Ghostbusters II

«Ghostbusters II» (ingl. Ghostbusters II) — 1989-yilda suratga olingan amerikaça ilmiy-fantastik komediya. Filmni rejissyor Ivan Reitman suratga olgan, ssenariysini Dan Aykroyd va Harold Ramis yozgan. Asosiy rollarni Bill Murray, Dan Aykroyd, Sigourney Weaver, Harold Ramis va Rick Moranis ijro etgan. «Ghostbusters» filmining davomi va şu nomdagi franşizaning ikkinçi qismi. Syujetga köra, birinçi film voqealaridan beş yil ötgaç, Ghostbusters ustidan daʼvo qözğatiladi va ular işsiz qoladi. Yangi paranormal tahdid paydo bölganda, Ghostbusters yana birlaşib, kuraşadi va dunyoni qutqaradi.

Asl film muvaffaqiyatidan söng Columbia Pictures davomini suratga olişga qiziqdi va asosiy aktyorlarning eʼtirozlarini yengişga urindi. Birinçi ekranlaştirişdagi kabi, Aykroyd va Ramis ssenariyni birgalikda yozişdi. Suratga oliş 1988-yil noyabridan 1989-yil martigaça Nyu-York va Los-Anjelesda davom etdi.

«Ghostbusters II» filmi 1989-yil 16-iyunda prokatga çiqdi va tanqidçilardan salbiy baho oldi. Ular filmni asl nusxaning nusxasi sifatida qabul qilişdi, ammo Peter MacNicolning aktyorlik öyinini ijobiy baholaşdi.

Sigourney Weaver — Dana Barrett

Bill Murray — Piter Venkman

Dan Aykroyd — Raymond «Rey» Stentz

Harold Ramis — Egon Spengler

Ernie Hudson — Winston Zeddmore

Rick Moranis — Lyuis Tulli

Annie Potts — Janine Melnitz

Peter MacNicol — doktor Yanoş Poxa

Norbert «Wilhelm von Homburg» Groupe — Vigo (ovozini Max von Sydow bergan)

Tom Dugan — restorandagi politsiyaçi

Janet Margolin — Kitten

Kurt Fuller — Jek Xardmeyer

Asl «Ghostbusters» muvaffaqiyatidan söng davomi muqarrar deb hisoblandi, garçi film mustaqil loyiha sifatida möljallangan bölsa ham. 1986-yil iyunida Columbia Pictures kompaniyasi raisi bölgan prodyuser David Puttnam asl filmning muvaffaqiyatiga qaramay, qimmat byudjetli davomni suratga olişga qiziqmadi. Puttnam kam byudjetli filmlarni afzal körardi, masalan, tanqidçilar eʼtirof etgan harbiy film «Hope and Glory» va komediya «Bloodhounds of Broadway». Ivan Reitman taʼkidlaşiça, işlab çiqarişdagi keçikiş Puttnam aybi bilan bölmagan. Rejissyorning sözlariga köra, keçikiş asosiy aktyorlar davomda iştirok etişni xohlamagani sababli yuz bergan. Ikki-uç yil ötgaç, aktyorlar suratga olişga tayyorlanişdi, ammo Bill Murray öşa paytda «Scrooged» komediyasida suratga olinardi. Aktyorning jadvalida böş vaqt paydo bölganda, ssenariy hali tayyor emas edi.

1987-yil aprelida Puttnam «Ghostbusters II» işlab çiqariş noyabr oyida boşlanişini eʼlon qildi, ammo bu haqda Reitmanga xabar bermadi, unga hali ssenariyning tugallangan nusxasi ham yuborilmagan edi. Sentabrda Puttnam lavozimidan çetlatildi. Uning işdan böşatilişiga sabab, prodyuserning Murray va uning talant qidiruvi böyiça agenti Maykl Ovits bilan işlaşni istamasligi böldi. Puttnam oçiqdan-oçiq Murrayni Gollivudda millionlab dollar işlab, evaziga heç narsa bermayotgani uçun tanqid qilgan edi.

Prodyuser Dawn Steel Puttnamning örniga Columbia Pictures prezidenti böldi. Steel lavozimni egallagaç, korporativ rahbarlar davomni işlab çiqarişga kiritiş studiyaning asosiy ustuvor vazifalaridan biri ekanini aniq bildirdilar. «Ghostbusters»dan keyin Columbia Pictures bir qator kassa muvaffaqiyatsizliklarini boşdan keçirdi va «Ghostbusters II» vaziyatni özgartirişning eng yaxşi yöli sifatida körildi. 1987-yil noyabrida suratga oliş boşlanişi kelgusi yilning yozi uçun rejalaştirildi. Şu bilan birga, Murray davom uçun 10 million dollar haq talab qilgani, uning hamkasblari esa xuddi şunday summani söragani xabar qilindi.

