El Dorado sari yöl

«Eldorado yöli» (ingl. The Road to El Dorado) — 2000-yilda «DreamWorks Animation» studiyasi tomonidan yaratilgan amerika multfilmi. Bu studiya uçun uçinçi töliq metrajli loyiha va ikkinçi ikki ölçamli animatsiyada bajarilgan loyiha böldi. Premyera 2000-yil 31-martda bölib ötdi.

Multfilm 5 yil davomida yaratildi, bu davrda uning syujet çiziği tez-tez özgardi.

Multfilm kinotanqidçilardan ançagina ijobiy şarhlar oldi, lekin reklama kampaniyasi juda kamtarona böldi. Natijada multfilm prokatda muvaffaqiyatsiz çiqdi va rejalaştirilgan davomlar seriyasi bekor qilindi.

Kevin Kline — Tulio

Kenneth Branagh — Migel

Rosie Perez — Çel

Armand Assante — Tsekel-Kan

Edward James Olmos — Tanni boşliği Tannabok

Jim Cummings — Ernan Kortes

Frank Welker — Altivo

Tobin Bell — Saragosa

Duncan Marjoribanks — Tsekel-Kanning xizmatkori

Elijah Çiang — Bola#1

Cyrus Şaki-Khan — Bola#2

Elton John — hikoyaçi

Multfilm ğoyasi hali 1994-yilda paydo bölgan, öşanda Disney kompaniyasining sobiq raisi Jeffrey Katzenberg ssenariyçilar Ted Elliott va Terry Rossio bilan uçraşib, ularga «Fath: Montesuma, Kortes va eski Meksikaning qulaşi» kitobini topşirgan va buyuk geografik kaşfiyotlar davriga oid multfilm yaratiş istagini bildirgan. 1995-yil bahoriga kelib Elliott va Rossio ssenariyning birinçi variantini yozib tugatdi, ular Bing Crosby va Bob Hope iştirokidagi road-muvi (yöl filmlari) dan ilhomlangan edi, ularda komik antiqahramonlar ğarazli niyatlarda iştirok etardi. Ssenariyçilar syujetning asosiy tugunini şunday qurdiki, unga köra ikki sarguzaştçi sirli xaritani qölga kiritgandan keyin yöqolgan oltin şahar izlab ketadi. Dastlab multfilm rejissyorlari Will Finn va David Silverman bölişi kerak edi, film esa 1999-yilda çiqarilişi rejalaştirilgan edi. Tarixning dastlabki versiyasi dramatikroq edi, çunki Katzenbergning yirik masştabli animatsion filmlarga moyilligi bor edi, bu esa filmning boşida möljallangan yengil elementlarga zid edi. Bu versiyada Migel Sanço Pansaga öxşaş, sodda va beso­ma qahramon sifatida tasavvur qilingan edi. U ölib, keyin tirilgan, natijada mahalliy aholi uni xudo deb işongan, Migel esa Çelda yangi sevgini topgan, Çel esa ança kamtarona tasvirlangan. Elliott va Rossio talqinida film Migel va Tulio Ernan Kortes boşçiligidagi ispan konkistadorlaridan Mayya xalqini qutqarib, qolgan umrlarini Mayya eski madaniyatining fojiali vayron bölişi fonida örmonda yaşaşga rozi bölişi bilan tugaşi kerak edi.

Biroq «Misr şahzodasi» multfilmi ustida ish davom etayotganda Katzenberg keyingi animatsion loyiha uning jiddiy, katta yoşdagilar uçun möljallangan yondaşuvidan voz keçişi kerak, deb hisobladi va filmni sarguzaştli komediyaga aylantirişni xohladi. Natijada loyiha bir neça yilga keçiktirildi. Migel va Tulio mayda firibgarlar sifatida qayta yozildi, filmning muhiti esa «serşira jannat» tasviriga özgartirildi. Film ösmirlar va katta yoşdagilar uçun möljallangan edi, şuning uçun bu versiyada Çel oçiqroq kiyimda bölgan, uning iştirokida ança oçiq romantik sahnalar ham rejalaştirilgan edi. Biroq ijodkorlar yoş tomoşabinlarni çetlaştiriş juda xavfli ekanini sezib, romantikani yumşatişga qaror qilişdi. Finn va Silverman 1998-yilda filmning ijodiy yönalişi böyiça bahslardan söng loyihani tark etdi va ularning örnini Don Paul va Erik «Bibo» Berjeron egalladi. Bundan taşqari, xabar qilinişiça, Katzenberg filmning hammuallifi bölgan, biroq titrlarda uning ismi körsatilmagan.

Syujet rivojlanişida qahramonlarning özaro munosabatlariga alohida eʼtibor berildi. Prodyuser Bonne Radford şunday degan edi: «Ikki döst örtasidagi munosabat — bu hikoyaning yuragi. Ular bir-biriga muhtoj, çunki ikkalasi ham ançayin epçil emas. Ular bir-biriga qarama-qarşi: Tulio — intrigan, Migel esa orzuparast. Ularning döstlik ruhi sarguzaştlar uçun ajoyib sabab; sizga aslida ular qayerga ketayotganini yoki nimaga intilayotganini biliş şart emas, çunki yölda quvonç kutadi». Migel va Tulio dialoglariga tabiiylik beriş uçun ularni ovozlaştirgan aktyorlar Kevin Kline va Kenneth Branagh dialoglarini bir xonada birga yozişgan. Bu animatsion filmlarni ovozlaştirişda ança noodatiy amaliyot edi, natijada aktyorlar yozuv vaqtida improvizatsiya qila olişgan va bu qahramonlar örtasidagi kimyoni yanada kuçaytirgan.

Eldorado şahri va uning aholisi Mayya sivilizatsiyasi ilhomi ostida yaratilgan. Işlab çiqariş boşida Katzenberg dizaynerlar, animatorlar va işlab çiqaruvçilar jamoasi bilan Meksikaga, qadimiy Mayya şaharlari — Tulum, Çiçen-Itsa va Uxmalni örganiş uçun sayohat qildi, çunki ular arxitekturani filmda haqiqiy şaklda aks ettirişni xohlaşgan.

Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida tasdiqlaş reytingi 106 ta şarh asosida 48 % ni taşkil etadi, örtaça baho esa 10 ballik şkala böyiça 5,5 ball. Metacritic saytida film 29 nafar tanqidçi fikriga köra 100 balldan 51 ball oldi, foydalanuvçilar reytingi esa 10 ballik şkala böyiça 7,3 ball böldi.

The Guardian gazetasidan Filip French filmda Elton John va Tim Rice qöşiqlari yetişmasligini yozdi. PopMatters naşridan Josh Jones Tulioni Migeldan «pragmatikroq» deb hisobladi. The Austin Chronicle naşridan Marjori Baumgarten multfilmga 5 yulduzdan 3 yulduz qöydi va «Elton John va Tim Rice qöşiqlari xira va tezda unutiladi» deb taʼkidladi, lekin animatsiyani maqtadi. Roger Ebert «DreamWorks studiyasining töliq metrajli multfilmlar taqdimotida Disney bilan raqobatlaşişga intilişi munosib ish» deb taʼkidladi. Entertainment Weekly naşridan Liza Sçwarzbaum filmga «C-» bahosini qöyib, boş qahramonlarning «yetarliça kulgili emasligini» yozdi.