Kingdom of the Planet of the Apes

Maymunlar sayyorasi: Yangi saltanat (ingl. *Kingdom of the Planet of the Apes*) — Amerikaning ilmiy-fantastik jangovar filmi. Rejissyori Wes Ball, ssenariy muallifi Josh Friedman. 2017-yildagi «War for the Planet of the Apes» filmining davomi va qayta işga tuşirilgan «Planet of the Apes» franşizasining törtinçi qismi. Boş rolda Owen Teague. Filmda, şuningdek, Freya Allan, Kevin Durand, Peter Macon va William H. Macy rol öynagan.

Ssenariy «War»ning davomi ustida ish 2019-yil aprelida boşlangan, öşa paytda Disney korporatsiyasi 20th Century Fox kompaniyasini sotib olgan edi. Dekabrga kelib Wes Ball rejissyor lavozimini oldi. Ssenariy 2020-yilda COVID-19 pandemiyasi davrida tayyorlangan, kastingi esa 2022-yil iyun oyida boşlangan. Avgustda Owen Teague boş rolni oldi, bir neça oy ötib filmning nomi va boşqa aktyorlarning ismlari maʼlum böldi. Suratga oliş 2022-yil oktyabridan 2023-yil fevralgaça Sidneyda bölib ötdi.

«Maymunlar sayyorasi: Yangi saltanat» 2024-yil 10-mayda AQŞda 20th Century Studios studiyasi tomonidan kinoprokatga çiqarildi. Film tanqidçilardan ijobiy baho oldi: ular rejissurani, ekşen sahnalarni, maxsus effektlarni va aktyorlik öyinini maqtadi, lekin hikoya tempiga salbiy munosabat bildirdi.

Owen Teague — Noa: Sezar vafotidan 300 yil ötib tuğilgan yoş şimpanze;

Freya Allan — Mey: Noaning sayohatiga qöşilgan «yovvoyi» qiz, u şu bilan birga öz maqsadlarini ham közlaydi;

Kevin Durand — Proksimus Sezar: manmanlik qiluvçi bonobo, qirğoq maymunlar qabilasining hukmdori. Inson texnologiyalarini izlaydi;

Peter Macon — Raka: donişmand kalimantan orangutani va Noaning ittifoqçisi;

William H. Macy — Trevaytan: inson va Proksimusning boş maslahatçisi;

Travis Jeffery — Anaya: şimpanze, Noaning dösti;

Lydia Peckham — Suna: şimpanze qiz, Noaning dösti;

Neil Sandilands — Koro: Noaning qabilasidan bölgan keksa şimpanze.

Eka Darville — Silva: ğarbiy tekislik gorillasi, Proksimus qöşinlarining qömondoni.

Filmda, şuningdek, Ras-Samuel Veld Aabzgi, Sara Wiseman va Diçen Laçman ham rol öynagan.

2016-yil oktyabrida «Planet of the Apes» qayta işga tuşirilgan franşizaning 2014-yildagi «Dawn of the Planet of the Apes» va 2017-yildagi «War for the Planet of the Apes» filmlari rejissyori Matt Reeves törtinçi film uçun bir neça ğoyani körib çiqayotganini maʼlum qildi. 2017-yil örtalarida, «War» çiqqanidan söng, Reeves va ssenariy muallifi Mark Bomback davomlar haqida gapira boşladi. Mattning fikriça, Stive Zahn ijro etgan Yomon maymun obrazi primatlar olamini kengaytirgan, u Sezarning jamoasidan ança kattaroq bölib qolgan; rejissyor, şuningdek, «Sezar iştirokisiz ulğaygan» maymunlar borligini qöşimça qildi va agar Sezarning maymunlari begona kişilar bilan uçraşsa, töqnaşuv yuzaga kelişi mumkinligini taxmin qildi. Bomback «Sezar maymunlar orasida Muso bölib qolgan» ekanini tuşuntiruvçi «yana bir katta bob yoziş» kerakligini aytdi. Uning fikriça, davomda boşqa rejissyorlar ham iştirok etişi mumkin, voqealar esa «War»dan yuz yillar ötib sodir böladi. Biroz keyinroq Mark franşizaning filmlaridan «bir oz tanaffus qilib dam oliş» niyatida ekanini aniqladi.

2019-yil aprelida 20th Century Fox kompaniyasi sotib olingaç, The Walt Disney Company «Planet of the Apes» franşizasining yangi filmlarini işlab çiqiş haqida eʼlon qildi. Avgustda maʼlum böldiki, kelgusi filmlar «Rise of the Planet of the Apes» (2011) bilan bir olamda böladi. Dekabrda ssenariy muallifi va rejissyor bölib Wes Ball tayinlandi, u ilgari Reeves bilan «Mouse Guard» filmini ekranlaştirişda işlagan edi.