Asosiy tösiq «Ghostbusters» suratga olinayotganda aktyorlar örtasida yuzaga kelgan kelişmovçiliklar edi. 1988-yil martda Maykl Ovits Beverli-Xillzdagi «Jimmy» restoranida xususiy keçki ovqat taşkil qildi. Tadbirda Murray, Dan Aykroyd, Harold Ramis, Reitman, CAA biznes bölimi boşliği Ray Kurtzman va Ovitsning özi iştirok etdi. Murray uzoq vaqt filmlarda körinmagani va Aykroyd kinoda ketma-ket muvaffaqiyatsizliklarga uçragani sababli, aktyorlar davomda suratga tuşiş-tuşmasligi haqida xavotir bildirildi. Keçki ovqat davomida aktyorlar yaxşi köngil oçişdi va yana birga işlaşga qaror qilişdi.

Oylar davom etgan muzokaralardan söng Reitman, Murray, Aykroyd va Ramis minimal haq evaziga film kassa tuşumlaridan foiz oliş şarti bilan kelişişdi. Natijada filmning byudjeti 50 million dollardan 30 million dollarga qisqardi. Keyin film işlab çiqarişga topşirildi, suratga oliş 1988-yil yozida, premyera esa keyingi yilning yozida rejalaştirildi. Davom ustida işlaşga Maykl S. Gross va Joe Medjuck qaytdi, ularning ikkalasi ham prodyuser maqomiga kötarildi. Maykl Çapman Laszlo Kovacsning örnini egalladi va operator böldi, John DeCuir esa sanʼat rahbari lavozimini Bo Welçga topşirdi.

Dastlabki OAV xabarlariga köra, Puttnam asosiy aktyorlar tarkibini, xususan, Murrayga bölgan mensimas munosabati tufayli, kam haq oladigan aktyorlar bilan almaştirmoqçi bölgan. 1987-yilning oxirida bergan intervyusida Puttnam bu maʼlumotni rad etdi va aktyorlarni heç qaçon almaştirmoqçi bölmaganini aytdi.

«Ghostbusters II» Reitman suratga olgan birinçi davom bölişi kerak edi. U murakkab maxsus effektlarga murojaat qilmasdan tomoşabinlarni xursand qila olişidan xavotirda edi. Ramis «Ghostbusters»ning hayratlanarli muvaffaqiyati tufayli franşizaga qaytişdan qörqardi. Murray ham özini tiyib turdi. Oldingi filmdan keyin u tört yil davomida aktyorlikni tark etdi. Bill «Ghostbusters»ning muvaffaqiyatini umrining eng yirik yutuği sifatida taʼriflab, Murray boş rolni ijro etgan «Razorʼs Edge» dramasi muvaffaqiyatsizlikka uçragaç, özini «zaharli» deb atadi. Bill «Scrooged» komediyasida iştirok etişga rozi bölgunça filmlarda suratga tuşişni töxtatdi. Bundan taşqari, Murray davomlarga pisand qilmay, ularning biznes sabablarga köra suratga olinişini aytgan. Ammo keyinçalik aktyor fikridan qaytdi va iştirok etişga rozi böldi, çunki uning sözlariga köra, birinçi «Ghostbusters» ijodkorlar yaratgan barça narsalar içida eng qiziqarlisi edi.

Dastlab Yanoş Poh obrazi (Peter MacNicol ijrosida) töğri yönalişli odam bölib, uning ismi Jeyson edi. MacNicol bu qahramonni istalgan aktyor ijro etişi mumkinligini tan olgan. Proba paytida aktyor Yanoşning hikoyasini aytib berdi, unda u karpatlik edi. Obrazning aksentini Peter özining Çexiyadan kelgan döstidan olgan. MacNicol The Beatles guruhining qora parikini kiyişni xohlagan, ammo ğoya rad etilgan, çunki köplab aktyorlarning soçi qora edi. Yanoşning aksenti «Sophieʼs Choice» filmidagi aktrisa Meryl Streepdan ilhomlangan.

Vigoni nemis kelib çiqişli amerikalik boksyor va restler Norbert Groupe ijro etgan, u ringda «Prince» (Şahzoda) va «Wilhelm von Homburg» taxalluslari bilan çiqiş qilgan. Bu rol uning kinodagi yagona sezilarli roli böldi.

