Army of Darkness

Filmning tugaşining ikki xil versiyasi mavjud. Birinçi versiyada Ash olti tomçi örniga yetti tomçi içimlik içadi va 2100-yilda, postapokaliptik Angliyada uyğonadi, uyğonişni maşhur "Men juda uzoq uxlab qoldim!" iborasi bilan kuzatadi. Sinov tomoşalarida tomoşabinlar bu finalni juda pessimistik deb topişdi va studiya Raimidan finalni qayta suratga olişni söradi.

Bruce Campbell — Ashley (Ash) Williams

Embeth Davidtz — Şayla

Bridget Fonda — Linda

Marcus Gilbert — qirol Artur

Ian Abercrombie — Donişmand

Ted Raimi — Entoni, S-Mart xodimi

Bill Moseley — dedaytlar yetakçisi

Patricia Tallman — egallangan jodugar

Rejissyor — Sam Raimi

Ssenariy — Sam Raimi, Ivan Raimi

Operator — Bill Pope

Badiiy rassom — Tommy Lee Wallace

Montaj — Bob Murawski

Kompozitorlar — Joseph LoDuca, Danny Elfman

Prodyuserlar — Dino De Laurentiis, Robert Tapert, Bruce Campbell

Birinçi film ustida işlaş jarayonida Irvin Shapiro Raimiga ikkinçi film haqida öylab körişni taklif qilgan. Raimi konsepsiyani öylab, örta asr dostoni ğoyasini tanlagan, uning voqealari vaqt sayohati tufayli 1300-yilda bölib ötadi. U hikoya yozgan, söng Sheldon Leetiç bilan birga ssenariy yozgan. Şapiroga ssenariy yoqqan va u 1983-yilda uni "Evil Dead and Army of Darkness" nomi bilan savdoga qöygan. Ssenariy bir muddat talabsiz qolgan, keyin unga qiziqiş bildirilgan, ammo byudjet çeklovlari tufayli örta asrlar interyerida suratga olişdan voz keçişga töğri kelgan, faqat örmondagi uy va qahramonning vaqt içida yiqilib tuşadigan finali qolgan.

1988-yilda Universal studiyasi "Darkman" filmini suratga olişga rozilik bergan. Uning muvaffaqiyatli prokatidan keyin Renaissance Pictures Dino De Laurentiis bilan "Evil Dead" davomini suratga oliş böyiça kelişuv tuzgan. "Evil Dead 2" uçun asl ssenariy qayta işlanib, suratga olişga moslaştirilgan. Ssenariyning turli qismlari ustida Scott Spiegel, Bruce Campbell va Sam Raimi işlagan.

Dino De Laurentiis Raimi, Campbell va Robga filmni yaratişda töliq erkinlik bergan. Raimiga filmni tugatiş uçun 3 million yetişmagan, ammo Universal studiyasi Dino De Laurentiis bilan doktor Gannibal Lektor qahramoni huquqlari böyiça nizo hal bölmagunça pul berişdan boş tortgan.

Sam va Ivan Raimi asl ssenariyni Los-Anjeles va Ogayo ştatida sakkiz oy davomida qayta yozişgan. Ssenariyning bir neça varianti yaratilgan. Baʼzilarida voqealar töliq uyda, boşqalarida töliq 1300-yilda bölib ötgan. Ssenariy mualliflari texnologiyani ğayritabiiyga qarama-qarşi qöyişga qaror qilişgan. Keng tomoşabinlarni jalb qiliş uçun ssenariy sarguzaşt va hazilga urğu berib yozilgan, qörquv filmlari kanonlaridan çetga çiqilgan. Ssenariy yoziş jarayonida De Laurentiis taklif qilgan 8 million dollar byudjet rejalaştirilganni amalga oşiriş uçun yetarli emasligi maʼlum bölgan. Yakuniy byudjet taxminan 11 million dollarni taşkil etgan, ammo Campbell, Sam va Robga De Laurentiis nazarida kerak bölmagan materialni suratga oliş uçun yana bir million qöşişga töğri kelgan.

