The Passion of the Christ

Film Iso Gutsemaniya boğida ibodat qilib, azoblardan xalos etilişini sörayotganida boşlanadi. Şu payt şayton Uni vasvasaga soladi. Ayni paytda Iso şogirdi Yahuda Iskariot Uni öttiz tanga evaziga sotib, Ibodatxona qöriqçilari askarlari bilan Gutsemaniyaga qarab yölga çiqadi, maqsad Ustozni hibsga oliş. Şogirdlar uyğonadi, Butrus tayyorlab qöyilgan qiliçini çiqarib, askarlardan biri Malxning quloqini kesib taşlaydi. Lekin Masih uni töxtatadi va Malxni şifolaydi. Şogirdlar qörqib tarqalib ketadi. Söng Masihni Sanhedringa olib boradilar, çunki sud qonuniy tartibda ötkazilişi kerak.

Şu orada Iso şogirdlarining eng yoshi Yuhanno Maryamga (Masihning onasiga) va Maryam Magdalinaga hibsga oliş haqida gapirib beradi, Butrus esa Isoni uzoqdan kuzatib turadi. Boş ruhoniylar Anna va Kayafa sudda Masihni ölimga hukm qiladi. Endi bu hukmni Rim hokimiyati, Yahudiya prokuratori Pontiy Pilat tasdiqlaşi kerak, şu sababli tong otganda Masihni unga olib borişadi. Lekin Pilat Isoning Hirod Antipa hukmronligi ostidagi hududdan ekanini bilib, Uni tetrarxga yuboradi. Tetrarx esa köngil xuşligi uçun Isodan özi köp eşitgan möjizalardan birini körsatişni söraydi, ammo Iso jim turadi va Hirod Uni aybsiz deb topmay, haydab yuboradi.

Qaytib kelgandan keyin Pilat xalqqa Isoni jazolab, söngra qöyib yuborişni taklif qiladi, çunki uning xotini Klavdiyaning Iso haqida tuşi bölgan edi. Pilat bayram munosabati bilan olomonga Masihni ozod qiliş imkonini beradi, lekin yiğilganlar qotil qaroqçi Varavvani ozod qilişni talab qiladi. Masihni qamçilaydilar va boşiga tikanli taj kiydiradilar. Pilat yana olomonga Isoni qöyib yuborişni taklif qilib: «Unga qarang. Bu yetarli emasmi?» deb söraydi. Olomon xoçga mixlaşni talab qiladi, şunda Pilat «qöllarini yuvib» Masihni qatlga yuboradi.

Iso «Azob yöli» böylab Golgotaga, qatl joyiga yuradi. U endi xoçni kötara olmay qolganda, qöriqçi askar yöldan tasodifan ötib ketayotgan dehqon Simonni olomon orasidan tanlaydi va ular birgalikda xoçni kötaradilar. Yölda Veronika ismli qiz Isoning yuzini artadi. Joyga yetişgaç, askarlar Masihning qöl va oyoqlarini xoçga mixlaydi va Uni ikki boşqa qatl etiladigan qaroqçi bilan birga kötaradi. Iso ular uçun ibodat qiladi. Qaroqçilardan biriga qarğa uçib kelib közini çöqiydi. Iso vafot etganda, Osmoniy Otaning köz yoshi yerga tuşadi va yomğir yoğa boşlaydi. Zilzila Ibodatxonani yorib yuboradi. Buni Kayafa köradi. Jahannamda şayton faryod uradi.

Ibodatxona ruhoniylaridan biri bölgan Arimateyalik Yusuf, yuzboşi Longin, şogird Yuhanno, ikki rimlik askar va Maryam Magdalina Isoni xoçdan tuşirib, Uning onasi Maryamning qöliga qöyadilar. Film Masihning tiriliş sahnasi bilan yakunlanadi.