Vigoga ovoz bergan Max von Sydow barça replikalarini bir kunda yozib bergan. Eugene Levy Lyuisning amakivaççasi, Ghostbustersʼni uşlab turgan ruhiy klinikaning xodimi Sherman roliga tasdiqlangan edi. Dastlab Sherman Ghostbustersʼni klinikadan qutqargan sahna bor edi, ammo u kesib taşlandi.

Reitman «Ghostbusters II» ustida «Twins» komediyasini suratga olib bölgaç, deyarli darhol işlay boşladi. Film suratga oliş 1988-yil 28-noyabrda Nyu-Yorkda boşlandi. Nyu-Yorkdagi tabiiy joylarda suratga oliş taxminan ikki hafta davom etdi.

Nyu-York hokimiyatlari loyihaga xayrixoh munosabatda bölib, hatto suratga oliş guruhiga öşa davrda Manxettenning Ikkinçi avenyusidagi qirq kvartal yopilgan paytda sahnalarni oliş ruxsatini berdi, çunki u yerga SSSR Oliy Sovetining raisi Mixail Gorbaçyov taşrif buyurgan edi. Boşqa suratga oliş joylari orasida Ozodlik haykali va Tribeka hududidagi öt öçiriş stansiyasi bor edi, ikkinçisida Ghostbustersʼning ştab-kvartirasi taşqi körinişi qayta yaratilgan.

Manxetten sanʼat muzeyining taşqi körinişi, yaʼni Vigoning surati joylaşgan bino, Aleksandr Xamilton bojxonasi binosida suratga olingan. Aykroyd, Ramis va Hudson qahramonlarining şilimşiq bilan qoplangan kanalizatsiya lyukidan çiqiş sahnasi bino kiriş qismida olingan. Ramis sahnani yozayotganda, suratga oliş guruhi kanalizatsiya lyukini qidirdi, ammo yagona mavjud variant telefon kanalizatsiyasi edi. Aktyorlar çuqurga tuşişdan oldin ularning ustiga şilimşiq surtilgan. Muzlatiş va suyuq şilimşiqning birgalikda işlatilişi aktyorlar uçun juda noqulay böldi. Ghostbustersʼning ğayritabiiy kuç Oskarning bolalar aravaçasini köçirib yuborgan çorrahani tekşirayotgan epizod Birinçi avenyuda suratga olingan.

1988-yil dekabr oxirida suratga oliş guruhi Los-Anjelesga köçib ötdi. Ghostbusters ştab-kvartirasining interyerlari 23-sonli öt öçiriş stansiyasida suratga olingan. Ghostbusters şahar hokimi bilan uçraşgan Greysi malikonasi sifatida Greystone malikonasidan foydalanilgan. Ghostbusters daryo şilimşiğini topiş uçun çuqur qazadigan sahna Los-Anjelesning markazida olingan. Möynali palto jonlanib qoçadigan epizod Los-Anjelesning bir köçasida suratga olingan. Dastlab bu sahna birinçi film uçun yozilgan edi, keyinçalik uni «Ghostbusters II» uçun işlatişga qaror qilindi. Suratga oliş rasman 1989-yil 7-martda yakunlandi. Asosiy qahramonlar birinçi filmda köpinça çekardi. Ötgan yillar davomida jamiyatda özgarişlar yuz berdi, şuning uçun ikkinçi filmda heç bir qahramon çekmadi.

Test körsatuvlaridan söng suratga oliş guruhi filmda muammolar borligini angladi. Reitman filmning oxirgi 15 daqiqasini «yaqinda dahşatli ölim bilan halok bölganlar» deb taʼriflagan va şuning uçun tört kun içida almaştiriş uçun 25 daqiqalik finalni suratga olgan. Test körsatuvlari natijalariga köra, tomoşabinlarga film yoqdi, ammo ular Vigoning Ghostbusters uçun jiddiy tahdid emasligini va ustidan ğalaba qozoniş juda oson keçganini taʼkidladilar. Şuningdek, fokus-guruh şilimşiq, Vigo va boşqa arvohlar örtasida yetarli boğliqlik yöqligini hisobladi. Bundan taşqari, tomoşabinlar «yaxşi» va «yomon» şilimşiq atamalarini bilmagani sababli, ularni aniq tuşuntiriş uçun qöşimça sahnalar suratga olindi.

