«Sukunat» (şved. Tystnaden) şved rejissyori Ingmar Bergmanning Yevropa artxaus klassikasi. Bu Bergmanning «işonç trilogiyasi»ning uçinçi filmi. Trilogiyaga yana «Through a Glass Darkly» va «Nattvardsgästerna» kiradi.
Xayoliy Yevropa mamlakatida hissiy va aqliy tomonlarni ifodalovçi ikki opa deyarli gaplaşmaydi va bir-birini zörğa tuşunadi. Şu bilan birga ular bir opaning kiçik öğlining eʼtiborи uçun raqobatlaşadi. Film yangilikka intilgan, modernistik kino tilí tufayli keng tanilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Ingrid Thulin, Gunnel Lindblom, Birger Malmsten
3Syujet
Böğiq kupeda, aniq körsatilmagan yönalişda ketayotgan poyezdda ikki opa, Ester (I. Tulin) va Anna (G.…
Böğiq kupeda, aniq körsatilmagan yönalişda ketayotgan poyezdda ikki opa, Ester (I. Tulin) va Anna (G. Lindblum) hamda Annaning kiçik öğli Yuxan (Y. Lindstrem) ötirişibdi. Ular uyga deyarli butunlay sukut içida qaytişadi. Sukut faqat bola va onasining qisqa replikalari bilan vaqti-vaqti bilan buziladi. Bola Lermontovning «Bizning zamonamizning qahramoni» romanini öqişga urinadi. Unga zerikarli. Onasiga ham zerikarli. Opasi Ester rak kasalligiga çalingan. Uning butun qiyofasida çarçoq, ölimdan qörquv va opasiga hasad sezilib turadi.
Kasallik tufayli Ester bilan sayohatçilar Timoka şahrida poyezddan tuşişadi («Timoka» — estonça söz bölib, «jallodga tegişli» degan maʼnoni anglatadi). Qahramonlar qoronği, böm-böş mehmonxonaga joylaşişadi. Mehmonxona yölaklarida, çeksiz labirintga öxşaş yölaklarda kiçkina qahramon sayr qilib, devorlarda osilgan Rubens ruhidagi suratlarni tomoşa qiladi. Sayohatlari davomida u mitti aktyorlar xonasiga kirib qoladi. Ular uni fantastik öyinga tortib, köylak kiydirişadi. Biroq kelgan boş mitti ularni qattiq baqirib töxtatadi, öyin tugaydi. Mitti aktyorlar ham, mehmonxona xizmatçisi ham begona tilda gaplaşadi. Ularning tilida «qöl» sözi «käsi» deyiladi (qarang: est. käsi — qöl). Asosiy qahramonlardan heç biri ularning nutqini tuşunmaydi.
Şahar köçalarida tanklar sudralib yuradi. Bu opalar örtasidagi hissiy uruşning metaforasidir. Jazirama issiqda azoblanayotgan Anna notaniş maydonlarda kezadi va atrofdagi erkaklarning nigohini tutadi. Teatrga borib (u yerda mitti aktyorlarning komik çiqişini tomoşa qiladi), erkak bilan ayolning orqa qatorlardagi örindiqlarda sevişayotganini köradi. Keyin bu haqda singlisiga gapirib beradi, singlisi esa Annaning şaxsiy hayoti haqida suriştiradi. Köça bistrosining ofitsianti (B. Malmsten) bilan tanişgaç, Anna u bilan mehmonxonaga keladi. Mehmonxonada ular sevişadi, buni esa uning kiçik öğli köradi. Keyinroq Ester sevişganlarni birga topib oladi. Xonada Anna opasini tahqirlaşga urinadi va opalar örtasida janjal çiqadi.
Opasi yöqligida Ester boşqaça yöl tutadi: u töşakda yotadi, çekadi, içadi, işlaşga urinadi, özini erkalaydi. U butun dunyodan, opasidan va özidan nafratlanadi, derazadan şaharga qarab turadi. Deraza tagida tank paydo böladi, bir oz töxtaydi, burilib burçak ortida yöqoladi. Ester jiyanining işonçini qozonişga behuda urinadi. U bilan normal muloqot qila oladigan yagona odam mehmonxona xizmatçisidir. Ester unga öy-fikrlari va keçinmalarini aytadi. Film oxirida u aynan uning qöllarida qoladi. Nazarda tutilişiça, Ester öladi.
Anna va Yuxan sayohatni ikkovlon davom ettirişadi. Bola ölimidan oldin Ester u uçun yozib bergan, begona tilda yozilgan sözlarni öqişga harakat qiladi. Anna oçiq derazadan urayotgan yomğir oqimlari ostiga tanasini tutadi. Fonda taşvişli musiqa yangraydi. «Bilder» kitobida rejissyor filmning finali haqida şunday izoh bergan:
«Barça ofatlar va töqnaşuvlar, insonning ahvolidagi ğamgin şaroitlardan «Sukunat»da faqat boşqaça narsaning kiçik, toza tomçisi kristallanadi: tösatdan paydo bölgan intiliş, begona tildagi bir neça sözni tuşunişga uriniş. Bu ğalati narsa, lekin qolgan yagona narsa. Faqat şu ijobiy».