«Azob: „Masih azoblari“ filmidan suratlar» kitobida Gibson şunday deydi: «Bu muhabbat, umid, imon va keçirim haqidagi film. U [Iso] butun insoniyat uçun öldi, biz hammamiz uçun azob çekdi. Endi bu asosiy xabarga qaytiş vaqti keldi. Dunyo aqldan ozdi. Biz hammamiz muhabbat, imon, umid va keçirimni biroz köproq his qila olardik».

Suratga oliş vaqtida aktyor Jim Caviezel köplab jarohatlar oldi: köp qavatli grim tufayli uning tanasi pufakçalar bilan qoplandi, şu sabab u uxlay olmasdi, uni ikki marta qamçi urdi, yelkasi çiqib ketdi, közlari ostida kökarişlar paydo böldi va çaqmoq urdi (maxsus effekt yaratuvçisi Ian Miçeli çaqmoqni yaratgani uçun titrlarda «Çaqmoq bola» deb yozilgan). Suratga oliş va film tugagandan keyin u kasalxonaga yotqizildi.

Kevizel Golgotaga olib borgan xoç taxminan 70 kilogramm oğirlikka ega edi. Aktrisa Rosalinda Celentano ikki marta huşini yöqotib qöydi. Gibsonning sözlariga köra, aktrisaning asabiy buzilişlari tufayli suratga oliş bir neça marta töxtatilgan. Suratga oliş qişda ötganiga qaramay, aktyor faqat şer terisi kiygan edi. Köpinça unga şunçalik sovuq bölardiki, u gapira olmasdi, muzlagan yuzini esa lablarini harakatlantira olişi uçun isitişga töğri kelardi.

Rejissyor Mel Gibsonning sözlariga köra, ssenariyning asosiy manbai Masihning azoblari haqidagi törtta Injil hikoyasidir. Film boşqa Yangi Ahd matnlariga ham tayanadi. Filmda Iso aytgan «Men hamma narsani yangi qilaman» degan sözlar Yuhanno ilohiyotçi Vahiy kitobida bor.

Film Eski Ahd payğambari Işayo kitobidan epigraf bilan boşlanadi, nasroniylik taʼlimotida bu kitob Masih haqidagi asosiy eski ahd başoratlaridan biri hisoblanadi. Gutsemaniya boğidagi birinçi sahnada Iso ilon ustida turadi (Ibtido kitobining uçinçi bobiga işora). Film davomida Iso Zabur kitobidan iqtibos keltiradi, jumladan Yangi Ahdda tasvirlanmagan holatlarda ham.

Rejissyorning niyatiga köra, film qadimgi tillarda suratga olinişi kerak edi, bu tomoşabin yaxşi biladigan hikoyada ajablaniş taassurotini qisman saqlab qoliş uçun. Ssenariy ingliz tilida yozilgan, söngra Uilyam Fulko tomonidan xalq lotin tiliga, ibroniy tiliga va qayta tiklangan aramey tiliga tarjima qilingan. Fulko iezuit bölib, Loyola Meryumount katolik universitetida dars berardi. Mintaqaning lingua franka tili yunon tili bölsa-da, tomoşabin rimliklar va semitlarning nutqini osonroq ajratişi uçun lotin tiliga afzallik berildi. Fulko odamlarning replikalarida, bu tilni ona tili qilmagan kişilar uçun, lotin sözlarining talaffuzi va qöşimçalarida ataylab xatolar kiritgan.

Dastlab Mel Gibson subtitrlardan voz keçmoqçi edi, lekin prokatçilarning talabi bilan ularni qoldirdi.

Film ekranlarga çiqişidan oldin ham katta bahs-munozaraga sabab böldi. Film, ayniqsa Yaqin Şarqdagi musulmonlar orasida antisemitik kayfiyatlarni qözğatişi mumkinligi haqida xavotirlar bildirildi. Malayziya hokimiyatlari filmni faqat nasroniylarga namoyiş etişga ruxsat berdi. Buning uçun çiptalarni faqat Malayziya Milliy Injil nasroniylik birodarligiga kiruvçi nasroniy çerkovlarida sotişga ruxsat berildi. Musulmonlarning tomoşa qilişini taqiqlaşdan taşqari, hokimiyatlar filmni reklama qilişni ham taqiqladi.

