Notorious

«Notorious» («Dурная слава» deb ham tarjima qilinadi; boşqa variant: «Maşhur yomonlar») — 1946-yilda Alfred Hitçcock suratga olgan Amerika josuslik trilleri. Ssenariy Ben Heçt yozgan, film John Taintor Footeʼning ikki jildli «The Song of the Dragon» komiksidan ilhomlangan. Rollarda Cary Grant, Ingrid Bergman va Claude Rains ijro etgan. Filmning markazida Alicia Huberman (Ingrid Bergman) turadi. U sobiq josusning qizi bölib (Fred Nerney rolida), Amerika maxsus xizmati agenti T. R. Devlin (Cary Grant) topşiriğiga köra Braziliyaga yöl oladi va Ikkinçi jahon uruşidan keyin qoçib ketgan natsistlar taşkilotiga kirib boradi.

Critiklar «Notorious»ni badiiy darajasi va mavzuiy yetukligi jihatidan Hitçcock ijodidagi muhim asarlardan biri deb hisoblaydi. Matbuotda olqişga sazovor bölgan film tijorat jihatdan ham muvaffaqiyatli çiqdi: 8 million dollar foyda keltirdi hamda ikkita «Oscar» nominatsiyasini qölga kiritdi. 2006-yilda lenta madaniy, tarixiy yoki estetik ahamiyatga ega filmlar Milliy reyestriga kiritildi.

Ingrid Bergman — Alicia Huberman

Cary Grant — Devlin

Claude Rains — Alexander Sebastian

Louis Calhern — Paul Prescott

Leopoldine Konstantin — Anna Sebastian xonim

Reinhold Sçunzel — doktor Anderson

Moroni Olsen — Walter Burdsley, Maxfiy xizmat ofitseri

Ivan Triesault — Eric Mathis

Film 1921-yilda yozilgan, Birinçi jahon uruşi davrida voqealari sodir böladigan hikoyaga asoslangan. Afsonaviy ssenariyçi Ben Heçt ssenariyni bir neça marta qayta işlagan. Hitçcock va Heçt şartnomaga köra yana bir film suratga olişga majbur edi, ammo prodyuser Selznick «Duel in the Sun» blokbasteriga şu qadar berilib ketgan ediki, «Notorious»ni suratga olişga sezilarli eʼtibor qaratmadi. Selznick Hitçcockning ijodiy jarayoniga qançalik kam aralaşsa, uning filmlari şunçalik muvaffaqiyatli çiqardi. Oxir-oqibat Selznick filmning barça huquqlarini RKO studiyasiga sotdi.

Hitçcockning xotirlaşiça, Xirosima va Nagasakiga bomba taşlanişidan oldin uranning yadro quroli bilan boğliqligini juda kam odam bilgan. Şu sababli Hitçcock bu masala böyiça suriştirgaç, FQB uni kuzatuvga olgan. Film ustida işlaş jarayonida Hitçcock öşa davr Gollivudidagi çeklovlar ustida hazil qilgan. Xususan, öşa qoidalarga köra ekrandagi öpiş bir neça soniyadan ortiq davom etişi mumkin emas edi. Hitçcock bu çeklovni çetlab ötişning yölini topdi: qahramonlari jiringlayotgan telefon tomon xonada harakatlanar ekan, doimo yengil öpişib turadilar.

Film prokatda ham, tanqidçilar orasida ham katta muvaffaqiyat qozondi. Fransua Truffaut uni Hitçcock ijodining eng xarakterli filmi deb hisoblagan, unda uning isteʼdodining barça eng yaxşi qirralari namoyon bölgan. Filmdagi kamera harakatlari ayniqsa mahoratli, ayniqsa Alex qasridagi katta ziyofatning kulminatsion sahnasida: avval kamera sahnaning umumiy körinişini beradi, söng qölida mahkamlangan kalitga yaqinlaşadi. U mehmonlar orasida xuddi körinmas kuzatuvçi yurgandek mohirlik bilan ilon izi kabi harakatlanadi (diqqatli tomoşabin mehmonlar orasida Hitçcockning özini ham köradi). Kamera, ayniqsa, syujet uçun muhim ahamiyatga ega bölgan narsalarga — şarob şişalari va zaharlangan qahva solingan finjonlarga diqqat bilan qaraydi.

Filmning oxirida kamera tomoşabinni zahar taʼsiridan holsizlangan Aliciyaning örniga olib boradi, uning közi tinadi va boşi aylanadi. Bu haqda rejissyor Jacques Rivette şunday deydi:

Oxirgi sahna, ehtimol, kino tarixidagi eng mukammal sahnadir, çunki uç daqiqada hammasi hal böladi — ham sevgi hikoyasi, ham oila hikoyasi, ham josuslik hikoyasi — bir neça buyuk, unutilmas kadrlarda.

Film «Oscar» mukofotiga ikki toifada nomzod böldi: «Eng yaxşi ikkinçi darajali aktyor» (Claude Rains) va «Eng yaxşi asl ssenariy» (Ben Heçt) toifalarida.

Maşhur kinotanqidçi Roger Ebert bir neça bor «Notorious» uning Hitçcock filmlari orasida eng sevimlisi ekanini tan olgan. 1991-yilda u filmni kino tarixidagi eng buyuk önta kartinasi röyxatiga kiritgan.