2020-yil fevralida Ball markaziy mavzu «Sezarning merosi» bölişini tasdiqladi. Prodyuserlar Joe Hartwick Jr. va David Stark böldi. Aprelda Oldingi qismlarni «Chernin Entertainment» kompaniyasi orqali prodyuserlik qilgan Peter Chernin ijro etuvçi prodyuser böldi. Keyingi oy maʼlum böldiki, Josh Friedman Ball bilan hamkorlikda ssenariy yozadi, Rick Jaffa va Amanda Silver esa oldingi maymunlar filmlarida işlaganidan keyin prodyuser sifatida qaytadi. COVID-19 pandemiyasi tufayli Ball va Friedman ssenariy ustida Zoom dasturi orqali işladi. «War»ning bevosita davomi örniga ijodkorlar yangi filmni oldingi filmlarning davomi sifatida yaratişga qaror qilişdi. Filmning katta qismi kompyuter grafikasidan iborat bölgani uçun, Wes öşa paytda vizual qismni işlab çiqarişga tayyorlanayotgan edi.

2022-yil martiga kelib 20th Century Studios prezidenti Stephen Asbell ssenariyning dastlabki variantini kutayotgan edi va işlab çiqarişni yil oxiriga rejalaştirdi. Iyunda Oddball Entertainment va Şinbone Productions filmni prodyuserlik qilişga qöşildi, oldingi oyda ssenariy yakunlangaç, boş rol ijroçisini izlaş boşlandi. 2022-yil sentyabrida maʼlum qilindiki, «Maymunlar sayyorasi: Yangi saltanat» (ingl. Kingdom of the Planet of the Apes) deb nomlangan törtinçi filmning syujeti «War» voqealaridan köp yillar keyin boşlanadi. Ssenariy mualliflari guruhiga Jaffa, Silver va Patrick Aison qöşildi; Wes Ball ssenariy muallifлари röyxatida endi yöq edi. Jason Reed prodyuser böldi, Genno Topping ijro etuvçi prodyuser böldi, Stark esa loyihani tark etdi.

Wes Ball syujet «qoronğu asrlar»ni qamrab olişini, maymunlar esa «bu katta sarguzaşt»da insoniyatning yöqolgan ötmiş unsurlarini kaşf etişini aytdi; «Yangi saltanat» voqealari Sezar vafotidan 300 yil keyin boşlanadi. Rejissyorning sözlariga köra, boş qahramon Noa na bola, na katta odam, balki «ğayrioddiy» vaziyatga tuşib qolgan va köçmançi maymunlar qabilasida yaşayotgan personaj. Owen Teague rolini ijro etuvçi aktyor Noada şaxsiy qadr-qimmat tuyğusi yöqligini, lekin uni Sezarning merosi va uning «maymunlar birlaşsa — kuç» degan eʼtiqodi ilhomlantirişini taʼkidladi. Şuningdek, aktyor antagonist Proksimusni öçmas elektrni qayta kaşf etgan öylovçi Thomas Edison bilan soliştirdi, çunki u Qoronğu asrlarda yöqolgan elektrni qayta kaşf etgan. Kevin Durand Proksimus Sezar ismini özini özi taʼyinlagan unvon deb hisobladi, çunki bu personajning maqsadi Sezar taʼlimotlari buzilişiga qaramay, primatlarning rivojlanişini taʼminlaş (bu Rim imperiyasidagi voqealarga öxşaydi, u yerda Yuliy Sezar hukmronlik qilgan). Ball vaqt çegaralarini özgartiriş ğoyasini 2006-yildagi «Apocalypse Now» filmini tomoşa qilgandan keyin oldi; rejissyor filmga «butunlay yangi yönaliş» berişga qaror qildi. Hartwick Jr. Noa dunyoni birinçi marta bilib olayotganini aytdi.

2022-yil avgustida Owen Teague filmda boş rolni oldi. Keyingi oyda aktyorlar tarkibiga Freya Allan va Peter Macon qöşildi, oktyabrda esa Eka Darville va Kevin Durand. Travis Jeffery, Neil Sandilands, Sara Wiseman, Lydia Peckham va Ras-Samuel Veld Aabzgi öşa oyning özida jamoaga qöşildi, William H. Macy 2023-yil yanvarida, Diçen Laçman esa 2023-yil fevralida qöşildi.

Suratga oliş 2022-yil oktyabrida Sidneydagi Disney Studios Australia studiyasida «Forbidden Zone» (ingl. — «Taqiqlangan zona») ish nomi ostida boşlandi va Avstraliya hukumatining moliyaviy qöllab-quvvatlaşi bilan ötkazildi. 2023-yil 15-fevralda yakunlandi.

