEELE maxsus kuçlarining şunçalik tez ğalaba qozonişi beparvo tuyuladi, ammo bu keçiriladi, çunki NERV fariştalar bilan kuraşga eʼtiborini qaratgan edi. Uyğonib ketgan Eva-01 içidagi Shinji Geofront vayronalari ustiga dözax tubidan çiqqan iblisdek kötarilganda, Gainax va Hideaki Anno serialning oxiri uçun tomoşabinlar nazarida aybini yuvdimi, degan savol tuğiladi. Ammo rejissyor jiddiy xato qildi. Ikkinçi yarmi şunçalik boğlanmagan va maʼnosiz bölib çiqdiki, tomoşabinlarni yöqotdi. Natijada tuşunib bölmaydigan tajriba paydo böldi: MTV reklamasini xijolat qiladigan harakatsiz tasvirlar, «Eva» tomoşabinlari bilan kinoteatr zali, köça sahnalari (öyin kinosi) va byudjetsiz animatsiya. Ğalati va yoqimsiz final, asl nusxaning yakuni kabi aqldan ozgan, «Rubaka» seriyalarini köriş orqali erişilgandek yomon taassurot qoldirdi. Ehtimol, Anno öz falsafasini Rei orqali tomoşabinlarga yetkazmoqçi bölgandir, u Yerni yutganda, bu «Akira»ni biroz eslatardi va sayyoraning taqdirini hal qilişni Şinjiga topşirardi. Dunyoni yopiq va irodasiz ahmoqqa, insoniyat bilan heç qanday aloqasi bölişni istamagan odamga topşirilsa, nima bölişi aniq. Buni tomoşa qiliş haqiqatan oğir. Bu hayot haqida öylaşga majbur qildi. Aytişlariça, «Evani» yo seviş, yo yomon köriş kerak. Bu yerda istisno qiliş örinli, çunki ikkalasi ham sezilib turadi. Gap şundaki, hamma narsa böş, sovuq, ikkiyuzlamaçi va soxta — yaratuvçi nigilistning aqldan ozgan bemaʼniligidan boşqa narsa emas, muxlislarga qaratilgan örta barmoq. Bu ajoyib yem va hayratlanarli marketing muvaffaqiyati, ammo dahşatli kinematografik ish, faqat «Blerdagi jodugar»ni jiddiy kino deb hisoblasangiz hayratlanarli. Televizorni sindirgim keladi. Asukaning sönggi jumlasi bu film haqida heç qaçon aytilgan eng örinli izohlardan biridir.

Otakon 2001 festivalida Kazuya Tsurumaki javob berdi: The End of Evangelion dagi şafqatsizlik muxlislarga bölgan munosabat bilan emas, balki anime aççiq yakunga ega bölişi mumkinligini körsatiş istagi bilan boğliq edi.

2019-yilda Death Stranding kompyuter öyini çiqdi, uning syujeti bu asarni eslatardi, masalan, sönggi boblari va syurrealistik obrazlari bilan. 2021-yilda «Evangelion: 3.0+1.01: Bir kuni» anime-filmi çiqdiki, u «Evangelion oxiri» bilan çambarças boğliq bölib çiqdi.