Kuz afsonalari

Prologda Kri qabilasiga mansub hind Bir Zarba Tristan haqida hikoya qiladi: «U tuşayotgan barglar oyida tuğildi. Tuğilganidan keyin uni ayiq terisiga öradim va butun tun şu terida uşlab turdim. U katta bölgaç, unga ov qilişdan zavq olişni örgatdim. Ovçi öldirilgan hayvonning hali issiq yuragini olib, qölida uşlab turganda, u hayvonning ruhini ozod qiladi».

Montana ştatida nafaqadagi polkovnik (Anthony Hopkins) xotini va uç öğli — Alfred, Tristan, Samuel bilan yaşaydi. Tristan otaning sevimlisi. Xizmatda çoğida polkovnik hindularning genotsidida qatnaşgan. Bölayotgan adolatsizlikni anglagaç, u xizmatni tark etdi va oilasi bilan tsivilizatsiyadan uzoqqa köçib ötdi. Polkovnikning xotini Isabel ketib qoladi, öğillari esa otasi bilan qoladi; u ularni kamdan-kam ziyorat qiladi, polkovnik va öğli Alfred esa u bilan yozişib turadi. Polkovnik bilan birga hind Bir Zarba va aralaş oila — Dekerlar, ularning 13 yoşli yarim qon qizi Isabel yaşaydi. Polkovnikning örta öğli Tristan (Brad Pitt) köp vaqtini hind bilan ötkazadi va ovçilikni örganadi. Yoş Tristan ayiq ovlaganda, ayiq uni yaralaydi, Tristan ayiqning çangalini kesib oladi: hind eʼtiqodiga köra, agar odam va yovvoyi hayvon bir-birini yaralasa, ular yagona butunlikka aylanadi.

Kenja öğil Samuel öqiş uçun ketadi va bir neça yildan söng qizi Suzanna (Julia Ormond) bilan qaytib keladi. Köp ötmay Yevropada Birinçi jahon uruşi boşlanadi. Katta va kenja öğillar Angliya uçun uruşiş öz burçlari deb hisoblaydi, garçi otasi bunga qarşi bölsa-da. Suzanna yiğlaydi, Tristan uni quçoqlab tinçlantiradi, Alfred esa bu sahnani körib, ularga qoralaş nazari bilan qaraydi. Köp ötmay uçala öğil uruşga ketadi. Tristan ham boradi, lekin faqat Samuelni kuzatib turiş uçun. Suzanna kuyovini kutiş uçun polkovnikning uyida qoladi. Uruşda katta öğil Alfred oyoğidan yarador böladi, Samuel esa Tristanning köz öngida halok böladi, Tristan uni qutqarişga ulgurmaydi. Tristan hind marosimiga köra akasining yuragini kesib oladi, uni keyin vatanga olib keliş uçun. Marosimni bajarganidan söng Tristan qasos olişga yöl oladi — u piçoq bilan bir neça nemis askarini öldiradi va ulardan boş terisini (skalp) oladi.

Tristan otasiga xat yuborib, uni harbiy xizmatdan böşatişganini, ammo dengizga sayohat qilmoqçi ekanini yozadi. Tuzalgaç, Alfred uyga qaytadi va Samuelning yuragini dafn etiş uçun olib keladi. Suzanna uyga qaytmoqçi böladi, lekin ob-havo unga imkon bermaydi va polkovnik uni bahorgaça qolişga köndiradi. Alfred Suzannaga birinçi körgan kunidan beri uni sevişini tan oladi va unga turmuş qurişni taklif qiladi, ammo rad javobini oladi. Tristan qaytib kelganda ayon böladiki, Suzanna aynan uni kutgan edi va ular birga hayot boşlaydi. Alfred bunga könikolmay, şaharda öz işini boşlaş uçun ketib qoladi. Mulkka ayiq kiradi, lekin Tristan unga öq uzolmaydi. Tristan hali ham kenja akasining ölimi uçun azob çekmoqda. Hind aytganidek, Tristanning içida «ayiq uyğonadi» va u uydan ketib, dunyo böylab sarson kezadi, Suzanna esa uni abadiy kutişga vaʼda beradi.