Keng qamrovli qöşimça suratga oliş 1989-yil martdan aprelgaça, premyeradan ikki oy oldin ötkazildi; qöşimça suratga oliş Nyu-Yorkda tabiiy joylarda davom etdi. «Ghostbusters II» 4-iyulda, Mustaqillik kunida çiqarilişi kerak edi, ammo keyinçalik Reitman uni 23-sanaga köçirişni taklif qildi. Prodyuserlar «Batman» komiks filmi öşa kunning özida çiqişini bilgaç, premyerani 16-sanaga köçiriş taklif qilindi.

Rey Parker kiçik «Ghostbusters» hitining yangilangan versiyasini yozişda yordam berdi, bu qöşiq hip-hop guruhi Run-D.M.C. tomonidan hammualliflikda yozilib, ijro etilgan. Asl nusxaning muvaffaqiyatini takrorlaş uçun saundtrek prodyuseri Peter Afterman öşa paytda maşhurligi çöqqisida bölgan Bobby Brownni taklif qilmoqçi edi. Afterman Brownning yorliqi MCA Recordsʼga murojaat qilib, Brownning iştiroki evaziga saundtrekning foydali huquqlarini olişni taklif qildi. Bobbi şart bilan rozi böldi: u filmda epizodik rol ijro etişi kerak edi. Öşa paytga kelib suratga oliş yakuniga yetayotgan edi, ammo Reitman Brownning iştirokidagi sahnani — meriyaning portye roliga oid sahnani yozişga ulgurdi. Natijada «On Our Own» qöşiği paydo böldi, uni Al Ey Reed, Babyface va Daryl Simmons yozgan. Qöşiq klipida mehmon rolida Iman, Jane Curtin, Doug E. Fresh, Christopher Reeve, Malcolm Forbes, Rick Moranis, Donald Trump, şuningdek Marky va Joey Ramone iştirok etdi.

Şuningdek, Braun yolğiz özi «Weʼre Back» qöşiğini yozib, prodyuserlik qildi. Saundtrekka kiritilgan qöşiqlar orasida Glenn Freyning «Flip City», Doug E. Freşning va The Get Fresh Crew guruhining «Spirit» hamda Elton Johnning «Love is a Cannibal» qöşiqlari bor edi. Kompozitor Danny Elfman «Flesh 'n Blood» deb nomlangan kompozitsiya yozgan, ammo faqat tört takt işlatilganidan norozi böldi. Unga qolsa, bu qöşiqning işlatilişiga sabab faqat uni saundtrek albomiga joylaştiriş niyati bölgandek tuyulgan. Film musiqasini Randy Edelman yozgan.

1980-yillarning oxirida davomlar kinoda juda kam uçrardi, ammo media-franşiza ğoyasi «Star Wars» trilogiyasining muvaffaqiyatidan söng tez rivojlandi. 1989-yilda köplab davomlar çiqarildi, xususan «Indiana Jones and the Last Crusade», «The Karate Kid Part III», «Star Trek V: The Final Frontier» va «Lethal Weapon 2». Bundan taşqari, öşa yili keyinçalik maşhur klassikaga aylangan original hitlar ham prokatga çiqdi, masalan, «Uncle Buck», «Honey, I Şrunk the Kids», «When Harry Met Sally...» va «Dead Poets Society». 1989-yilning eng kutilgan filmlaridan biri «Batman» bölib, u «Ghostbusters II»dan bir hafta keyin çiqişi kerak edi. Film premyerasidan oldin «yirik kinoteatrlar tarmoği»ning ijroiya direktori birinçi kunda «Ghostbusters II» taxminan 150 million dollar yiğadi, deb başorat qildi, bu «Indiana Jones and the Last Crusade» (225 million) va «Batman» (175 million) ortida qolişini, «Lethal Weapon 2» (100 million) esa undan orqada qolişini bildirardi.

Dastlab «Ghostbusters II» 1989-yil iyulida çiqarilişi rejalaştirilgan edi. Keyin «Batman» bilan raqobatdan qoçiş uçun sanani iyunga köçirişga qaror qilindi. Premyera 1989-yil 15-iyunda Graumanʼs Chinese Theatreʼda bölib ötdi, undan keyin Hollywood Palladiumʼda mablağ yiğiş uçun ziyofat ötkazildi. Yiğilgan barça mablağlar Saint Johnʼs Health Center tibbiyot markaziga xayriya qilindi.