Ashley Williams roli yana ssenarist va aktyor Bruce Campbellga tegdi. Özining yovuz ikkinçi nusxasini öynaş uçun u grimyor kreslosida har kuni 3 soat ötirişga töğri kelgan. Aşning dösti Şayla roliga Janubiy Afrikadan aktrisa Embeth Davidtz taklif qilingan. Bu uning Amerika kinosidagi birinçi roli bölgan, şundan söng u Spilbergning "Sçindlerʼs List" filmida ham rol öynagan. Dino De Laurentiis aktrisa tanlovidan işonçi komil bölmagan, ammo uning çiqişini körgaç fikrini özgartirgan. Bridget Fonda filmning prologida Linda rolini ijro etgan, çunki u ikkinçi film muxlisi bölgan va Raimining oldingi "Darkman" filmida rol uçun sinovdan ötgan. Öliklar armiyasidagi ikkinçi rolni "The Texas Chain Saw Massacre 2" filmidagi roli bilan tanilgan Bill Moseley ijro etgan. Temirçi rolida Tim Perrot körinadi.

Ted Raimi kamida tört qahramonni öynagan: qörqoq jangçi, u ölişni xohlamaydi; Aşga "Pölatimga işonişing mumkin" degan odam; bir közi boğlangan ritsar; S-mart dökonidagi xodim. Yerdagi ikkinçi yovuz mavjudotni öynagan Billy Bryan "Ghostbusters" filmidagi marşmellow odam rolini ham ijro etgan.

Raimi kamaytirilgan byudjetga qaramay, "Darkman" filmida u bilan işlagan aktyorlarni yollagan. Biroq maxsus effektlar va otlar bilan işlay oladigan yangi odamlarni ham yollaşga töğri kelgan. Köpçilik aktyorlar "Actors Guild" aʼzolari bölgan. Çet elda suratga oliş imkoniyati körib çiqilgan, bu aktyorlarning piketlaridan qoçişga yordam berardi, ammo oxir-oqibat transport xarajatlarini minimallaştiriş uçun Kaliforniyada suratga olişga qaror qilingan.

Suratga oliş 1991-yilning yozida boşlangan, Kaliforniya atrofida ötkazilgan va 111 (100) kun davom etgan, şuningdek, finalni bir oy ötib ikki haftalik qayta suratga oliş bölgan. AQŞdagi muammolar tufayli dastlab filmni Angliya va Ispaniyada suratga oliş rejalaştirilgan. Suratga olişning bir qismi Şimoliy Gollivuddagi studiyada ötgan. Suratga oliş uçun Mojave çöli yonidagi rançoda, Los-Anjelesdan ellik mil uzoqlikda qalʼa qurilgan. Qalʼa töliq qurilmagan, eng baland nuqtasi yigirma beş dan oltmiş futgaça bölgan. Içkarida qorovulxona, temirçi ustaxonasi va hovli qurilgan. Qalʼaning qolgan qismlari maxsus effektlar tufayli paydo bölgan.

Vasquez Rocks — filmda bir neça marta işlatilgan diqqatga sazovor joy, Los-Anjeles okrugining şimolida joylaşgan. Ular köplab telekörsatuvlarni suratga oliş uçun xizmat qilgan, ulardan eng maşhuri "Star Trek" hisoblanadi. Çatsworth tekisliklari Aşni tegirmonga olib borgan quvlaş sahnalari va uning qabristondan qaytiş sahnalarini suratga oliş uçun işlatilgan. Ular San-Gabriel toğlarida joylaşgan. Asl finalni suratga oliş uçun Griffith Park, Los-Anjelesdagi Bronson ğorlari işlatilgan. Noyabrda şu joylarda va yangi joylarda, masalan, Malibudagi yoğoç materiallar dökonida qayta suratga olingan. Bu film Sam va operator Bill Pope ning ikkinçi hamkorlik ishi bölgan. Keyinçalik ular "Spider-Man" franşizasi ustida ham birga işlaşgan. Filmda rejissyorning maşinasi — 1973-yilgi Oldsmobile Delta 88 yana paydo böladi.

Filmning 4 ta versiyasi mavjud: teatr, rejissyor, xalqaro va televizion. Rejissyor versiyasiga asl final kiritilgan, unda Ash belgilangan vaqtdan köproq uxlab, vayron bölgan Londonda uyğonadi. Bundan taşqari, u teatr versiyasidan 16 daqiqaga uzunroq. Xalqaro versiya S-Mart dökonida tugaydi. U teatr va rejissyor versiyalarining gibridi bölib, De Laurentiisning iltimosiga köra tayyorlangan, undan mini-Aşlar bilan boğliq sahnalarning bir qismi olib taşlangan. Barça tört versiyaning tasvir formati turliça.