Jeyms kastingda qatnaşganda, u surat olişda vindserfing haqidagi filmda iştirok etişiga töliq işonç hosil qilgan edi. Biroq Isoning rolini işonib topşirilganini bilgaç, u suratga olişdan voz keçmadi.

Iso onasining rolini ijro etgan Maya Morgenstern suratga oliş vaqtida homilador edi. U bu xabarni butun suratga oliş guruhidan ehtiyotkorlik bilan yaşirgan. Hammasi oydinlaşgan paytda aktrisani almaştirişning iloji bölmay qoldi.

Filmning birinçi namoyiş kunida, xoç sahnasi paytida, AQŞlik 56 yoşli Peggi Skott huşini yöqotdi. Biroz vaqt ötib u Kanzas ştatidagi kasalxonalardan birida vafot etdi.

Filmning öziga xos xususiyati şundaki, unda heç qanday boşlanğiç titrlar yöq. Film haqidagi barça maʼlumotni faqat yakuniy titrlardan oliş mumkin.

Xoç sahnalari Italiyaning janubidagi Matera şahrida suratga olingan, Pier Paolo Pasolini 1965-yilda «Matto Injili»ni suratga olgan joyidan unça uzoq bölmagan joyda.

Mel Gibson katolik-anʼanaviy yönalişdagi odam. U ibodatlar qaysi tilda ötkazilişi masalasida Vatikan bilan kelişa olmaydi, faqat lotin tilini şunday til deb hisoblaydi. Mel Gibsonning qizi Hanna 2002-yilda hatto rohiba bölişni xohlaşini bildirgan.

Gibson asosiy rol ijroçisi biçiş va xoç sahnalarini imkon qadar realistik qiliş uçun dunyodagi eng yaxşi grim mutaxassislari kerakligini bilgan. Bu sahnalarni suratga oliş uçun asosiy aktyor har kuni yetti soat davomida grimlangan.

Filmda mixlar Isoning kaftlaridan ötadi, Turin kafanida esa bilaklardan ötgan. Kaftlardagi mixlar qatl etilgan odam vaznini kötara olmaydi. Şuning uçun mahkumning qöllari tirsak sohasida arqon bilan mahkamlanadi, oyoqlari ostiga esa kiçik taxta qöyiladi.

Filmda yuzboşi Abenader otning uzengisidan foydalanadi (bu ot ikki oyoqda kötarilganda eng yaqqol körinadi). Aslida esa, rimliklar miloddan avvalgi I asrning birinçi yarmida hali uzengidan foydalanişni bilmagan.

2016-yil iyun oyida Mel Gibsonning «Masih azoblari»ning davomi ustida işlayotgani eʼlon qilindi, unda asosiy eʼtibor Isoning tirilişiga qaratiladi. Ssenariy ustida «Yurak jasorati» (1995) filmini yozgan Randall Wallace işlamoqda. Gibson filmni suratga olişga qiziqiş bildirgan. U, şuningdek, bu katta loyiha bölgani uçun film bir neça yildan keyin çiqişini aytgan. Gibson filmning nomi «Tiriliş» (The Resurrection) bölişini tasdiqlagan va kinokartinaning bir qismi jahannamda bölişini bildirib, film Isoning ölimi va qaytib kelişi örtasidagi uç kunlik davrda nima sodir bölganini örganişini aytgan. U, şuningdek, bu juda katta ish bölgani uçun film ehtimol taxminan uç yildan keyin çiqişini ham aytgan. 2018-yil yanvarida Jeyms Kevizel Isoning rolini davomida ham qaytarib olişini tasdiqlagan. Suratga olişni 2025-yil avgustiga rejalaştirilgan.