The Prince of Egypt

«Принц Египта» (ingl. The Prince of Egypt) — "DreamWorks" studiyasining 1998-yilda suratga olingan amerikalik töliq metrajli animatsion filmi va bu studiya yaratgan birinçi anʼanaviy multfilm. Syujet yahudiylar yetakçisi va payğambar Muso haqida bölib, uning tuğilişidan boşlab, Misr şahzodasi sifatida ösmirlik davrini hikoya qiladi va yahudiy xalqini Misr qulligidan ozod qiliş bilan yakunlanadi.

"Eng yaxşi film qöşiği" nominatsiyasida "Oskar" mukofoti sohibi. Mukofot Whitney Houston va Mariah Carey ijrosidagi "When You Believe" qöşiği uçun berilgan.

Val Kilmer/Amik Biram (vokal) — Muso

Val Kilmer — Xudo

Ralph Fiennes — Ramses

Patrick Stewart — Firʼavn Seti I

Michelle Pfeiffer — Sefora

Helen Mirren/Linda Di Şayn (vokal) — Malika

Jeff Goldblum — Horun

Sandra Bullock/Sally Dvorski (vokal) — Miryam (Mariam)

Danny Glover/Brian Stokes Mitchell (vokal) — Itro (Yofor)

Steve Martin — Hotep

Martin Short — Hoy

Bobby Motown — Ramzesning öğli

Ofra Haza — Yoxaveda

Anʼanaviy multfilm ğoyasi 1994-yilda Stiven Spilberg, Jeffri Katzenberg va Devid Geffen uçraşuvida tuğildi, bu uçraşuv DreamWorks SKG yaratilişini belgilab berdi. Katzenberg uzoq vaqtdan beri Disneyning anʼanaviy ertaklaridan farq qiladigan multfilm yaratmoqçi bölganini aytdi — bu "Indiana Jons" yoki "Terminator-2" filmlari ruhidagi hikoya edi. Uning fikriça, bunday filmning mezonlariga zamonaviylikka tatbiq etilişi mumkin bölgan kuçli allegoriyalar, hissiy hikoya uçun motiv sifatida favqulodda vaziyat, inson ruhi haqida hayratlanarli narsa, yaxşilikning yomonlik ustidan ğalabasi va işontiruvçi hikoya elementi sifatida musiqa kirişi kerak edi. Javoban Spilberg "Ön amr" filmining animatsion remeykini suratga olişni taklif qildi. Devid Geffen bu ğoyani qöllab-quvvatladi.

Tört yil davomida multfilm ustida 450 nafar animator işladi. Art-direktorlar Keti Altieri va Richard Çavez hamda rassom-dekorator Darek Gogol filmning umumiy vizual uslubini yaratiş bilan şuğullangan töqqiz rassomdan iborat jamoaga rahbarlik qildi. Bu jarayonga Misr böylab ikki haftalik sayohat, şuningdek, Gustave Doré va Claude Monet asarlarini hamda rejissyor David Leanning "Arabiston Lourensi" filmidagi uslubini örganiş kirdi.

Personajlar dizaynida rassomlar Carter Goodriç, Carlos Grangel va Nicholas Marlet işladi. Misrlik personajlar biroz simmetrik, burçakli körinişga ega bölsa, yahudiy personajlariga tabiiyroq qiyofa berildi. Animatorlar teri rangi va yuz xususiyatlarini imkon qadar işonçli tasvirlaşga harakat qilişdi.

Vizual effektlar ustida rassomlar Henry LaBounta va Doug Aikeler işladi. Ularga uçta sahna topşirildi: yonmas buta, Misr balolari va Qizil dengizning ajralişi. Yonmas butaning olovi sekin yonuvçi alanga sifatida yaratildi, uning tarqatgan yoruğligi esa suvdan aks etgan nurga öxşardi. Qon, yaralar, olov yomğiri, çigirtkalar va ölim fariştasining real körinişi 3D zarraçalar tizimi yordamida yaratildi. Çigirtkalar hujumi sahnasida Aikelerga 70 000 000 ta ğuj-ğuj haşarotni yaratişga töğri keldi. Eng murakkab sahna esa 7 daqiqalik Qizil dengiz sahnasi edi. Unda işlaş uçun 10 nafar raqamli rassom va 16 nafar anʼanaviy animator jalb qilindi.