Nekronomikon Ex-Mortis yoki Öliklar kitobi. Odam terisidan tikilgan muqovali, qon bilan yozilgan kitob. Bruce Campbell qahramoni uyiga qaytiş uçun şu kitobni topişi kerak. Yangi öliklar kitobini yaratiş uçun dizayner Tom Sullivanni taklif qilişgan, unga butun ish uçun faqat bir dam oliş kuni berilgan. U kitobni yiğib, har bir sahifaga akvarel böyoqlarda rasm çizgan. Qabriston sahnasini suratga oliş paytida kitob juda kiçik ekani va unda heç narsani köriş qiyin ekani maʼlum bölgan. Şundan söng yangi kitob tayyorlangan, eski kitobning tört sahifasi bitta sahifaga qayta işlangan. Suratga olişdan keyin kitob yöqolgan, ammo boşqa ikkitasi Tom Sullivan muzeyida saqlanadi. Suratga oliş rekvizitlarining bir qismi sotilgan. Sullivan kitob va u yasagan boşqa rekvizitlarga barça huquqlarga ega. Şunga qaramay, havaskorlar öz kitob versiyalarini tayyorlaşmoqda.

Bruce Campbell qahramoni ekrandagi gaplarining deyarli hammasi notöğri. Haqiqatda u qölida ikki stvolli IGA "Stoeger Coach Gun" miltiğini uşlab turadi. U 20 dyuymli (508 mm) stvollar bilan, metall qismlari jilolangan qora rangda, ikkita spusk tugmasi bilan sotilgan, bir donasi 350—400 dollar turgan. Şuningdek, ravşanki, haqiqiy öt qurolini sotib oliş unçalik oson emas. Aktyor tryuklarni osonlik bilan bajarişi uçun miltiqning balsa yoğoçdan yasalgan nusxasi tayyorlangan, uning uçlarida oğirliklar va spusk skobasi örnida halqa bölgan. Qurolni orqadagi koburaga joylaş qiyin bölgani uçun aktyorning orqasida bir tizzasida turgan odam miltiqni uşlab turgan. Suratga olişdan keyin qurolga nima bölgani aniq emas, ehtimol uni kimdir kollektsioner tomonidan auksionda sotib olgan.

Vern Hyde va Gary Jones syomka guruhi tarkibiga qaytişgan. Ular yaratgan narsalar orasida qölga kiydiriladigan benzinli arra ham bor edi. Suratga oliş uçun ikkita arradan foydalanilgan: bir versiyasini Campbell qölida kiygan, ikkinçisi namoyiş va tovuş yaratiş uçun işlatilgan. Arraning haqiqiy dvigateli aktyor qölini içkariga joylaştirişi uçun kiçikroq 12 voltli elektr motori bilan almaştirilgan. Soxta çiqindi tutun Campbellning şimi orqali ötgan nayça orqali arraga kirib turgan, xavfsizlik uçun esa benzinli arra zanjiridagi tişlar egilgan.

Roger Ebert filmni "Evil Dead 2" kabi kulgili va qiziqarli emas deb hisobladi, ehtimol film hazillarining yangi emasligi uçun. The New York Times gazetasining şarhlovçisi Janet Maslin aktyor Bruce Campbellning parodik-qahramonona obrazi rejissyorlik işiga mos keladi deb hisobladi. Şu şarhda Washington Post gazetasi uçun Desson Howe Bill Pope ning moslaşuvçan operatorlik işini hamda maxsus effektlar va grim mutaxassislari William Mesa va Tony Gardner ning topqirligini maqtadi. Biroq Entertainment Weekly filmga "C+" reytingini berdi. Jurnal fikriça, "Army of Darkness" "Jason and the Argonauts" filmini eslatadi. Skeletlar bilan jang qiladigan armiya tufayli film tuşkunlikka tuşib, parodiya bilan spektakl örtasida qolgan.

1992 — Sitjes kinofestivalining tanlov dasturida iştirok etgan.

1993 — Bryussel fantastik filmlar festivalining "Oltin qarğa" mukofoti.

1993 — Fantasporto fantastik kino festivalida tanqidçilar mukofoti.

1993 — Avoriaz kinofestivalining tanlov dasturida iştirok etgan.

1994 — eng yaxşi qörquv filmi uçun "Saturn" mukofoti, şuningdek, eng yaxşi grim uçun nominatsiya.