Gene Siskel davomni asl filmning dahşatli nusxasi deb atadi va Murray bilan Weaver örtasidagi romanning butun xronometrajni egallab olganini yozdi. Filmning yaratuvçilari, ayniqsa ssenariyçilar, yangi narsa yaratişga urinmagan; göyo ular suratga olişda ssenariyning birinçi qoralamasidan foydalangandek tuyulgan. Roger Ebert «Ghostbusters II»ni umidsizlik deb atadi va oçiqdan-oçiq aytdi: «Bu komediya emas». «Los Angeles Times» gazetasida Sheila Benson davom asl filmdan ustun turganini yozib, MacNicolning aktyorlik öyinini maqtadi. U filmda tomoşabinlarni xafa qilişi mumkin bölgan hazillar borligini taʼkidladi va aktyorlar örtasidagi munosabat hammani qamrab olganini aytdi. Jurnalist şuningdek ajoyib saundtrek va taʼsirçan maxsus effektlarni ham qayd etdi. Biroq Benson Murray va Weaver örtasidagi munosabatlar syujet çiziğini tanqid qildi, ularga sevgilidan köra raqiblarning obrazlari köproq mos kelişini yozdi.

«The New York Times» obozrevatori Vincent Canby filmni kulgili, ammo öziga xos emas deb hisobladi. Uning fikriça, syujetda çuqurlik yöq, ammo umumiy ohang juda quvnoq bölib qolgan. Macnicolning öyini filmdagi eng kulgili öyin böldi. «Variety» tahririyati bolalarga şilimşiq va vizual tarkibning boşqa elementlari yoqişi mumkinligini, kattalarga esa ötkir dialoglar yoqişi mumkinligini taʼkidladi. «The Washington Post» tanqidçisi Hal Hinson komediya elementlari ança muvaffaqiyatli çiqqanini aytdi va ikkinçi film birinçisi kabi «katta, ahmoq va besönaqay» bölsa-da, davomga katta individuallik kiritilganini yozdi. Ilgari Hinson davomlarni mustaqil deb hisoblagan edi, ammo «Ghostbusters II» yaxşiroq körinadi, ayniqsa yaratuvçilar boşlanğiç materialda tajriba ötkaziş aqlini topganda. Tanqidçi filmda intrigalar va syujetning rivojlanişi yöqligini tanqid qildi, ammo Murrayning komik obrazini maqtadi.

Kino merçandайzing (tijorat mahsulotlari) «Star Wars» franşizasining muvaffaqiyatiga asosan tufayli yuzaga kelgan, nisbatan yangi tuşunça hisoblangan. «Ghostbusters II» merçandайzingi muvaffaqiyatga erişa olmadi; öyinçoqlar avvaliga yomon sotildi, to «The Real Ghostbusters» multserialining çiqişigaça. Davomlar eng yorqin istiqbol sifatida qabul qilindi, çunki ular maşhur qahramonlarga asoslangan edi. Film bilan bir vaqtda 24 dan ortiq öyinçoq çiqarildi, xususan, suv pistoletlari, rangli şilimşiqlar, böyaş kitoblari, komikslar va nonuşta qutilari. 15 000 çakana sotuvçidan olingan sörovnomaga köra, «Ghostbusters» qahramonlarining figuralari 1989-yil Rojdest bayramlari davrida öyinçoqlar savdosi hajmi böyiça beşinçi örinni egalladi. Hardeeʼs restoranlar tarmoğining 3100 ta restoranida «Ghostbaster» nomli taxminan 2,8 million surnay-öyinçoq çiqarildi. 1989-yil iyunida öyinçoqlar partiyasi bolalar ularning kiçik batareyalarini yutib yuborgani sababli qaytarib olindi.

Film premyerasidan keyin bir neçta video öyin çiqarildi: PC uçun Ghostbusters II (1989), Activision naşriyoti ostida NES platformasida Ghostbusters II (1990) va Nintendo Game Boy uçun New Ghostbusters II (1990). Şuningdek, New Ghostbusters II NES uçun Yevropa va Yaponiyada çiqarildi, ammo Amerikada çiqarilmadi, çunki öyin huquqlari Activisionga tegişli edi.

«Ghostbusters II» mahsulotlari orasida Playmobil figuralari töplami va Ectomobile 1A modeli bor edi. Stol öyini Ghostbusters: The Board Game II 2017-yilda Cryptozoic Entertainment kompaniyasi tomonidan çiqarildi. Öyin qoidalariga köra, öyinçi Ghostbustersʼni Vigo va uning yordamçilariga qarşi jangga yuboradi. Öyinni yaratiş uçun 700 000 dollardan ortiq mablağ yiğildi. 2019-yilda Universal Gollivud attraksionlar boğida ötkazilgan Halloween Horror Nights festivalida film motivlari asosida laʼnatlangan labirint taqdim etildi. Tadbir taşrif buyuruvçilari joylarni, personajlarni, arvohlarni va Skoleri birodarlarini kördilar.