Film tarixan va diniy jihatdan aniq bölişi uçun bibliyaşunos olimlar, xristian, yahudiy va musulmon diniy ulamolari bilan maslahatlaşuvlar ötkazildi. Multfilmning dastlabki körsatuvidan söng ular ijodkorlar ularning maslahatlariga quloq solganini taʼkidlab, studiyani maqtaşdi.

Jeffri Katzenberg animatsion filmlardagi musiqa va qöşiqlar syujetni töxtatmasdan, uni oldinga siljitişi kerak deb hisoblardi. Bunga erişiş uçun u bastakor Hans Zimmer va şoir Stephen Sçwartzga murojaat qildi. "Misr şahzodasi" saundtrekini yozişdan oldin Hans Zimmer 60 dan ortiq film, jumladan "Şoh şer" multfilmi uçun musiqa yaratgan edi. Stephen Schwartz "Pokahontas" multfilmidagi qöşiqlari bilan tanilgan edi.

Stephen Sçwartzning sözlariga köra, "When You Believe" qöşiği uçun ilhom Misrga sayohat va Sinayga taşrif paytida olingan. Taʼsir körsatgan yana bir narsa — "Pinokkio" multfilmidagi "When You Wish Upon A Star" qöşiği böldi. Yana bir qöşiq, "All I Ever Wanted", oy yoruğida qadimgi Misr ibodatxonasiga taşrif natijasida ilhomlantirilgan. Zimmer uçun eng qiyin vazifa yonmas buta sahnasiga musiqiy şerik topiş böldi.

«Deliver Us» — Ofra Haza, Iden Rigel va xor

«All I Ever Wanted» — Amik Biram

«River Lullaby» — Amy Grant

«All I Ever Wanted (Queenʼs Reprise)» — Linda di Şayn

«Through Heavenʼs Eyes» — Brian Stokes Mitchell

«Playing with the Big Boys» — Steve Martin va Martin Short

«The Plagues» — Amik Biram, Ralph Fiennes va xor

«When You Believe» — Michelle Pfeiffer va Sally Dvorski

«Misr şahzodasi» filmining premyerasi 1998-yil 18-dekabrda bölib ötdi. «Flickʼs Adventure» multfilmi bilan raqobatga qaramay, «Şahzoda» birinçi dam oliş kunlarida 14,5 mln dollar yiğib, prokatda ikkinçi örinni egallaşga muvaffaq böldi. Keyingi dam oliş kunlarida yiğilgan mablağ 15,1 mln dollarga yetdi. Ikki hafta içida multfilm 40 mln dollardan ortiq yiğdi.

Umuman olganda, tanqidçilar «Misr şahzodasi» multfilmini iliq kutib olişdi. Retsenzentlar bu eng gözal multiplikatsion filmlardan biri ekanini, unda kompyuter grafikasi anʼanaviy multiplikatsiya usullarini muvaffaqiyatli töldirişini qayd etişadi. Boşqa tanqidçilar multfilmni «bibliya eposi, Brodvey myuzikli va yakşanba maktabidagi yoqimli darsning muvaffaqiyatli qorişmasi» deb hisoblaydi. Şuningdek, multfilmning katta yutuği sifatida bibliya hikoyasini keng tomoşabinlar uçun tuşunarliroq qilgani taʼkidlanadi.

Chicago Sun-Times naşridan Roger Ebert öz şarhida filmni maqtab şunday yozgan: «Bu hozirgaça yaratilgan eng gözal animatsion filmlardan biri. Unda kompyuter animatsiyasi anʼanaviy usullarni almaştirmay, ularga yordam beradi va Misr yodgorliklari ortidagi tasavvurda, yolğiz çöl manzaralarida, aravalar poygasining hayajonida, personajlar xarakterida biz rassom-insonlarning qölini his qilamiz. Bu film animatsiya qanday voyaga yetib, bolalar öyin-kulgisi toifasiga özini qamab qöymasdan, murakkabroq mavzularni qamrab olişini körsatadi».

Film uçta musulmon mamlakatida — Maldiv orollari, Misr va Malayziyada namoyiş etişga taqiqlangan, çunki unda islomda hurmatga sazovor payğambarlardan biri (Musо) tasvirlangan.

2000-yilda DreamWorks SKG multfilmning prikveli — Yusuf Gözal hikoyasiga asoslangan «Tuş şohi» filmini töğridan-töğri videoga çiqardi.