Conquest of the Planet of the Apes

Şimoliy Amerika, 1991-yil. 1983-yilda hammа itlar va muşuklarni yöq qilgan kosmik kasallik pandemiyasidan keyin Amerika Qöşma Ştatlari politsiya davlatiga aylandi. Bu yerda maymunlar uy hayvonlari sifatida işlatilib, keyinçalik maymunlarning qul mehnatiga asoslangan madaniyat şakllandi. Bu voqealar 1973-yilda Kornelius va uning xotini Zira öldirilişidan oldin uning guvohligi sifatida oldindan aytilgan edi. Bolalari ham öldirilgan deb hisoblangan bölsa-da, u ölimdan qutulib, sirkning egasi Armando tomonidan yaşirinça yetim ösmir çavandoz sifatida tarbiyalangan. Hozir u töliq voyaga yetgan va Sezar nomini olgan. Armando uni sirk kelişi munosabati bilan reklama varaqalarini tarqatiş uçun şaharlardan biriga olib boradi, va qiziquvçan maymunga yangi haqiqatga olib kelgan voqealarni tuşuntiradi hamda hayoti xavfda qolişidan qörqib, gapirmaslikni maslahat beradi.

Sezar maymunlarning turli mayda işlarni bajarayotganini köradi va itoatsiz maymunlarga nisbatan qöllanilayotgan qattiq intizomdan larzaga tuşadi. Elçi maymunni kaltaklab, giyohvand moddalar yuborilayotganini körgaç, u özini tutolmay: «Jirkanç odam baççalari!» deb qiçqiradi. Armando vaziyatni yumşatiş uçun bu sözlar uçun javobgarlikni öz zimmasiga oladi, Sezar esa tartibsizlik içida qoçib ketadi. Sezarning zinapoyada yaşiringanini topgan Armando maymunga, özi hokimiyatga taslim bölişini aytadi va çiqib ketiş uçun blöf qiladi, şu bilan birga Sezarga xavfsizlik uçun yangi kelgan maymunlar guruhi orasiga yaşirinişni buyuradi. Sezar Armandoning körsatmasiga amal qilib, orangutanglar qafasiga yaşirinadi va u yerda şafqatsiz şaroitlar orqali qullikka örgatilayotganini bilib oladi. Keyin Sezar auksionda gubernator Brekka sotiladi. Egasi unga özi ismini tanlaşga ruxsat beradi: tasodifan qölga tuşgan kitobdan söz körsatiladi. Şimpanze «Sezar» sözini körsatadi va bu tasodif körinişini yaratadi. Şundan söng Sezarni Brekning boş yordamçisi Makdonald işga soladi. Uning afroamerikalik kelib çiqişi unga maymunlarga hamdard böliş imkonini beradi, garçi u öz boşliğiga nisbatan nozik yaşirilgan nafrat bilan qarasa ham.

Şu orada Armandoni inspektor Kolp söroq qiladi. U «sirk maymuni»ning ikki nutqqa ega maymunning kelajakdan kelgan farzandi ekanidan gumon qiladi. Kolpning yordamçisi Armandoni haqiqatni gapirişga psixologik majbur qiluvçi «Autentifikator» maşinasi ostiga joylaştiradi. U Kornelius ismini ilgari eşitganini tan olgaç, maşina bilan kuraşa olmasligini tuşunadi va qisqa talaşuvdan söng qöriqçidan qoçib, derazadan sakrab halok böladi. Sirk egasining ölimini bilgan Sezar odamlarning mehribonligiga işonçini yöqotadi va maymunlarni yaşirinça jangga örgatişni, ularga qurol yiğişni buyurişni boşlaydi.

Şu paytga kelib, Kolpning tergovi tufayli Sezarni olib kelgan deb taxmin qilinayotgan kema şimpanzelar yaşamaydigan hududdan ekanligi maʼlum böladi va Brek Sezar ov qilinayotgan maymun ekanini bilib oladi. Brek Sezarning joylaşuvi haqida söraganida ikki marta uni himoya qilgan Makdonaldga Sezar özini oçadi. Makdonald Sezarning Brekni ağdariş niyatini tuşunsa-da, inqilobning samaradorligiga va Sezarning odamlarga nisbatan duşmanona munosabatiga şubha bildiradi. Keyinçalik Sezar Brekning odamlari qöliga tuşadi, ular uni elektr tokidan foydalanib gapirtirişga harakat qilişadi. Uning nutqini eşitgan Brek Sezarni darhol öldirişni buyuradi. Makdonald maşinaning elektr quvvatini halokatli darajadan pastga tuşirib qöyganligi tufayli Sezar qatldan tirik qoladi. Brek ketişi bilan Sezar qiynoqçisini öldirib, qoçib ketadi.

Sezar inqilobini avval maymunlar ustidan nazoratni öz qöliga olişdan boşlaydi, şunda ularning soni ortadi. Söng u qömondonlik markaziga ötadi, u yerda maymunlar ularni töxtatmoqçi bölgan jamoat tartibini saqlaş politsiyasining köpçilik qismini öldiradi va şu paytning özida şaharni olovga tutadi. Brekning qömondonlik punktiga bostirib kirib, xodimlarning köpçiligini öldirgaç, Sezar Brekni qatlga jönatadi. Makdonald Sezarni şafqatsizlikka berilmaslikka va sobiq xöjayinlariga nisbatan rahmdil bölişga yalinib söraydi. Sezar uni eʼtiborsiz qoldiradi va ğazab bilan eʼlon qiladi: «Qayerda olov bölsa, öşa yerda tutun ham bor. Va bu tutunda, bugundan boşlab, mening xalqim çönqayadi, til biriktiradi, fitna uyuştiradi va odamzotning muqarrar halokat kunini rejalaştiradi. Inson öz qurolini özi-öziga qarşi burib, özini yöq qiladigan kun! Şaharlaringiz radioaktiv qoldiqlar ostida kömilgan osmondagi yozuv kuni! Dengiz ölik dengizga, yer esa çölga aylanadigan kun, men öz xalqimni ularning asirligidan olib çiqadigan kun! Biz öz şaharlarimizni quramiz, u yerda odamlar uçun bizning maqsadlarimizga xizmat qilişdan boşqa joy bölmaydi! Biz öz armiyamizni, öz dinimizni, öz sulolamizni yaratamiz! Va bu kun keldi!»

Maymunlar Brekni öldiriş uçun miltiqlarini kötarganlarida, Sezarning dösti Liza eʼtiroz bildiradi: «Yöq!» U Sezardan keyin gapiradigan birinçi maymun. Sezar fikrini özgartirib, maymunlarga qurolni tuşirişni buyuradi (asl versiyada u maymunlarga, barça qilgan işlari uçun «namoyiş» sifatida Brekni urib öldirişni buyurib blöf qiladi) va şunday deydi: «Lekin endi, endi biz nafratimizdan voz keçamiz. Endi biz qurolimizni yerga qöyamiz. Biz olov tunidan ötdik va bizning xöjayinlarimiz endi bizning xizmatkorlarimizga aylandi. Biz, odam bölmagan mavjudotlar, insoniy bölişga qodirmiz. Taqdir — Xudoning irodasi, va agar odam itoat etişga mahkum bölsa, Xudoning irodasi şundaki, uning ustidan rahm-şafqat va tuşunça ustun kelsin, qasos esa çiqarib taşlansin. Bugun biz Maymunlar sayyorasining tuğilişiga guvoh böldik!»