4Rollarda
Ingrid Tulin —…
Ingrid Tulin — Ester
Gunnel Lindblum — Anna
Birger Malmsten — ofitsiant
Yorgen Lindstrem — Yuxan
5Filmni işlaş ustida
Köp gaplaşiladigan bir neça filmdan keyin Bergman bir muddcatga «adabiyotçilik»dan, yaʼni köp qatlamli…

Köp gaplaşiladigan bir neça filmdan keyin Bergman bir muddcatga «adabiyotçilik»dan, yaʼni köp qatlamli dialoglardan voz keçib, sof kinoviylikka ötişga qaror qildi. Şu tariqa u özi uçun asosiy mavzu bölgan Xudoning sukuti mavzusiga (nomi ham şundan) yangiça yondaşuv topmoqçi edi: «Xudo biz bilan gaplaşmaydi, çunki u mavjud emas».
Bergmanning Markaziy Yevropa şaharlaridagi uruş vayron qilgan şaharlar haqidagi xotiralariga asoslangan xayoliy şaharda ekzistensial yolğizlik vaziyati modellaştirilgan. Ikki opa birga bölsa ham, ruhlarida böşliqni his qiladi. Bu şunçalik kuçliki, ularning boşdan keçirişga urinayotgan jinsiy hissiyotlari ham uni yengişga yordam bermaydi. Dunyoda haqiqiy tuyğular yöq ekan, sözlar faqat xalaqit beradi. Matn jihatidan stsenariy juda lakonik. Bergman uni yaratişda Bartokning «Orkestr uçun konsert»idan ilhomlanganini aytadi:
«Dastlabki fikr filmni dramaturgiya qonunlari böyiça emas, musiqa qonunlari böyiça suratga oliş edi. Assotsiativ ritmik taʼsirga ega, asosiy va yordamçi motivli film. Bu filmda Bartokdan qolgan yagona narsa — uning past, böğiq ohang bilan boşlanişi va tösatdan portlaşi!.. Va keyin, meni doim notaniş şahar maftun etardi… Dastlab boş qahramonlar sifatida ikki erkakni — qarini va yoşni — olmoqçi edim… Lekin keyin birdan Ingrid Tulin va Gunnel Lindblumda ikki kuçli qutbning qiziqarli kontrastini kördim».
6Tomoşabinlar va tanqidçilar reaksiyasi
Filmning çiqişi matbuotda sahnalarning ğayrioddiy oçiqligi va tijorat kinosi uçun taqiqlangan mavzular, yaʼni…

Filmning çiqişi matbuotda sahnalarning ğayrioddiy oçiqligi va tijorat kinosi uçun taqiqlangan mavzular, yaʼni qarindoşlar örtasidagi incest mavzusiga işora atrofida şov-şuv bilan kutib olindi. «Film çiqqaç… menga foydalanilgan hojatxona qoğozining bir parçasi solingan noma-lum xat keldi, — deb eslaydi Bergman. — Şuning uçun bugungi nuqtai nazardan zararsiz bölgan bu film duşmanona qarşilikka uçradi».
Frantsiyada film qisqartirilgan versiyada tarqatuvga çiqdi: «jamoat axloqini haqorat qiluvçi» sahnalar kesib taşlandi.
«Sovetskiy ekran» «Sukunat»da yaşirin faşizm va odamlarga nafrat kördi.
Film prokatga çiqqanidan keyin, 1963 yilda, Bergman va uning xotiniga Ornyo orolidagi daça egalari eşiklarini yopişdi. Ularning izohi şunday edi: obröli ijaraçilar ahmoqona filmlarni suratga olmasligi kerak.
Şved sotsiologi Yu. Israel «Sukunat»ni… «reaksion film, jinsiy aloqaning har qanday namoyonidan nafratlantirişga qodir» deb atadi.
Baʼzi tanqidçilar (masalan, Alen Rob-Grye va boşqalar) Bergmanning yangi filmini Antonionining «Begonalaşuv trilogiyasi» bilan soliştirdi. Antonioni qahramonlari jinsiy aloqada ham ekzistensial yolğizlik va hayotning maʼnosizligidan çiqiş yölini topa olmaydi, hayotda heç qanday transsendent maʼno yöq.
2008 yilda Rojer Ebert filmni özining «The Great Movies» röyxatiga kiritdi va filmda «falokat sezgisi bilan suğorilgan kayfiyat» borligi hamda ««Sukunat»da teologiya yöq — faqat undan mahrum bölgan dunyo bor» deb yozdi.
7Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB8Franşiza tartibida
3 film
9Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Молчание (фильм, 1963)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