Vizual effektlar ustida işni Eric Winquist boşqardi, pudratçi sifatida esa oldingi uçta «Planet of the Apes» filmida işlagan Wētā FX kompaniyasi iştirok etdi. Wes Ball filmni yaratişda oldin «The Mandalorian» serialida qöllanilgan The Volume texnologiyasi işlatilmaganini, asosiy eʼtibor natura suratga olişga va töliq CĞga qaratilganini aytdi. Keyin u «Yangi saltanat»ning CG effektlarini James Cameronning «Avatar» filmi bilan soliştirdi. Daryolar böylab odamlarni ovlaş sahnasi ustida işlaşda jamoa 2022-yildagi «Avatar: The Way of Water» filmi usulini qöllagan. Bu harakat tasvirga oliş usuli bilan yaratilgan maymun CG modellariga suv bilan özaro taʼsirda realistik köriniş beriş zarurati tufayli bölgan.

Teaser-treyler 2023-yil 2-noyabrda tarmoqda paydo böldi. Inverse naşridan Brian Britt filmning 1968-yildagi asl «Planet of the Apes» filmi bilan öxşaşligini taʼkidladi. Ikkinçi treyler 2024-yil 11-fevralda Super Bowl LVIII paytida namoyiş etildi.

«Maymunlar sayyorasi: Yangi saltanat» filmining AQŞdagi premyerasi 2024-yil 10-mayda oddiy kinoteatrlarda ham, IMAX, Dolby Cinema, 4DX va ScreenX formatlarida ham bölib ötdi. Avval reliz 24-mayga belgilangan edi, lekin keyinçalik film «Furiosa: A Mad Max Saga» va «The Garfield Movie» bilan raqobatdan qoçiş uçun ikki hafta oldinroq köçirildi.

Striming platformalarida çiqişidan oldin «Maymunlar sayyorasi: Yangi saltanat» uy kinoprokatida 170,5 mln dollar, xalqaro kinoprokatda esa 225,5 mln dollar yiğdi; umumiy kassa yiğimi — 397 mln dollar.

Film kino tanqidçilaridan ijobiy baho oldi. Rotten Tomatoes agregatorining maʼlumotlariga köra, 221 ta şarhning 81 foizi ijobiy bölib, örtaça baho 10 ballik şkala böyiça 6,7 ni taşkil etdi. Sayt tanqidçilar fikrini şunday jamlaydi: «Özining jozibali personajlari va boy vizuali bilan „Maymunlar sayyorasi“ning yangi davrini boşlab bergan „Yangi saltanat“ franşizaning eng yaxşi filmi unvonini olmaydi, lekin özining keyingi hukmronligini töliq oqlaydi». Metacriticʼda filmga 48 ta şarh asosida 100 balldan 66 ball berilgan, bu «umuman qulay» şarhlarga mos keladi. CinemaScore tomonidan söroq qilingan tomoşabinlar tetralogiyaga «A+» dan «F» gaça bölgan şkalada «B» bahosini qöyişdi; oldingi uç filmga «A-» berilgan edi. PostTrak söroviga köra, tomoşa qilganlarning 77 foizi «Yangi saltanat»ga ijobiy baho berdi. Köpçilik mualliflar «Yangi saltanat»da ajoyib vizual effektlar, yorqin aktyorlik işlari va birinçi toifali ekşen borligini qayd etdi, lekin film seriyaning eng yaxşi filmi böliş daʼvosini qilmaydi.

The New York Timesʼda yozuvçi Alissa Wilkinson filmni «ğoyatda öylangan, hatto samimiy» deb atadi. The Washington Postʼdan Tyler Booth vizual effektlarni maqtab, kompyuterda yaratilgan primatlarni «ajoyib darajada gipergarçil» deb atadi; Bootga odam personajlari yoqmadi — u ularni sirtqi deb atadi, jumladan Meyni, uning fikriça, u «insondan köra köproq syujet bezagi»dir. The Independentʼdan Clarissa Loughrey filmni «anʼanaviy va kuçli» deb atadi, u zamonaviy tendensiyalardan köra klassik Gollivud eposlarining unutilgan xotiralariga tayangan holda suratga olingan.

The Vergeʼdan Charles Pulliam-Moore syujetga xos bölgan «hozirgi mohiyatga çuqur kirişdan köra kelajakdagi davomlarga» moyilligini yoqtirmadi. The Ageʼdan Jake Wilson filmga beş yulduzdan ikkitasini berdi va şunday yozdi: «Bu, albatta, jiddiy qabul qilinişi kerak bölgan film emas, lekin deyarli ikki yarim soatlik davomiyligi bilan u haddan taşqari çözilgan va zerikarli bölib, quvnoq komediya nomiga daʼvo qila olmaydi».

2022-yil iyunida Disney va 20th Century «Yangi saltanat»ni «Planet of the Apes»ning yangi trilogiyasining birinçi filmiga aylantirişga qaror qilgani haqida maʼlumot paydo böldi. Rejissyor Wes Ball buni 2023-yil dekabrida tasdiqladi va film uçta oldingi filmning merosiga «mos keladigan» trilogiyaning boşlanişi sifatida möljallanganini tuşuntirdi.

2024-yil oktyabrida 20th Century Studios studiyasi rahbari Stephen Asbell yangi «Planet of the Apes» filmi işlab çiqilayotgani va 2027-yilda çiqişi haqida xabar berdi.