Tristan turli qitʼalarda suzib yuradi, xususan, Afrikada, Indoneziyada, Yangi Gvineyada va boşqa ekzotik mamlakatlarda böladi, eng ğayrioddiy hayvonlarni ovlaydi. U Suzannaga oltin bilaguzuk yuboradi, bir kuni esa unga xayrlaşuv xati keladi, unda u ikkovi örtasida hamma narsa tugaganini yozadi va unga boşqasiga turmuşga çiqişni maslahat beradi. Alfred otasidan kongressmen böliş uçun duo olişni söraydi, ammo otasi rad etadi, çunki polkovnik bir vaqtlar hukumatda işlagan va hukumat harakatlarining vayronkor va mansabparastligini biladi. Polkovnik va Alfred Tristan sababli janjallaşadi, ota öğlini uydan haydab yuboradi. Suzanna Tristan bilan ajralişni fojia deb qabul qiladi, polkovnik esa qisman falajlanadi. Tristandan boşqa xabar kelmaydi va yaqinlari uni bedarak yöqolgan deb hisoblaydi. Suzanna Alfredga turmuşga çiqadi; Alfred avvaliga çorvaçilik bilan şuğullangan, keyin esa muvaffaqiyatga erişib, kongressmen bölgan. Biznes va siyosat Alfredni ÖBanion akalari — gangsterlar va bootleggerlar bilan boğlaydi.

Bir neça yildan söng Tristan uyga qaytadi, uning qayğusi ötib ketgan. U hammaga sovğalar olib keladi va şahardagi uyida Suzannani ziyorat qiladi; Suzanna unga uni şunçalik uzoq kuta olmaganini aytadi. Tristan yoş Isabel Ikkinçi bilan uçraşadi — Dekerlarning hind qizi bilan; Tristan va 20 yoşli Isabel sevişib, turmuş quradi va ularda öğil va qiz farzand tuğiladi.

Uruşdan keyin çorva mollarining narxi tuşib ketadi va polkovnik hamma narsasini yöqotadi. Quruq qonun davrida Tristan pul topiş uçun noqonuniy spirtli içimliklar savdosi bilan şuğullanişga majbur böladi, «ÖBanion akalarining yölini kesib» ular bilan ziddiyatga kirişadi. Gangsterlar akalariga xizmat qiladigan politsiya ofitserining qölidan tasodifan Isabel Ikkinçi halok böladi va ğazablangan Tristan xotinining qotilini deyarli öldirgunça kaltaklaydi, buning uçun u atigi öttiz kunga qamoqqa tuşadi. Isabelni öldirgan politsiyaçi esa faqat hayfsan oladi. Polkovnik endi öğli Alfredni körişni xohlamaydi, çunki hokimiyatdagi odamlar tufayli Isabel halok bölgan. Suzanna Tristanni qamoqxonada ziyorat qiladi, unga öz his-tuyğularini aytadi, lekin u unga Alfredga qaytişni aytadi.

Dekera politsiyaçini öldiradi — u Isabelning ölimida aybdor edi, Tristan esa ÖBanion akalaridan birini öldiradi. Şu paytda Suzanna soçlarini kesib, öz joniga qasd qiladi. Alfred Tristanga telegramma yuboradi: «Sen ğalaba qozondiң, men uni uyga olib ketyapman». Suzannaning dafnidan söng, şerif va ÖBanionning ikkinçi akasi politsiyaçi hamrohligida polkovnikning uyiga kelib, Tristanni öldirmoqçi böladi, lekin otişma natijasida ikkalasi ham halok böladi; unga Tristanning otasi va yordamga kelgan Alfred aralaşadi. Polkovnik katta öğlini keçiradi, Tristan esa Alfreddan bolalarining ğamini yeyişni söraydi.

Epilogda hind aytadiki, Tristan uzoq umr körgan, bolalarining ulğayib, öz oilalarini qurganini körgan. Uni sevganlar undan oldin vafot etgan, Tristan esa «qoya» kabi edi, ular unga urilib «parçalanib ketgan», u ularni himoya qilişga qançalik urinmasin. Hind eʼtiqodiga köra, Tristan «yaxşi ölim bilan ölgan» — 1963-yilda, tuşayotgan barglar oyida, mamlakatning şimolida ayiq bilan olişuvda.